Get a site

 دانلود متن کامل پایان نامه رشته کشاورزی- اصلاح نباتات

دانشگاه صنعتی اصفهان

 

دانشکده کشاورزی

 

 

 تاثیرخویش­آمیزی و زمان برداشت بر میزان متابولیت­های ثانویه رازیانه و بررسی تنوع ژنتیکی توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان با بهره گرفتن از نشانگرهای مورفولوژیک، آناتومیک و مولکولی

 

 

پایان‌نامه کارشناسی ارشد اصلاح نباتات

 

 

 

اساتید راهنما

دکتر مهدی رحیم­ملک

دکتر محمد­حسین اهتمام

۱۳۹۳

 

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

 

هفده

 

فهرست مطالب

 

 

            عنوان صفحه

          فهرست مطالب…………………………………………………………………………………………………………………………….هشت

فصل اول:  مقدمه و بررسی منابع. ۲

۱-۱   کلیات… ۲

۱-۲   مقدمه. ۳

۱-۳   انتشار جغرافیایی و اهمیت اقتصادی رازیانه. ۴

۱-۴   گیاه‌شناسی رازیانه. ۵

۱-۴-۱      معرفی تیره چتریان. ۵

۱-۴-۲      معرفی جنس رازیانه. ۵

۱-۴-۳      معرفی گونه­های رازیانه. ۵

۱-۵   ریخت شناسی (مورفولوژی) ۶

۱-۶   فنولوژی   ۶

۱-۷   مصارف دارویی.. ۷

۱-۸   نیازهای اکولوژیکی گیاه رازیانه. ۸

۱-۹   نیازهای زراعی   ۸

۱-۱۰ مواد و عناصر غذایی مورد نیاز. ۹

۱-۱۱ ترکیبات شیمیایی.. ۹

۱-۱۱-۱    اسانس­ها ۹

۱-۱۲ ترکیبات فنولیک……….. ۱۰

۱-۱۳ استخراج ترکیبات فنولیک     ۱۱

۱-۱۳-۱    استخراج با حلال. ۱۱

۱-۱۳-۲    استخراج توسط امواج اولتراسونیک……………. ۱۱

۱-۱۳-۳    استخراج با کلونجر. ۱۲

۱-۱۴ آنتی­اکسیدانها و اهمیت آنها ۱۲

۱-۱۵ طبقه بندی آنتی اکسیدان ها ۱۳

۱-۱۶ خودناسازگاری.. ۱۳

۱-۱۷ خویش­آمیزی.. ۱۴

۱-۱۸ اهداف خویش­آمیزی.. ۱۴

۱-۱۹ ژنتیک پسروی خویش­آمیزی.. ۱۴

هشت

۱-۲۰ تنوع ژنتیکی.. ۱۴

۱-۲۱ اهمیت بررسی تنوع ژنتیکی.. ۱۵

۱-۲۲ روش‌های بررسی تنوع ژنتیکی.. ۱۵

۱-۲۲-۱    نشانگر ژنتیکی.. ۱۵

۱-۲۲-۲    نشانگرهای مورفولوژیک…. ۱۶

۱-۲۲-۳    نشانگرهای آناتومیک…. ۱۶

