Get a site

 

دانشگاه آزاداسلامی

واحدنراق

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

(M.A)

گرایش حقوق جزاوجرم شناسی

عنوان:

بررسی تأثیراعتیادوالدین برخشونت علیه اطفال درشهرمبارکه طی سال های۸۱تا۹۱

   

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                 صفحه            

چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………………………۱

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………….۳

فصل اول: کلیات………………………………………………………………………………………………………………………….۵

۱-۱٫بیان مسئله…………………………………………………………………………………………………………………………. ۶

۱-۲٫اهمیت موضوع وضرورت تحقیق………………………………………………………………………………………….۱۰

۱-۳٫سؤال  های تحقیق………………………………………………………………………………………………………………۱۲

۱-۳-۱٫سؤال اصلی…………………………………………………………………………………………………………………..۱۲

۱-۳-۲٫سؤال های فرعی……………………………………………………………………………………………………………۱۲

۱-۴٫اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….۱۳

۱-۴-۱٫هدف اصلی………………………………………………………………………………………………………………….۱۳

۱-۴-۲٫اهداف فرعی…………………………………………………………………………………………………………………۱۳

۱-۴-۳٫اهداف کاربردی تحقیق…………………………………………………………………………………………………..۱۳

۱-۵٫فرضیه های تحقیق………………………………………………………………………………………………………………۱۴

۱-۵-۱٫فرضیه ی اصلی……………………………………………………………………………………………………………..۱۴

۱-۵-۲٫فرضیه های فرعی………………………………………………………………………………………………………….۱۴

۱-۶٫روش شناسی……………………………………………………………………………………………………………………..۱۵

۱-۶-۱٫واحدتحلیل ومشاهده……………………………………………………………………………………………………..۱۵

۱-۶-۲٫جامعه ی آماری،محدوده ی مکانی وزمانی تحقیق……………………………………………………………..۱۵

۱-۶-۳٫روش نمونه گیری…………………………………………………………………………………………………………۱۶

۱-۶-۴٫نحوه ی جمع آوری داده ها……………………………………………………………………………………………۱۶

۱-۶-۵٫اعتباروپایایی پرسشنامه…………………………………………………………………………………………………..۱۶

۱-۶-۶٫روش تجزیه وتحلیل اطلاعات………………………………………………………………………………………..۱۸

۱-۷٫تعاریف مفاهیم…………………………………………………………………………………………………………………..۱۹

۱-۸٫پیشینه ی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………۲۲

۱-۹٫محدودیت ها…………………………………………………………………………………………………………………….۲۵

فصل دوم: مبانی نظری………………………………………………………………………………………………………………..۲۶

۲-۱٫تعریف خشونت…………………………………………………………………………………………………………………۲۷

۲-۲٫نظریه های روان شناختی خشونت وپرخاشگری…………………………………………………………………….۲۹

۲-۲-۱٫ نظریه­ی سرخوردگی­ـ پرخاشگری………………………………………………………………………………….۲۹

۲-۲-۲.نظریه­ی یادگیری اجتماعی…………………………………………………………………………………………….۳۰

۲-۳٫انواع خشونت…………………………………………………………………………………………………………………..۳۱

۲-۳-۱٫خشونت های ضروری وغیرضروری………………………………………………………………………………۳۱

۲-۳-۲٫خشونت های فیزیکی وغیرفیزیکی…………………………………………………………………………………۳۲

۲-۳-۳٫خشونت های فردی واجتماعی………………………………………………………………………………………۳۲

۲-۳-۴٫خشونت های خانگی……………………………………………………………………………………………………۳۲

۲-۳-۴-۱٫خشونت علیه اطفال……………………………………………………………………………………………….۳۴

۲-۳-۴-۱-۱٫تاریخچه ی خشونت علیه اطفال……………………………………………………………………….۳۵

۲-۳-۴-۱-۲٫رویکردهای نظری خشونت علیه اطفال………………………………………………………………۳۷

۲-۳-۴-۱-۳٫روش های اعمال خشونت علیه اطفال……………………………………………………………….۴۱

۲-۳-۴-۱-۴٫انواع خشونت علیه اطفال(جسمی،جنسی،عاطفی،غفلت ومسامحه)………………………..۴۲

۲-۳-۴-۱-۵٫خصوصیات افرادمرتکب کودک آزاری………………………………………………………………۴۵

۲-۳-۴-۱-۶٫علل خشونت علیه اطفال…………………………………………………………………………………۴۸

۲-۳-۴-۱-۷٫پیامدهای خشونت علیه اطفال………………………………………………………………………….۵۲

۲-۳-۴-۱-۸٫ضعف های قانونی درحمایت ازاطفال……………………………………………………………….۵۶

۲-۴٫اعتیادبه موادمخدر…………………………………………………………………………………………………………….۶۰

۲-۴-۱٫تاریخچه ی موادمخدرواعتیاددرایران……………………………………………………………………………..۶۲

۲-۴-۱-۱٫وضعیت موادمخدردرحکومت قاجار……………………………………………………………………….۶۳

۲-۴-۱-۲وضعیت موادمخدردرحکومت پهلوی……………………………………………………………………….۶۴

۲-۴-۱-۳٫وضعیت موادمخدربعدازانقلاب اسلامی……………………………………………………………………۶۵

۲-۴-۲٫عوامل اعتیاد……………………………………………………………………………………………………………….۶۵

۲-۴-۳٫نظریه های اعتیاد…………………………………………………………………………………………………………۶۸

۲-۴-۴٫نظریه های جامعه شناختی اعتیاد…………………………………………………………………………………..۷۵

۲-۴-۴-۱٫ویژگی های مصرف کنندگان مواد…………………………………………………………………………..۷۶

۲-۴-۴-۲٫آنومی…………………………………………………………………………………………………………………..۷۷

۲-۴-۴-۳٫مدل سازگاری………………………………………………………………………………………………………۷۷

۲-۴-۴-۴٫ معاشرت افتراقی………………………………………………………………………………………………….۷۸

۲-۴-۴-۵٫نظریه ی کنترل اجتماعی……………………………………………………………………………………….۷۸

۲-۴-۴-۶٫نظریه ی خرده فرهنگ ها/کجروی فرهنگی……………………………………………………………..۷۸

۲-۴-۴-۷٫کنش متقابل نمادین/برچسب زنی…………………………………………………………………………..۷۹

۲-۴-۵٫نظریه های جرم شناسی گرایش به موادمخدر…………………………………………………………………۸۰

۲-۴-۶٫طبقه بندی های انواع موادمخدر……………………………………………………………………………………۸۳

۲-۴-۷٫موادمخدرپرمصرف وآثارآنها…………………………………………………………………………………………۸۴

۲-۵٫خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین………………………………………………………………………………۹۶