۱-۲۲-۴    نشانگرهای بیوشیمیایی.. ۱۶

۱-۲۲-۵    نشانگرهای مولکولی.. ۱۷

۱-۲۳ تقسیم­بندی نشانگرهای مولکولی.. ۱۷

۱-۲۳-۱    نشانگرهای اختصاصی.. ۱۷

۱-۲۳-۲    نشانگرهای تصادفی.. ۱۷

۱-۲۴ نشانگر ISSR.. 17

۱-۲۵ کاربردهای نشانگر ISSR.. 18

۱-۲۵-۱    مطالعات تنوع ژنتیکی.. ۱۸

۱-۲۵-۲    نقشه­یابی ژنتیکی.. ۱۸

۱-۲۵-۳    نشانمند کردن ژن و انتخاب به کمک نشانگر. ۱۸

۱-۲۵-۴    مشخص ساختن فراوانی توالی‌های ریزماهواره ۱۸

۱-۲۵-۵    مطالعات جمعیت‌های طبیعی و تمایز گونه‌ها ۱۸

۱-۲۶ روش های تجزیه و تحلیل.. ۱۸

۱-۲۶-۱    تجزیه خوشه­ای.. ۱۹

۱-۲۶-۲    تجزیه به مؤلفه‌های متعادل. ۱۹

۱-۲۷ مطالعات ژنتیک جمعیت… ۱۹

۱-۲۸ مطالعات انجام شده در زمینه خویش­آمیزی.. ۱۹

۱-۲۹ مطالعات انجام شده روی رازیانه. ۲۰

۱-۳۰ اهداف این پژوهش…. ۲۱

۱-۳۱ جنبه­ های جدید بودن طرح.. ۲۱

فصل دوم:  مواد و روش­ها……… ۲۲

۲-۱   شمای کلی پژوهش…. ۲۲

۲-۲   موقعیت و ویژگی­های مکان آزمایش…. ۲۲

۲-۳   مواد گیاهی   ۲۲

۲-۴   نحوه اجرای این پژوهش…. ۲۵

۲-۵   بررسی تأثیر خویش­آمیزی بر روی صفات… ۲۵

۲-۶   صفات آناتومی مورد بررسی و نحوه اندازه ­گیری آنها ۲۵

نه

۲-۷   صفات مورفولوژی مورد بررسی و نحوه اندازه ­گیری آنها ۲۸

۲-۸   اندازه ­گیری درصد اسانس و اجزای آن. ۳۰

۲-۸-۱      محاسبه درصد اسانس…. ۳۰

۲-۸-۲      تجزیه مواد مؤثره اسانس (اجزای اسانس) ۳۰

۲-۹   اندازه ­گیری فعالیت آنتی­اکسیدانی.. ۳۱

۲-۹-۱      تهیه و عصاره­گیری گیاه ۳۱

۲-۹-۲      تعیین ترکیبات فنولی.. ۳۱

۲-۹-۳      بررسی خاصیت آنتی­رادیکالی به روش DPPH   ۳۱

۲-۹-۴      ارزیابی فعالیت آنتی­اکسیدانی به روش بی­رنگ شدن بتاکاروتن.. ۳۲

۲-۹-۵      بررسی قدرت احیاءکنندگی آهن.. ۳۲

۲-۹-۶      اندازه ­گیری محتوی تام فلاونوئید عصاره‌ها ۳۲

۲-۱۰ بررسی تنوع ژنتیکی بین لاین­های خودگرده افشان و آزاد گرده افشان گیاه رازیانه………………….. ۳۲