۲-۵-۱٫نظریه هایی درموردارتباط بین سوءمصرف موادوخشونت وبدرفتاری…………………………………۱۰۱

۲-۵-۲٫حمایت کیفری ازاطفال بزه دیده دربرابرموادمخدردرحقوق ایران……………………………………….۱۰۵

فصل سوم: یافته های تحقیق……………………………………………………………………………………………………..۱۰۷

۳-۱٫جداول ونمودارهای آمارتوصیفی……………………………………………………………………………………….۱۰۸

۳-۲٫آماراستنباطی…………………………………………………………………………………………………………………..۱۴۳

فصل چهارم: نتیجه گیری وپیشنهادها…………………………………………………………………………………………۱۵۵

۴-۱٫نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………۱۵۶

۴-۲٫پیشنهادها……………………………………………………………………………………………………………………….۱۶۲

پیوست ها……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۶۴

منابع ومآخذ…………………………………………………………………………………………………………………………..۱۸۸

منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………..۱۸۹

منابع انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………………۱۹۴

چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………۱۹۷

 

 

                                     فهرست جداول

 

عنوان                                                                                 صفحه                     

جدول۳-۱:آماره توصیفی جنسیت پاسخگویان…………………………………………………………………………  ۱۰۸

جدول۳-۲:آماره توصیفی سن پاسخگویان………………………………………………………………………………. ۱۰۹

جدول۳-۳:آماره توصیفی تحصیلات پاسخگویان…………………………………………………………………….. ۱۱۱

جدول۳-۴:آماره توصیفی وضعیت اشتغال پاسخگویان……………………………………………………………… ۱۱۳

جدول۳-۵:آماره توصیفی نوع شغل پاسخگویان………………………………………………………………………. ۱۱۴

جدول۳-۶:آماره توصیفی میزان درآمدپاسخگویان……………………………………………………………………. ۱۱۶

جدول۳-۷:آماره توصیفی وضعیت مهاجرت پاسخگویان………………………………………………………….. ۱۱۷

جدول۳-۸:آماره توصیفی نوع ماده ی مخدرمصرفی(صنعتی، سنتی)پاسخگویان…………………………… ۱۱۸

جدول۳-۹:آماره توصیفی نوع ماده ی مخدرمصرفی(سنتی-صنعتی)پاسخگویان…………………………… ۱۱۹

جدول۳-۱۰:آماره توصیفی اعمال خشونت پاسخگویان……………………………………………………………. ۱۲۱

جدول۳-۱۱:آماره توصیفی خشونت نسبت به نوع فرزندان پاسخگویان……………………………………… ۱۲۲

جدول۳-۱۲:آماره توصیفی زمان شروع اعمال خشونت نسبت به فرزندان پاسخگویان ………………… ۱۲۳

جدول۳-۱۳:آماره توصیفی زمان اعمال خشونت پاسخگویان(۱)……………………………………………….. ۱۲۴

جدول۳-۱۴:آماره توصیفی زمان اعمال خشونت پاسخگویان(۲)…………………………………………………۱۲۵

جدول۳-۱۵:آماره توصیفی نوع اعمال خشونت پاسخگویان(۱)………………………………………………….۱۲۷

جدول۳-۱۶:آماره توصیفی نوع اعمال خشونت پاسخگویان(۲)………………………………………………….۱۲۸

جدول۳-۱۷:آماره توصیفی بهانه ی اعمال خشونت پاسخگویان(۱)…………………………………………….۱۳۰

جدول۳-۱۸:آماره توصیفی بهانه ی اعمال خشونت پاسخگویان(۲)……………………………………………۱۳۱

جدول۳-۱۹:آماره توصیفی گزارش خشونت علیه اطفال…………………………………………………………..۱۳۳

جدول۳-۲۰:آماره توصیفی مرجع گزارش………………………………………………………………………………۱۳۴

جدول۳-۲۱:آماره توصیفی افرادگزارش دهنده ی اعمال خشونت………………………………………………۱۳۵

جدول۳-۲۲:آماره توصیفی نتیجه ی گزارش اعمال خشونت…………………………………………………….۱۳۶

جدول۳-۲۳:آماره توصیفی آشنایی بامراکزحمایتی(اورژانس اجتماعی)ازدیدپاسخگویان………………. ۱۳۸

جدول۳-۲۴:آماره توصیفی شکایت نسبت به خشونت علیه اطفال……………………………………………. ۱۳۹

جدول۳-۲۵:آماره توصیفی واکنش اطفال نسبت به خشونت(۱)…………………………………………………۱۴۰

جدول۳-۲۶:آماره توصیفی واکنش اطفال نسبت به خشونت(۲)…………………………………………………۱۴۱

 

 

                                   فهرست نمودارها

 

عنوان                                                                                 صفحه

نمودار۳-۱:نموداردایره ای جنسیت پاسخگویان………………………………………………………………………..  ۱۰۸

نمودار۳-۲:نمودارهیستوگرام سن پاسخگویان…………………………………………………………………………..  ۱۱۰

نمودار۳-۳:نمودارمیله ای تحصیلات پاسخگویان……………………………………………………………………… ۱۱۲

نموار۳-۴:نموداردایره ای وضعیت اشتغال پاسخگویان………………………………………………………………. ۱۱۳

نمودار۳-۵:نمودارعنکبوتی نوع شغل پاسخگویان……………………………………………………………………… ۱۱۵

نمودار۳-۶:نمودارعنکبوتی میزان درآمدپاسخگویان…………………………………………………………………… ۱۱۶

نمودار۳-۷:نموداردایره ای وضعیت مهاجرت پاسخگویان………………………………………………………….. ۱۱۷

نمودار۳-۸:نموداردایره ای نوع ماده ی مخدرمصرفی(صنعتی،سنتی)پاسخگویان……………………………. ۱۱۸

نمودار۳-۹:نمودارعنکبوتی نوع ماده ی مخدرمصرفی(سنتی-صنعتی)پاسخگویان………………………….. ۱۲۰

نمودار۳-۱۰:نموداردایره ای اعمال خشونت پاسخگویان……………………………………………………………. ۱۲۱

نمودار۳-۱۱:نمودارمیله ای خشونت نسبت به نوع فرزندان پاسخگویان………………………………………. ۱۲۲

نمودار۳-۱۲:نمودارمیله ای زمان شروع اعمال خشونت نسبت به فرزندان پاسخگویان…………………… ۱۲۳

نمودار۳-۱۳:نمودارعنکبوتی زمان اعمال خشونت پاسخگویان(۱)………………………………………………. ۱۲۴

نمودار۳-۱۴:نمودارعنکبوتی زمان اعمال خشونت پاسخگویان(۲)………………………………………………. ۱۲۶

نمودار۳-۱۵:نمودارمیله ای نوع اعمال خشونت پاسخگویان(۱)………………………………………………….. ۱۲۷

نمودار۳-۱۶:نمودارعنکبوتی نوع اعمال خشونت پاسخگویان(۲)………………………………………………… ۱۲۹

نمودار۳-۱۷:نمودارمیله ای بهانه ی اعمال خشونت پاسخگویان(۱)…………………………………………….. ۱۳۰

نمودار۳-۱۸:نمودارعنکبوتی بهانه ی اعمال خشونت پاسخگویان(۲)…………………………………………..  ۱۳۲

نمودار۳-۱۹:نمودارمیله ای گزارش خشونت علیه اطفال……………………………………………………………. ۱۳۳

نمودار۳-۲۰:نمودارمیله ای مرجع گزارش……………………………………………………………………………….  ۱۳۴

نمودار۳-۲۱:نمودارمیله ای افرادگزارش دهنده ی اعمال خشونت………………………………………………  ۱۳۵

نمودار۳-۲۲:نمودارمیله ای نتیجه ی گزارش اعمال خشونت …………………………………………………….  ۱۳۷

نمودار۳-۲۳:نموداردایره ای آشنایی بامراکزحمایتی(اورژانس اجتماعی)ازدیدپاسخگویان………………… ۱۳۸

نمودار۳-۲۴:نموداردایره ای شکایت نسبت به خشونت علیه اطفال……………………………………………… ۱۳۹

نمودار۳-۲۵:نمودارمیله ای واکنش اطفال نسبت به خشونت(۱)………………………………………………….. ۱۴۰

نمودار۳-۲۶:نمودارعنکبوتی واکنش اطفال نسبت به خشونت(۲)………………………………………………… ۱۴۲

 

 

 

چکیده:                                                                                                    یکی ازدلایل مرتبط باکودک آزاری،اعتیادوالدین درخانواده هااست.این تحقیق به بررسی تأثیراعتیادوالدین برخشونت علیه اطفال درشهرمبارکه طی سال های۸۱تا۹۱می پردازد.این تحقیق ازنوع توصیفی-تحلیلی است.دربخش تحلیلی ازآزمون های علّی-همبستگی ومقایسه ای استفاده گردید.امابرای اجرای آن ازدوروش معمول درتحقیقات رشته ی حقوق یعنی روش اسنادی(کتابخانه ای)جهت تدوین چارچوب نظری تحقیق و روش میدانی(پیمایشی)استفاده شد.برای جمع آوری اطلاعات پرسشنامه مورداستفاده قرارگرفت.(پیوست۳) پرسشنامه هاتوسط۹۱مردو۹زن معتادساکن درشهرمبارکه تکمیل شدکه دارای فرزندان زیر۱۸سال بوده وبه صورت داوطلبانه به منظورترک به کلینیک های ترک اعتیادمراجعه کرده بودند.دراین تحقیق میزان تأثیر اعتیادوالدین برخشونت علیه اطفال،تفاوت آثارنوع ماده ی مخدرمصرفی(صنعتی وسنتی)برخشونت علیه اطفال،تأثیرمدت زمان مصرف موادمخدربرافزایش خشونت علیه اطفال،تأثیرمیزان نقش پدرومادرمعتادبر خشونت علیه اطفال،عوامل مؤثربرافزایش خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین،واکنش اطفال نسبت به خشونت،میزان وچگونگی اثربخشی مراکزحمایتی درپیشگیری ازخشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین، چگونگی حساسیت اطرافیان نسبت به خشونت علیه اطفال موردبررسی قرارگرفت واین نتایج بدست آمد:میان اعتیادوالدین وخشونت علیه اطفال رابطه ی مستقیم وجودداردواعتیادوالدین تأثیرزیادی برخشونت علیه اطفال دارد.موادمخدرصنعتی مانندشیشه به دلیل آثارتخریبی برروی سلولهای مغزی تأثیرزیادتری نسبت به موادمخدرسنتی برخشونت علیه اطفال دارد.شروع خشونت علیه اطفال توسط والدین معتادبه موادمخدرصنعتی به محض شروع ودرهمان روزهاوماه های ابتدایی اعتیادبیشتراست ولی درموادمخدرسنتی باگذشت زمان خشونت علیه اطفال بیشترمی شود.برخلاف تصور،خشونت علیه اطفال در مادران معتاد نسبت به پدران معتاد،کمترنیست ومحبت مادرانه درمادران معتادازخشونت علیه اطفال جلوگیری نمی کند.درعوامل فرهنگی سطح تحصیلات یعنی پایین بودن آن برافزایش خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین نقش دارد.درعوامل اقتصادی وضعیت اشتغال(شاغل بودن یانبودن)ونوع شغل ومیزان درآمدبه عنوان عامل بیرونی برافزایش خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین نقش ندارد.درعوامل فرهنگی وضعیت مهاجرت(مهاجریابومی بودن)به عنوان عامل بیرونی برافزایش خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیاد والدین نقش ندارد.واکنش اطفال نسبت به خشونت بیشترپناه بردن به سایراعضای خانواده است.درصورت گزارش شدن خشونت علیه اطفال،مراکزحمایتی می توانندنقش زیادی درکاهش وپیشگیری ازخشونت علیه اطفال داشته باشند.اطرافیان نسبت به خشونت علیه اطفال حساسیت دارندولی به دلیل رعایت حریم خصوصی موارد خشونت علیه اطفال گزارش نمی شود.                     