۲-۱۰-۱    استخراج DNA ژنومی از نمونه‌های گیاهی.. ۳۲

۲-۱۱ اندازه‌گیری کیفیت و کمیت DNA.. 33

۲-۱۲ اندازه‌گیری غلظت DNA توسط اسپکتروفتومتری.. ۳۳

۲-۱۳ اندازه‌گیری غلظت DNA توسط ژل آگارز. ۳۴

۲-۱۴ تکنیک ISSR.. 35

۲-۱۵ تجزیه و تحلیل‌های آماری.. ۳۷

۲-۱۶ تجزیه و تحلیل داده ­های آناتومیک، مورفولوژیک و فیتوشیمیایی…………… ۳۷

فصل سوم:  نتایج و بحث………. ۴۰

۳-۱   مقایسه میانگین صفات مورد مطالعه در بخش آناتومیک ساقه. ۴۱

۳-۲   تشریح ساقه در توده­های آزاد گرده افشان. ۴۱

۳-۳   تشریح ساقه در توده­های خودگرده افشان. ۴۲

۳-۴   تجزیه واریانس آناتومیک دمبرگ…. ۵۱

۳-۵   مقایسه میانگین صفات آناتومیک دمبرگ…. ۵۱

۳-۶   تشریح دمبرگ در توده­های آزاد گرده افشان. ۵۱

۳-۷   تشریح دمبرگ در توده­های خودگرده افشان.. ۵۲

۳-۸   تجزیه واریانس آناتومیک بذر. ۶۱

۳-۹   مقایسه میانگین صفات مورد مطالعه در بخش آناتومیک بذر. ۶۱

۳-۹-۱      طول بذر. ۶۱

۳-۹-۲      عرض بذر. ۶۱

۳-۹-۳      نسبت طول به عرض بذر. ۶۱

۳-۹-۴      ضخامت اپیکارپ… ۶۱

ده

۳-۹-۵      تعداد لایه اپیکارپ… ۶۲

۳-۹-۶      حاشیه سطح دیواره سلولی آنتی­کلینال. ۶۲

۳-۹-۷      تعداد لایه دیواره سلولی پری­کلینال. ۶۲

۳-۹-۸      ضخامت کوتیکول. ۶۲

۳-۹-۹      تعداد لایه کوتیکول. ۶۳

۳-۹-۱۰    ضخامت پارانشیم مزوکارپ… ۶۳

۳-۹-۱۱    تعداد لایه پارانشیم مزوکارپ… ۶۳

۳-۹-۱۲    تعداد دستجات آوندی مزوکارپ… ۶۳

۳-۹-۱۳    اندازه دستجات آوندی مزوکارپ… ۶۳

۳-۹-۱۴    تعداد کانال ترشحی.. ۶۴

۳-۹-۱۵    تعداد لایه پوشش بذر. ۶۴

۳-۹-۱۶    تعداد لایه اندوکارپ… ۶۴

۳-۹-۱۷    تعداد لایه آندوسپرم. ۶۴

۳-۱۰ مقایسه میانگین نتایج حاصل از پسروی خویش­آمیزی بر روی صفات آناتومی ساقه. ۷۰

۳-۱۱ مقایسه میانگین نتایج حاصل از پسروی خویش­آمیزی بر روی صفات آناتومی دمبرگ…. ۷۴

۳-۱۲ مقایسه میانگین نتایج حاصل از پسروی خویش­آمیزی بر روی صفات آناتومی بذر. ۷۸

۳-۱۳ تجزیه خوشه­ای   ۸۱

۳-۱۴ تجزیه به عامل­ها ۸۴

۳-۱۴-۱    تجزیه به عامل­های صفات آناتومی مرتبط با ساقه. ۸۴

۳-۱۴-۲    تجزیه به عامل­های صفات آناتومی مرتبط با دمبرگ…. ۸۸

۳-۱۴-۳    تجزیه به عامل­های صفات آناتومی مرتبط با بذر. ۹۳

۳-۱۵ ارزیابی صفات مورفولوژی در توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان. ۱۰۴

۳-۱۶ آماره­های توصیفی، برآورد ضرایب تغییرات فنوتیپی، ژنوتیپی و وراثت پذیری عمومی.. ۱۰۴