کلیدواژه ها:اعتیاد،والدین،خشونت،اطفال.                                                                                                                              

  

   مقدمه:                                                                                                        انسان درسیستم خانواده به دنیامی آیدوفقط تاسن۲۰سالگی،بیش از۱۷۰هزار ساعت ازعمرخودرادرکنار والدین ودیگراعضای خانواده،سپری می سازد.این فاصله ی زمانی،طولانی ترین دوره ی آموزشی وتربیتی است که انسان درمدت حیات خودباآن مواجه می گردد.اگردرهرساعت تنهادومطلب ازسوی خانواده به فرد آموخته شود،در۲۰سالگی حدود۳۴۰هزارموضوع به وی آموخته شده است.بدین ترتیب می توان ادعا کرد، انسان همان چیزی می شودکه والدین وخانواده،دریک فرصت هزاران ساعته،به فردتحمیل وتزریق                        می سازند.پس روشن است که خانواده،عمده ترین نقش درتکوین،رشدوشکل گیری شخصیت افرادایفا                    می سازد.کلیدی ترین زمان برای شکل گیری طرح واره های شناختی،هیجانی،عاطفی ورفتاری اشخاص وهمچنین بحرانی ترین دوره برای ساخته شدن شخصیت ومنش افراد،سال های اولیه ی رشدوتحول است که این ایام مقارن ومصادف بازندگی درچهارچوب خانواده می باشد.خانواده کانون اولیه وبنیادین تعیین وضعیت عاطفی،شناختی ورفتاری اعضای خودمی باشد.خانواده منشاءوخاستگاه ارضای اصلی ترین نیازهای اولیه ی فرداست که درغیاب تأمین آن احتیاجات،بقاودوام زیستی وی به خطرمی افتد.ازنگاه رویکرد سیستمی،کانون مشکلات افرادرانیزمی بایست درساختاروکارکردخانواده ی دوران کودکی وتجربیات ویادگیری های همان روزگارودرمواردی نیزتأثیرفضای فعلی خانواده جستجو وردیابی نمود.خانواده در پیدایش حالات عاطفی ورویش سبک شخصیتی ومدل رفتاری عناصرخودوبه علاوه دررشدسلامت یابیماری آنان،عامل اساسی محسوب می گردد.کارکردخانواده صرفاتأمین احتیاجات جسمی،مادی وروانی وفراهم کننده ی فضایی مملوازگرمی وصمیمیت برای اعضانیست،بلکه درکناراین عملکردهای سازنده ومفید، خانواده می تواندکارکردهای مخرب گسترده ای نیزداشته باشد.پیامداین کارکردهای تخریبی سیستم خانواده، زایش اختلالات هیجانی،رفتاری وشناختی وپیدایش انواع بیماری های روانی وحتی جسمانی است.خانواده کانون مقدسی نیست که تنهادرخدمت رشدوبالندگی ومهیاسازکمال وشکوفایی عناصرخودباشدبلکه یکی از عملکردهای مضرخانواده کودک آزاری است که ایرنیان کمتربه آن بعدتوجه می نمایند.                                                     خشونت علیه کودکان پدیده ی جدیدی نیست.سوءرفتارباکودکان ازنوزادکشی تاتنبیه بدنی شدیدبرای تأدیب،درطول تاریخ وجودداشته است.کودکانی که مورد بی توجهی یاسوءرفتارفیزیکی والدین خودقرار              می گیرند،این برخوردخشن،عواقب خطرناکی را برای رفتارآنان درآینده به همراه خواهدداشت.                           حتی خشونت جزئی نسبت به کودکان می تواندمنجربه مرگ آنان شود.امادراکثرمواردهیچ ردقابل      مشاهده ای بجاگذاشته نمی شود.بااین وجودخشونت یکی ازمعضلات اصلی کودکان درحال حاضراست. خشونت به طورعمده پنهان انجام می شود.یکی ازمشکلات عمده دربررسی سوءرفتاروخشونت نسبت به کودکان عدم وجودآمارواطلاعات کافی درزمینه ی میزان خشونت نسبت به کودکان وعلل و شرایط                  زمینه سازآن ومشخصات ویژگی های افرادآزارگرمی باشدکه ارائه ی علل قطعی وحتمی درزمینه ی وقوع این پدیده رادشوارمی سازد.اگرچه مواردسوءرفتاروبی توجهی نسبت به کودکان به مراجع قانونی گزارش نمی شوداماهربارکه  موردی درمطبوعات منعکس می گردد،تبدیل  به کانون توجه افکارعمومی می گردد ومواردبی شماری از کودک آزاری که پنهان مانده آشکارمی شود.بدترین حادثه درمواردکودک آزاری، بدرفتاری منجربه مرگ کودک است وکودکان خردسال درمعرض بالاترین خطریعنی ازدست دادن جان خودهستند.گزارش هانشان می دهددرازای هرکودک که دراثراعمال خشونت جنسی یا جسمی کشته                      می شود۲۰الی۴۰کودک دچارمصدومیت های شدیدمی شوندکه نیازبه بستری شدن دربیمارستان دارند.اثرات خشونت می تواندتاچندین ماه یاسال باقی بماندوحتی منجربه معلولیت دائمی شود.علاوه برمصدومیت جسمی،قربانیان درخطرابتلابه انواع مشکلات روانی ورفتاری قراردارندکه افسردگی،مصرف الکل،اضطراب، گرایش های خودکشی،فرار،دروغگویی یابزهکاری ازجمله ی آن هاست.ازدیادموادمخدرورواج استعمال آن درمیان خانواده ها،خشونت،همسرآزاری وبه ویژه کودک آزاری رابه پدیده ای شایع تبدیل نموده است.طی دهه های اخیرعلاقه وتوجه به موضوع سوءمصرف دارو یاالکل روبه فزونی است.به موازات اینکه                       برنامه های پیشگیری ودرمان تمرکزخودرابروابستگی های شیمیایی افرادمعطوف ساختند،متخصصان هم توجه خودرابه سلامت جسمی وهیجانی کودکان متولدگشته درخانواده های مبتلابه اعتیادمتمرکزنموده اند. سوءمصرف موادوخشونت خانواده به ویژه خشونت علیه اطفال نه تنها مستقل ازیکدیگرنمی باشندبلکه ارتباط وسیع ومبسوطی بین آنان وجوددارد.سوءمصرف موادازجانب والدین یک عامل نیرومنددرپیدایش خشونت است که قابلیت انتقال بین نسلی دارد.پویایی های موجوددرپدیده ی اعتیادوخشونت پیچیده هستند.روشن است که ترکیب این دوموجب تباهی سیستم خانواده می گردد.تحقیق حاضر به بررسی تأثیراعتیادوالدین برخشونت علیه اطفال می پردازدکه البته این موضوع راطی سال های ۸۱-۹۱درشهرمبارکه موردبررسی قرارمی دهد.برای تجزیه وتحلیل داده ها ازآماراستنباطی وتوصیفی استفاده شده است.برای آماراستنباطی،آزمون خی دووجداول دوبعدی وبرای آمارتوصیفی،جداول ونمودارهامورداستفاده قرارگرفت.

 

 

 

 

 

 

فصل اول:

کلیات

 

 

 

 

 

 

 

 

۱-۱٫بیان مسئله:

درسال های اخیرمعضل خشونت درجامعه ی ایران روبه افزایش بوده است.بانگاه اجمالی به صفحه ی حوادث روزنامه ها،مباحث سیاسی وقضایی می توان به روشنی دریافت که خشونت تقریبادرتمامی              حوزه های جامعه ورودپیداکرده است.حوادثی چون حادثه ی میدان کاج،برخوردبدکارکنان بیمارستان امام خمینی بادوبیمار،اسیدپاشی روی صورت افراد،مواردمتعددکودک آزاری وچندین وچندمورددیگرکه                 رسانه ای نشده اندطی سال های اخیرمی تواندگواه این ادعاباشدکه خشونت درجامعه روبه افزایش است.خشونت خانگی یک مشکل اجتماعی است که به دلیل پیامدهاوعوارض نابهنجاری که به جا                 می گذاردبه زودی به یک مسئله ی اجتماعی تبدیل می گردد.به نقل ازآقای دکترصادقی معاونت اجتماعی سازمان بهزیستی استان اصفهان درسال۹۰اورژانس اجتماعی استان اصفهان،۱۷۳۸تماس تلفنی مرتبط باخشونت های خانوادگی داشته که ازاین تعداددر۹ماهه ی اول سال،۱۲۱۶موردخشونت خانگی منجربه پیگیری شده است وگاهی اوقات جان یک انسان راچه زن وچه کودک نجات داده است.طبق آمارهای سازمان بهزیستی درسال۹۰سومین عامل ارائه ی دادخواست طلاق،خشونت های خانگی بوده است.این خشونت هادرسال۸۹رتبه ی هشتم راداشته ولی درسال۹۰به رتبه ی سوم رسیده است.کودک آزاری ازجرائمی است که قلب هرانسانی رامی آزارد.متأسفانه گاه بی توجهی جوامع،منجربه جنایاتی علیه کودکان معصوم وبی پناه می شود،که عمق وجودشنوندگان راآتش می زند.خشونت علیه کودکان یکی ازانواع خشونت خانوادگی است که درمحیط خلوت وخصوصی خانواده به وقوع می پیونددوپدیده ای آگاهانه است که روزبه روزدرحال گسترش بوده وازطرف بزرگترهامتوجه ی کودکان می شود.این موضوع عمومامیان افرادی رخ می دهدکه به سبب صمیمیت،ارتباط خونی یاقانونی به هم پیوندخورده اندوغالبااین خشونت ازسوی والدین نسبت به کودک رواداشته می شود.آمارهاوگزارش هاحاکی ازآن است که این مسئله به شدت درحال افزایش است واین درحالی است که قانونی حامی کودکان دربرابروالدین نیست.شرایط سنی وعقایدسنتی موجب پیدایش مسائلی چون احساس مالکیت والدین نسبت به کودکان وحتی دختران بالغ آن هامی شود.چنین باورهایی پدیدآورنده ی معضلاتی مانندآزارهای جسمی وتجاوزهای جنسی و زمینه سازفرارکودکان ازخانه به علت خشونت وضرب وشتم می شود.طبق گفته ی مدیرکل امورآسیب های اجتماعی سازمان بهزیستی کشور،طی سال گذشته بیشترین علت تماس بااورژانس اجتماعی درارتباط باکودک آزاری بوده است.این موضوع به عنوان یک پدیده ی زشت اجتماعی این روزهاابعادجدیدی به خودگرفته است ودرحالی که بسیاری ازمردم براین باورندکه کودک آزاری فقط شامل آزارجسمی وجنسی کودکان می شود.اماواقعیت این است که کودک آزاری عاطفی یاروانی وهمینطورغفلت یاناتوانی والدین دربرآورده کردن نیازهای کودکان،ازدیگرابعادکودک آزاری است که کمترموردتوجه قرارمی گیرد.بنابراین بااین تعریف گسترده،متأسفانه بسیاری ازکودکان قربانی آزارواذیت بزرگسالان می شوندواین درحالی است که پدیده ی کودک آزاری درنقاط محروم ودورافتاده که مردم بامشکلات اجتماعی بیشتری دست وپنجه نرم می کنند،بیشترنمودمی یابد.دوران کودکی ازآسیب پذیرترین دوران های زندگی هرفرداست.شخصیت هرانسانی دردوران کودکی اش شکل می گیردومی توان گفت مهمترین دوران زندگی هرفرد،کودکی اش است.ازدیگرسو،کودکان آینده وسرمایه های یک کشوربه حساب می آیندوبه هرمیزان که مسؤلین ازاین قشرغفلت کنندبه همان اندازه ازآینده ی کشورغفلت نموده اند.ازاین روشناخت وبررسی معضل خشونت علیه کودکان ضروری به نظرمی رسد.درحالی که کودک آزاری خفیف یاخاموش دربسیاری ازخانواده هاودرنقاط مختلف کشورمشاهده می شودامابه دلیل اینکه این نوع کودک آزاری هاکمتردرجامعه بروز           می کند،توجه چندانی به این مواردکه تبعات منفی زیادی هم برای کودکان درپی دارد                                     نمی شودودرمقابل،کودک آزاری درخانواده هایی که دچارنوعی ازهم گسیختگی هستند،بیشتربروزمی کند.به طورکلی،کودک آزاری یابدرفتاری باکودک عبارتست از:هرنوع ضرب وشتم یاجراحت فیزیکی یاروانی یاتحقیرکودکان تاسن۱۸سال که تأثیرماندگاری بروضعیت بدن یاروان آنهابرجای می گذارد.اگردراین میان نگاهی به آمارهای ارائه شده توسط مسئولان بهزیستی ودیگرمسئولان مرتبط باکودک آزاری داشته باشیم ویاحتی بانگاهی موشکافانه سری به خیابان هابزنیم به راحتی مواردزیادی ازکودک آزاری رامشاهده می کنیم که همه ی اینهاحکایت ازروندروبه رشداین پدیده داردوآثارزیان باری بررشدونموطبیعی وجسمی کودک دارد.یک روان شناس اجتماعی می گوید:درسطح کشور،کودک آزاری درسوءرفتارجسمانی خلاصه                    می شودواین درحالی است که بایدکودک آزاری ازلحاظ سوءرفتارروانی،هیجانی وجنسی بررسی وتعریف شود.عوامل متعددی ازجمله:اعتیادوالدین،فقروفشاراقتصادی،ناآگاهی وفقرفرهنگی،پرجمعیت بودن خانواده،داشتن اختلافات وآشفتگی های شدیدخانوادگی،مشکلات روانی والدین،ناسازگاری وناآرامی کودک،طلاق،افسردگی مادروخشونت درمحیط خانه،ازجمله عوامل قوی برای سوءرفتارودرنتیجه کودک آزاری محسوب می شود.دراین تحقیق خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین موردتوجه قرارگرفته است.