۳-۱۷ تجزیه واریانس صفات مورفولوژیک     ۱۰۷

۳-۱۷-۱    درصد سبز شدن. ۱۰۷

۳-۱۷-۲    ارتفاع. ۱۰۷

۳-۱۷-۳    تعداد انشعاب فرعی.. ۱۰۷

۳-۱۷-۴    قطر گل­آذین.. ۱۰۸

۳-۱۷-۵    قطر تاج­پوش… ۱۰۸

۳-۱۷-۶    وزن تر بوته. ۱۰۸

۳-۱۷-۷    وزن خشک بوته. ۱۰۸

۳-۱۷-۸    نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع. ۱۰۹

۳-۱۷-۹    نسبت ارتفاع به تعداد انشعاب فرعی.. ۱۰۹

یازده

۳-۱۷-۱۰  تعداد روز تا ۵۰ درصد سبز شدن. ۱۰۹

۳-۱۷-۱۱  تعداد روز تا ۵۰ درصد گل‌دهی.. ۱۱۰

۳-۱۷-۱۲  وزن هزار دانه. ۱۱۰

۳-۱۷-۱۳  تعداد بذر در چتر. ۱۱۰

۳-۱۷-۱۴  عملکرد دانه در بوته. ۱۱۰

۳-۱۷-۱۵  شاخص خودسازگاری.. ۱۱۱

۳-۱۸ مقایسه میانگین نتایج حاصل از پسروی خویش­آمیزی بر روی صفات مورفولوژی.. ۱۱۶

۳-۱۹ گروه­بندی (تجزیه خوشه­ای) ۱۲۰

۳-۲۰ تجزیه واریانس صفات فیتوشیمیایی.. ۱۲۶

۳-۲۰-۱    درصد اسانس…. ۱۲۶

۳-۲۰-۲    عملکرد عصاره ۱۲۶

۳-۲۰-۳    فنول تام. ۱۲۷

۳-۲۰-۴    فلاونوئید تام. ۱۲۷

۳-۲۰-۵    آنتی­اکسیدان  (IC50) 127

۳-۲۱ مقایسه میانگین نتایج حاصل از پسروی خویش­آمیزی بر روی صفات فیتوشیمیایی.. ۱۳۰

۳-۲۲ ترکیبات اصلی اسانس…. ۱۳۲

۳-۲۳ همبستگی بین ترکیبات و عملکرد اسانس در رازیانه. ۱۳۶

۳-۲۴ تیپ­های شیمیایی توده­های رازیانه بر اساس ترکیبات اصلی اسانس…. ۱۳۸

۳-۲۵ تجزیه عامل­های ترکیبات اصلی اسانس بذر. ۱۳۹

۳-۲۶ همبستگی صفات آناتومیک، مورفولوژیک و فیتوشیمیایی……………………………………………………………. ۱۴۰

۳-۲۷ ارزیابی فعالیت آنتی­اکسیدانی توده­ها ۱۴۳

۳-۲۸ روش به دام­اندازی رادیکال ۱و۱- دی­فنیل-۲-پیکریل­هیدرازیل.. ۱۴۳

۳-۲۹ آزمون قدرت احیاکنندگی.. ۱۴۳

۳-۳۰ روش بی­رنگ شدن بتاکاروتن.. ۱۴۴

۳-۳۱ همبستگی بین ترکیبات فنولیک و سه مدل سیستم سنجش ظرفیت آنتی­اکسیدانی ۱۴۸

۳-۳۲ مطالعات فنولوژی.. ۱۴۹

۳-۳۳ بررسی همبستگی بین پارامترهای اندازه ­گیری شده در مراحل مختلف نمونه­برداری گیاه ۱۵۲

۳-۳۴ بررسی تنوع بین توده­های خودگرده افشان و آزاد گرده افشان رازیانه با بهره گرفتن از نشانگرISSR   ۱۵۶

۳-۳۴-۱    استخراج DNA ژنومی.. ۱۵۶

۳-۳۵ الگوی نواری آغازگرها در توده­های خودگرده افشان. ۱۵۸

۳-۳۶ تجزیه خوشه­ای……. ۱۶۳

۳-۳۷ ضریب همبستگی کوفنتیک     ۱۶۳

۳-۳۸ ترسیم نمودارخوشه­ای.. ۱۶۳

دوازده

۳-۳۹ تجزیه به مؤلفه­ های اصلی تعدیل شده (PCoA) 167

۳-۴۰ ساختار ژنتیکی   ۱۶۹

۳-۴۱ مقایسه نمودار خوشه­ای توده­ها بر اساس داده ­های حاصل از نشانگر ISSR، صفات مورفولوژیک و آناتومی   ۱۷۱

فصل چهارم:  نتیجه ­گیری و پیشنهادها ۱۷۴

۴-۱   نتیجه ­گیری کلی.. ۱۷۴

۴-۲   مطالعات آناتومیک…. ۱۷۵

۴-۳   مطالعات مورفولوژیک     ۱۷۶

۴-۴   مطالعات فیتوشیمیایی(اسانس) ۱۷۷

۴-۵   بررسی ترکیبات فنولیک، فلاونوئید و فعالیت آنتی­اکسیدانی.. ۱۷۸

۴-۶   مطالعات فنولوژی.. ۱۷۹

۴-۷   نتایج مقایسه­ای   ۱۷۹

۴-۸   مطالعه مولکولی.. ۱۸۰

۴-۹   پیشنهادها ۱۸۱

 

 

سیزده
سیزده

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                                                 صفحه

جدول ۲-۱: معرفی خصوصیات زمین مورد کشت.. ۲۲

جدول ۲-۲: مشخصات ۲۳ توده رازیانه…………………………………………………………………………………………………………………..۲۶

جدول ۲-۳: صفات آناتومی مرتبط با ساقه و دمبرگ مورد بررسی……………………………………………………………………………….۲۸

جدول ۲-۴: صفات آناتومی مرتبط با بذر مورد بررسی. ۲۷

جدول۲-۵: توالی آغازگرهای ISSR مورد استفاده در بررسی تنوع ژنتیکی توده های رازیانه ۳۵

جدول ۲-۶ : اجزاء واکنش PCR  و مقدار هر یک از آنها برای تهیه محلول پایه ۳۶

جدول ۲-۷: برنامه PCR برای تکثیر DNA ژنومی با نشانگر ISSR.. 36

جدول ۲-۸: امید ریاضی مربوط به منابع تغییرات طرح آزمایشی انجام شده در این مطالعه ۳۷

جدول۳- ۱: تجزیه واریانس صفات آناتومیک ساقه برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی. ۷۰

جدول۳- ۲: ادامه تجزیه واریانس صفات آناتومیک ساقه برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی  ۷۱

جدول۳- ۳:  ادامه تجزیه واریانس صفات آناتومیک ساقه برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی  ۷۲

جدول۳- ۴: مقایسه میانگین صفات آناتومی ساقه توده­های مورد مطالعه رازیانه ۷۳

جدول۳- ۵: ادامه مقایسه میانگین صفات آناتومی ساقه توده­های مورد مطالعه رازیانه ۷۴

جدول۳- ۶: ادامه مقایسه میانگین صفات آناتومی ساقه توده­های مورد مطالعه رازیانه ۷۵

ادامه جدول۳-۷: مقایسه میانگین صفات آناتومی ساقه توده­های مورد مطالعه رازیانه ۷۶

جدول۳-۸: تجزیه واریانس صفات آناتومیک دمبرگ برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی  ۵۴

جدول۳-۹: ادامه تجزیه واریانس صفات آناتومیک دمبرگ برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی  ۵۵

جدول۳-۱۰: ادامه تجزیه واریانس صفات آناتومیک دمبرگ برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی  ۵۶

جدول۳-۱۱: مقایسه میانگین صفات آناتومی دمبرگ توده­های مورد مطالعه رازیانه ۵۷

جدول۳-۱۲: مقایسه میانگین صفات آناتومی دمبرگ توده­های مورد مطالعه رازیانه ۵۸

جدول۳-۱۳: مقایسه میانگین صفات آناتومی دمبرگ توده­های مورد مطالعه رازیانه ۵۹

جدول۳-۱۴: مقایسه میانگین صفات آناتومی دمبرگ توده­های مورد مطالعه رازیانه ۶۰

جدول۳-۱۵: تجزیه واریانس صفات آناتومیک بذر برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی. ۶۵

جدول۳-۱۶: ادامه تجزیه واریانس صفات آناتومیک بذر برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی  ۶۶

چهارده

جدول۳-۱۷: مقایسه میانگین صفات آناتومی بذر توده­های مورد مطالعه رازیانه ۶۷

جدول۳-۱۸: ادامه مقایسه میانگین صفات آناتومی بذر توده­های مورد مطالعه رازیانه ۶۹

جدول۳-۱۹: ادامه مقایسه میانگین صفات آناتومی بذر توده­های مورد مطالعه رازیانه ۷۰

جدول ۳-۲۰: نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک  ساقه ۷۱

جدول۳-۲۱: ادامه نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک ساقه ۷۲

جدول۳-۲۲: ادامه نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک ساقه ۷۳

جدول۳-۲۳: نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک دمبرگ    ۷۵

جدول۳-۲۴: ادامه نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک دمبرگ    ۷۶

جدول۳-۲۵: ادامه نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک دمبرگ    ۷۷

جدول۳-۲۶: نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک بذر ۷۹

جدول۳-۲۷: ادامه نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات آناتومیک بذر ۸۰

جدول۳-۲۸: تجزیه عامل‌ها صفات آناتومی مرتبط با ساقه در توده­های آزاد گرده افشان رازیانه ۸۶