بانگاهی واقع بینانه به مسئله ی اعتیادبه موادمخدروسوءمصرف آن هابه راحتی درمی یابیم که سوءمصرف موادافیونی ازقرن هاپیش وجودداشته است واکنون نیزتقریباکشوری وجودنداردکه ازگسترش سوءمصرف این گونه مواددرامان مانده باشد.اگرچه ازدیربازدرتمام جوامع بشری سوءمصرف موادافیونی به عنوان عادتی غیراجتماعی ونامقبول تلقی شده است،اماباوجوداین عدم مقبولیت،طبقات مختلف اجتماع بااین مسئله به صورت جدی درگیرمی باشند،به طوری که هم اکنون مردان وزنان زیادی خصوصاازسنین نوجوانی تامیان سالی موادمخدرمصرف می کنندوبدان وابسته شده اند.این پدیده ی شوم درکشورماهم به دلیل هم مرزبودن باکشورافغانستان،که بزرگترین تولیدکننده ی موادمخدردرجهان می باشد،همواره درحال گسترش است وزندگی افرادبسیاری ازجمله جوانان رابه ورطه ی تباهی می کشاند.دربسیاری ازکشورهاهمواره ضمن غیرقانونی شمردن سوءمصرف موادمخدر،قوانین مختلفی جهت مجازات معتادان به اینگونه موادوضع گردیده وکنترل های خفیف یاشدیدبرتولید،ورود،توزیع،خریدوفروش ومصرف موادافیونی اعمال می گرددبه      گونه ای که درایران هم باتوجه به قوانین جدید،صلاحیت رسیدگی به جرائم موادروانگردان به دادگاه انقلاب سپرده شده ومجازات های سنگینی برای آن وضع گردیده است.اماهمواره باتنوع شیوه های مبارزه،پدیده ی اعتیادنیزمتنوع گشته است به نحوی که تقریباتمام دست اندرکاران مبارزه باموادمخدرمعتقدندکه به تنهایی درکنترل اعتیادبه موادمخدرومسائل مربوط به آن عاجزمی باشند.روزی نیست که درروزنامه ها،مجلات،رادیووتلویزیون ودیگروسایل ارتباط جمعی داخلی وخارجی باعباراتی نظیر«اعتیادیک پدیده ی خانمان سوز»،«اعتیادیک سوغات وارداتی»،«اعتیادیک                                       پدیده ی استعماری»ویا«اعتیادیک بیماری»مواجه نگردیم.روزی نیست که بااخباری همچون کشف مقادیری  موادمخدرازچندگرم تاچندتن ویادستگیری وزندانی شدن واعدام قاچاقچی ومعتادودرگیری ویاجان باختن مأموران پلیس روبرونشویم ویابالأخره روزی نیست که ازبرگزاری چندین نشست وسمینارمسؤلان امنیتی،قضایی،اجتماعی وبهداشتی ویانشرده هاگزارش ومقاله درمورداعتیادازدیدگاه های مختلف متخصصان علوم اجتماعی،جرم شناسی،روان شناسی وروان پزشکی آگاه نگردیم.آنچه بدون تردیدموردتأیید                     دست اندرکاران وشاغلین شبکه ی تأمین بهداشت روانی قرارخواهدگرفت این است که اعتیادبه موادمخدردرکشورمابه یک معضل بزرگ اجتماعی،درابعادی هشداردهنده تبدیل گشته است.ازدیدگاه روان شناسی،دامنه ی تأثیرات مخرب اعتیادبه موادمخدرازآن روحائزاهمیت فراوان است که عواقب وخیم آن تنهافردمعتادرادربرنمی گیرد،بلکه معمولاهمسر،فرزندان،خانواده ی گسترده،دایره ی دوستان وهمکاران و…نیز،درمعرض آثارویرانگرآن قرارخواهندگرفت.اعتیادسرمنشاء بسیاری ازآسیب های اجتماعی است ودرنهایت منجربه سست شدن بنیان خانواده وبروزآسیب های اجتماعی می شود.درمواردبسیاری مشاهده شده است که یک فردمعتادپس ازتشکیل خانواده وادامه ی مصرف موادمخدرباعث نابودی زندگی مشترک شده واین موضوع زمانی حادترمی شودکه فرزندی ازآن فردمعتادپابه این دنیامی گذارد.دراین صورت است که مصرف موادمخدرتوسط والدین به دلیل آثارمخربی که این موادبرسلول های مغزی می گذارد،سلامت وحیات آن کودک راتهدیدمی کند.هرازگاهی خبرازفاجعه ای هولناک می رسدوکودکی یانوجوانی در                شکنجه گاه خانوادگی،قربانی خشم وجنون پدریامادری معتادبه موادمخدرصنعتی می شود.بسیارشاهدچنین جنایاتی بوده ایم که طی آنهاکودکانی بی گناه به طرزهولناکی درچنگ پدریامادرمعتادوجنون زده،یاکشته شده اندیابادردناک ترین شکنجه هاروبروبوده اند.درهرمنطقه وناحیه ای باتوجه به نوع فرهنگ آن ووسایل وابزارآلات دردسترس والدین،نحوه ی کودک آزاری وعلائم متفاوت است.درخانواده های معتادوسیگاری برخی ازوالدین بااستفاده ازسیگار،آتش وابزارآلات مصرف موادمخدردست به کودک آزاری                            می زنند.کودکانی نیزکه به واسطه ی اعتیادوالدین،دست به تکدی گری می زنندیابه مشاغل سختی رو             می آورندکه باسن وسال آنهاتناسب ندارد،درگیرنوعی کودک آزاری هستند.به نظرمی رسدباآموزش اطرافیان کودک به ویژه سایراعضای خانواده وهمسایگان ومعرفی سازمان هاومراکزحمایتی وآشناکردن مردم باوظایف این سازمان ها وجبران ضعف های قانونی می توان سرعت چشمگیراین معضل راکاهش داد.این تحقیق به بررسی تأثیراعتیادوالدین برخشونت علیه اطفال درشهرمبارکه طی سال های۸۱الی۹۱می پردازد.شهرمبارکه در۵۰کیلومتری جنوب غرب اصفهان واقع شده ومرکزشهرستان مبارکه می باشد.جمعیت این شهرحدود۸۰هزارنفرمی باشد.مردم این شهربیشتربه کارهای کشاورزی وفعالیت درکارخانجات صنعتی اشتغال دارند.وجودکارخانه هاوصنعتی بودن این منطقه،مبارکه رادرزمره ی شهرهای مهاجرپذیرقرارداده است.باوجودویژگی مهاجرپذیربودن مبارکه،علی رغم وجودصنایع متعدد،بیکاری یکی ازمعضلات این شهرمی باشد.نماینده ی مردم مبارکه درمجلس شورای اسلامی ضمن بیان دورقمی بودن نرخ بیکاری دراین شهرستان،وجود۸هزارنفربیکاردرصنعتی ترین شهرستان استان اصفهان رااعلام کرد.کاهش سن اعتیاددراین شهرکه ازپیامدهای بیکاری می باشد مشکل دیگری است که ازسوی فرماندارمبارکه مطرح شده است.تاکنون بیش از۴هزارنیروی انتظامی وسپاه درراه مبارزه باموامخدرشهیدشده اند.درسال۹۱بالغ بر۴تن انواع موادمخدرصنعتی وغیراستحصال مکشوفه دراستان اصفهان،درشهرمبارکه به صورت یکجابه آتش کشیده وامحاءشده است.