جدول۳-۲۹: تجزیه عامل‌ها صفات آناتومی مرتبط با ساقه در توده­های خودگرده افشان رازیانه ۸۷

جدول۳-۳۰: تجزیه عامل‌ها صفات آناتومی مرتبط با دمبرگ در توده­های آزاد گرده افشان رازیانه ۹۰

جدول۳-۳۱: تجزیه عامل‌ها صفات آناتومی مرتبط با دمبرگ در توده­های خودگرده افشان رازیانه ۹۱

ادامه جدول۳-۳۱: تجزیه عامل‌ها صفات آناتومی مرتبط با دمبرگ در توده­های خودگرده افشان رازیانه ۹۲

جدول۳-۳۲: تجزیه عامل‌ها صفات آناتومی مرتبط با بذر در توده­های آزاد گرده افشان. ۹۴

جدول۳-۳۳: تجزیه عامل‌ها صفات آناتومی مرتبط با بذر در توده­های خودگرده افشان. ۹۵

جدول۳-۳۴: آماره­های توصیفی صفات موفولوژیک اندازه ­گیری شده توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازیانه ۱۰۶

جدول۳-۳۵: ادامه آماره­های توصیفی صفات موفولوژیک توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازیانه ۱۰۶

جدول۳-۳۶: تجزیه واریانس صفات مورفولوژیک برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی رازیانه ۱۱۲

جدول۳-۳۷: ادامه تجزیه واریانس صفات مورفولوژیک برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی رازیانه ۱۱۲

جدول۳-۳۸: مقایسه میانگین صفات مورفولوژی در توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازیانه ۱۱۳

جدول۳-۳۹: ادامه مقایسه میانگین صفات مورفولوژی در توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازیانه ۱۱۴

جدول۳-۴۰: ادامه مقایسه میانگین صفات مورفولوژی در توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازیانه ۱۱۵

جدول ۳-۴۱: نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات مورفولوژیک    ۱۵۵

جدول۳-۴۲: ادامه نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات مورفولوژیک    ۱۵۶

پانزده

جدول۳-۴۳: تجزیه عامل‌های صفات مورفولوژی در توده­های آزاد گرده افشان رازیانه ۱۲۵

جدول۳-۴۴: تجزیه عامل‌های صفات مورفولوژی در توده­های خودگرده افشان رازیانه ۱۲۴

جدول۳-۴۵: تجزیه واریانس صفات فیتوشیمیایی برای دو حالت آزاد گرده افشانی و خودگرده افشانی در رازیانه ۱۲۸

جدول۳-۴۶: مقایسه میانگین صفات فیتوشیمیایی در توده­های آزاد گرده افشان و خودگرده افشان رازیانه ۱۲۹

جدول۳-۴۷: نتایج حاصل از برآورد میزان پسروی خویش­آمیزی در توده­های رازیانه برای صفات فیتوشیمیایی  ۱۳۱

جدول۳-۴۸: ترکیبات اصلی اسانس بذر رازیانه با GC/MS. 133

ادامه جدول۳-۴۸: ترکیبات اصلی اسانس بذر رازیانه با GC/MS. 134

جدول۳-۴۹: همبستگی ترکیبات اصلی اسانس ۲۳ نمونه شیمیایی رازیانه ۱۳۷

جدول۳-۵۰: تجزیه عامل­های ترکیبات اصلی اسانس بذر ۱۳۹

جدول۳-۵۱: همبستگی صفات مورفولوژیک، فیتوشیمیایی و آناتومیک ۲۳ نمونه شیمیایی رازیانه حالت آزاد گرده افشانی  ۱۴۱

جدول۳-۵۲: همبستگی صفات مورفولوژیک، فیتوشیمیایی و آناتومیک ۲۳ نمونه شیمیایی رازیانه حالت خودگرده افشانی  ۱۴۲

جدول۳-۵۳: همبستگی بین پارامترهای مختلف اندازه ­گیری شده در مراحل مختلف نمونه برداری گیاه رازیانه ۱۵۲

جدول ۳-۵۴: اطلاعات مربوط به نشانگرهای حاصل از تجزیه ISSR در توده­های آزاد گرده افشان رازیانه ۱۵۷

جدول ۳-۵۶: اطلاعات نشانگرهای مورد مطالعه در ارزیابی تنوع ژنتیکی میان توده­های آزاد گرده افشان رازیانه ۱۶۰

جدول ۳-۵۷: اطلاعات نشانگرهای مورد مطالعه در ارزیابی تنوع ژنتیکی میان توده­های خودگرده افشان رازیانه ۱۶۱

جدول۳-۵۸: تجزیه واریانس مولکولی در ۲۳ توده آزاد گرده افشان رازیانه مفروض در دو گروه کلی. ۱۷۰

جدول ۳-۵۹: اطلاعات مربوط به مکان­های چند شکل، هتروزیگوسیتی موردانتظار در توده­های آزاد گرده افشان رازیانه ۱۷۰

جدول۳-۶۰: تجزیه واریانس مولکولی در ۲۳ توده خودگرده افشان رازیانه مفروض در دو گروه کلی. ۱۷۱

جدول ۳-۶۱: اطلاعات مربوط به مکان­های چند شکل، هتروزیگوسیتی موردانتظار در توده­های خود گرده افشان رازیانه ۱۷۱

فصل چهارم:  نتیجه ­گیری و پیشنهادها ۱۷۴

 

شانزده
شانزده

فهرست اشکال

     عنوان         صفحه

شکل۳-۱ ساختمان کانال ترشحی در دمبرگ رازیانه…………………………………………………………………………………………………۵۵

شکل۳-۲: نتایج گروه­بندی توده­های رازیانه بر اساس صفات آناتومی  الف) آزاد گرده افشانی و ب) خود گرده افشانی  ۸۳

شکل۳-۳: نتایج گروه­بندی توده­های رازیانه بر اساس صفات مورفولوژی  الف) آزاد گرده افشانی و ب) خود گرده افشانی ۱۲۱

شکل ۳-۴: شمای کلی از توده­های الف) دیررس و پابلند ب) زودرس و پاکوتاه ۱۲۵

شکل۳-۵: الف) نمونه کروماتوگرام  و ب) نمونه اسپکتروم بدست­آمده از آنالیز ترکیبات اصلی اسانس بذر رازیانه ۱۳۵

شکل۳-۶: نمودار خوشه­ای ۲۳ توده رازیانه مورد مطالعه بر اساس ترکیبات اصلی اسانس… ۱۳۸

شکل۳-۷: تغییرات درصد بازدارندگی رادیکال آزاد DPPH توسط عصاره توده­های مختلف آزاد گرده افشان رازیانه ۱۴۵

شکل۳-۸: تغییرات درصد بازدارندگی رادیکال آزاد DPPH توسط عصاره توده­های مختلف خود گرده افشان رازیانه ۱۴۵

شکل۳-۹: مقایسه قدرت احیاءکنندگی آهن توسط عصاره توده­های مختلف رازیانه آزاد گرده افشان. ۱۴۶

شکل۳-۱۰: مقایسه قدرت احیاءکنندگی آهن توسط عصاره توده­های مختلف رازیانه خودگرده افشان. ۱۴۶

شکل۳-۱۱: مقایسه قدرت آنتی­اکسیدانی عصاره توده های مختلف رازیانه آزاد گرده افشان به روش بتاکاروتن  ۱۴۷

شکل۳-۱۲: مقایسه قدرت آنتی­اکسیدانی عصاره توده های مختلف رازیانه خودگرده افشان به روش بتاکاروتن  ۱۴۷

شکل۳-۱۳: (الف ، ب و ج) همبستگی فنول تام و سه مدل سیستم سنجش ظرفیت آنتی­اکسیدانی. ۱۴۸

شکل۳-۱۴(الف-ی): محتوای برخی آنتی­اکسیدان­های غیرآنزیمی گیاه رازیانه در مراحل مختلف نمونه­برداری  ۱۵۱

شکل۳-۱۵: تغییرات درصد بازدارندگی رادیکال آزاد DPPH در طی مراحل فنولوژی رازیانه ۱۵۳