 

۱-۲٫اهمیت موضوع وضرورت تحقیق:

گسترش روزافزون اعتیادبه موادمخدرودرگیرشدن طیف گسترده ای ازمردم با این پدیده ی خانمان سوزوآثارسوئی که این موضوع علاوه برخودفردمعتادبرخانواده ی اووبه ویژه فرزندان می گذارد،به یک مسئله ی اجتماعی تبدیل گردیده است.آخرین آمارمنتشره ازسوی سازمان هاودستگاه های دولتی حاکی ازآن است که۲میلیون نفرمعتاددرکشوروجوددارد.این درحالی است که این آمارچندین سال است تکرار                    می شودوهیچ تغییری دراعدادوارقام آن به وجودنیامده است.اعتیادسن مشخصی نداردامااگربخواهیم       دقیق تربررسی کنیم به این نتیجه می رسیم که هرچقدرجرم درجامعه به صورت آشکاروجودداشته باشدبه همان مقدارمجرم نیزبه صورت مخفی وجوددارد.بااین حساب تعدادمبتلایان به اعتیاددرکشوردر                 خوشبینانه ترین حالت۴میلیون نفربرآوردمی شود.این تعداداگردرخانواده ای زندگی کنندکه هرکدام۴عضوداشته باشندیعنی۱۶میلیون نفربه صورت مستقیم بااعتیاددست وپنجه نرم می کنند.ازاین میزان حدود۲میلیون کودک بااین پدیده مواجه هستندکه معلوم نیست سرنوشت آن هاپس ازرفتن به مدرسه باوجودگذشته ای که همراه بایک معتادبوده،چگونه خواهدشد.درگذشته ای نه چندان دورسن ابتلابه اعتیاداز۱۶سال به بالابوداماباورودموادمخدرصنعتی به کشوروشیوع آن بین جوانان وفشارهایی که دراثربیکاری به افرادواردمی آیدسن ابتلاپایین آمده است به طوری که به گفته ی رئیس سازمان پزشکی قانونی کشورزنگ خطرموادمخدرصنعتی درجامعه به صدادرآمده است.دربرآوردحداکثری تعدادسوءمصرف کنندگان انواع موادمخدردرجهان درسال۲۰۰۸میلادی،حشیش بابیش از۱۹۰میلیون نفرمصرف کننده،بیشترین تعدادمصرف کنندگان موادرادرجهان به خوداختصاص داده است وآمفتامین ها،اکستاسی،تریاک ومشتقات آن وکوکائین به ترتیب باحدود۲۲،۲۶،۵۳و۱۹میلیون نفرتعدادمصرف کننده دردنیارادارند.                             موادمخدرجدیدوروان گردان ها وبه ویژه شیشه که تاچند سال قبل باقیمت بالاازخارج وارد می شددرحال حاضرباموادی ارزان قیمت وبه سادگی درلابراتوارهای غیرقانونی وزیرزمینی به روش فوق العاده خطرناک تولیدمی شود.به گفته ی رئیس سازمان پزشکی قانونی کشورعلاوه برافزایش۲۰درصدی تعدادلابراتوارهای تولیدموادروان گردان وآمفتامین هادرسال۲۰۰۸میلادی،گرایش۳۰تا۴۰میلیون نفربه سوءمصرف موادروان گردان وآمفتامین هاراشاهدهستیم وبراساس برآوردهای صورت گرفته تعدادسوءمصرف موادروان گردان وآمفتامین هادرآینده ی نزدیک به بیش ازمجموع سوءمصرف کنندگان مشتقات تریاک وکوکائین خواهد رسید.سابقاجنوب شرق آسیامحل عمده ی تولیدوتوزیع روان گردان هابوده امااکنون به همه جاگسترش یافته است.درواقع سوءمصرف آن درایران وخاورمیانه سریعاروبه گسترش است ودسترسی به این موادهم بسیارراحت ودرکمترین زمان،ممکن است.به گونه ای که زمان دسترسی به شیشه درتهران به۵ دقیقه رسیده است.به عبارتی برآوردهانشان می دهد،افزایش سوءمصرف موادمخدرشیمیایی،محرک هاوروان گردان ها درجهان به نحوی است که آینده ی بازارمصرف موادرادراختیارخواهدگرفت.تولیداین موادتابع شرایط جغرافیایی خاص نیست وسرمایه ی اولیه ی موردنیازآن به نسبت تولیدسایرموادمخدراندک است.همچنین مواداولیه ی شیمیایی برای تولیدآمفتامین هابسیارمتنوع وسهل الوصول است.تولیدآزمایشگاهی،زیرزمینی وخانگی این ماده ی مخدرشیمیایی وافزایش روزافزون ناخالصی ها،موجب کاهش۵۰درصدی قیمت شیشه طی یک سال اخیردرکشورشده است که بیشترین میزان کاهش قیمت رادربین انواع موادمخدربه خوداختصاص داده است.این موادبه دلیل تأثیری که برروی عملکردمغزگذاشته،منجربه تغییرات رفتاری،شناختی،خلقی،کاهش درجه ی هوشیاری فردمصرف کننده می گردد.استفاده ازاین موادباعث اختلالات رفتاری ازجمله پرخاشگری،رفتارهای تهاجمی،عدم درک زمان ومکان،اختلالات شناختی،برانگیختگی امیال جنسی وبروزخشونت نسبت به اطرافیان می شود،یعنی بهتراست بگوییم هرکجااعتیاداست،خشونت نیزوجوددارد.همواره احتمال بروزحوادث وجرائم درزمان مصرف این موادمطرح است.دربسیاری ازموارد،فردتحت تأثیردارواقدام به انجام رفتارهای پرخاشگرایانه ای می نمایدکه باخشونت نسبت به اطرافیان واعضای خانواده همراه است.این موضوع زمانی حادترمی شودکه فردمعتاددارای فرزندیا فرزندانی باشدواین خشونت رانسبت به فرزندان خوداعمال کندومرتکب کودک آزاری گردد.اعتیادباعث  می شودکه خشم وپرخاشگری درفضای خانواده حاکم شده ودرمیان اعضای خانواده،کودک قربانی اعتیاد شود.درحقیقت درخانواده ای که یک عضومعتادوجودداشته باشد،میزان پرخاشگری بالااست چراکه افرادکم تحمل بوده ورفتاردرآن هاواکنشی است واین افرادبدون فکرکارهایی راانجام می دهند.مسئله ی اعتیادازیک طرف به دلیل فراگیربودن وازسوی دیگربه دلیل عوارض سوءمصرف مواد،مانندتوهم وسوءظن ازاهمیت زیادی برخورداراست.یکی ازملموس ترین دلایل خشونت علیه کودکان درجهان معاصراعتیادوالدین                   می باشدوبه شدت هم درحال گسترش است،به دلیل اهمیتی که این موضوع داردبایدبیشترموردتوجه قرارگیرد.دراین تحقیق سعی می شودنقش موادمخدرواعتیادوالدین دروقوع کودک آزاری وخشونت علیه اطفال موردبررسی قرارگیرد.تمرکزمادراین تحقیق به دومقوله ی اعتیادوخشونت علیه اطفال است.نقش اطرافیان به ویژه سایراعضای خانواده وهمسایگان وهمچنین نهادهاومراکزحمایتی ماننداورژانس اجتماعی ودفترحمایت ازکودکان دادگستری وانجمن هاوNGOهای حمایت ازکودکان درجهت پیشگیری وکاهش این معضل بررسی می شود.این موضوع جنبه ی کاربردی هم داردوموردنیازسازمان های بهزیستی به ویژه بخش اورژانس اجتماعی،دادگستری،معاونت اجتماعی نیروی انتظامی ومراکزترک اعتیادوانجمن هاو  NGOهای حمایت ازکودکان می باشد.شایان ذکراست به دنبال صحبت های انجام شده  باسازمان های دادگستری،بهزیستی ومعاونت اجتماعی نیروی انتظامی،این موضوع ازسوی سازمان های                                  فوق الذکرمورداستقبال قرارگرفت.چندی پیش هم همایشی باعنوان سیاست جنایی وپیشگیری ازخشونت درخانواده دردانشگاه آزاداسلامی واحدنجف آبادبرگذارگردیدوموضوع خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیاد والدین به صورت مختصرمورداشاره قرارگرفت که همه ی این مواردنشان دهنده ی اهمیت این موضوع              می باشد.

 

۱-۳٫سؤال های تحقیق:

۱-۳-۱٫سؤال اصلی:

تأثیراعتیادوالدین برخشونت علیه اطفال درشهرمبارکه طی سال های۸۱ تا۹۱به چه میزان بوده است؟

۱-۳-۲٫سؤال های فرعی:

۱)تفاوت آثارنوع ماده ی مخدرمصرفی(صنعتی وسنتی)برخشونت علیه اطفال چگونه است؟

۲)تأثیرمدت زمان مصرف موادمخدربرافزایش خشونت علیه اطفال به چه میزان است؟

۳)خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین بیشترازجانب مادرمعتاداست یاپدرمعتاد؟

۴)عوامل مؤثربرافزایش خشونت علیه اطفال بامنشاءاعتیادوالدین چیست؟

تعداد صفحه:۲۲۵

قیمت : ۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار میگیرد و  همچنین فایل خریداری شذه به ایمیل شما نیز ارسال می شود

پشتیبانی سایت :                 [email protected]

[add_to_cart id=158531]

—-

پشتیبانی سایت :       

*