شکل۳-۱۶: مقایسه قدرت احیاءکنندگی آهن در طی مراحل فنولوژی رازیانه ۱۵۳

شکل۳-۱۷: مقایسه قدرت آنتی­اکسیدانی رازیانه در طی مراحل فنولوژی به روش بتاکاروتن. ۱۹۳

شکل ۳-۱۹: نمونه ­ای از ژل آگارز یک درصد TAE جهت تعیین کمیت و کیفیت DNA.. 156

شکل ۳-۲۰: الگوی نواری آغازگر ۱۲ در برخی از توده­های رازیانه. ۱۶۲

شکل۳-۲۱: الگوی نواری آغازگر ۶ در برخی از توده­های رازیانه. ۱۶۲

شکل۳-۲۲: گروه­بندی توده­های آزاد گرده افشان رازیانه مورد مطالعه بر اساس ضریب Jacard.. 165

شکل۳-۲۳: گروه­بندی توده­های خودگرده افشان رازیانه مورد مطالعه بر اساس ضریب Jacard 166

شکل۳-۲۴: نمودار تجزیه به مؤلفه­ های اصلی تعدیل شده دوبعدی برای ۲۳ توده آزادگرده افشان رازیانه ۱۶۸

شکل۳-۲۵: نمودار تجزیه به مؤلفه­ های اصلی تعدیل شده دوبعدی برای ۲۳ توده خودگرده افشان رازیانه ۱۶۸

 

چکیده

گیاهان دارویی در ایران جزء ذخایر ژنتیکی ارزشمند محسوب می­شوند. از جمله این گیاهان، گیاه دارویی رازیانه با نام علمی (.Mill Foeniculum vulgare) از خانواده چتریان (Apiaceae)، چند ساله و از قدیمی­ترین گیاهان دارویی و ادویه­ای می‌باشدکه در مناطق مختلف کشور کشت می­شود. هدف از اجرای این پژوهش، بررسی تأثیر خویش­آمیزی و زمان برداشت روی میزان متابولیت­های ثانویه و بررسی تنوع ژنتیکی بین لاین­های خودگرده افشان و دگرگرده افشان جمعیت رازیانه­های ایرانی و خارجی با بهره گرفتن از نشانگر­های مولکولی، مورفولوژیک و آناتومیک بوده است. علاوه بر اهداف ذکر شده، ترکیبات اصلی اسانس بذر هم به وسیله طیف سنجی کرماتوگرافی گازی مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. این مطالعه به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار در سال­های ۹۳-۱۳۹۱ اجرا شد. در این مطالعه ۱۵ ترکیب نشانگری ISSR در توده­های دگرگرده افشان در مجموع، ۲۴۸ نوار چند شکل تولید نمودند که ۳۲/۸۸ درصد آن­ها چند شکل بودند و PIC در حدود ۴۳/۰ حاصل شد در حالی­که در توده­های خودگرده افشان در مجموع ۲۱۷ نوار چند شکل تولید نمودند که ۳۲/۸۲ درصد آن­ها چند شکل بودند و PIC در حدود ۴۲/۰ حاصل شد. داده ­های حاصل از تجزیه و تحلیل نرم افزار­های مولکولی با نشانگر ISSR، ۲۳ توده دگرگرده افشان رازیانه را بر اساس مناطق جغرافیایی و اقلیم منطقه به پنج گروه و ۲۳ توده خودگرده افشان را به چهار گروه تقسیم کردند. تجزیه به مؤلفه‌های اصلی تعدیل شده (PCoA) در هر دو حالت خودگرده افشانی و دگرگرده افشانی نیز در اکثر موارد نتایج تجزیه خوشه‌ای را تایید نمود. نتایج حاصله از تجزیه واریانس داده ­های مطالعات تشریحی بافت­های اندام­های رویشی (ساقه ودمبرگ) و زایشی (بذر) بیانگر وجود تنوع زیادی بین توده­های دگرگرده افشان و خودگرده افشان از نظر اکثر صفات مورد مطالعه بود. خویش­آمیزی سبب افزایش میانگین صفات فاصله غلاف­های آوندی کوچک تا اپیدرم شکمی ساقه، نسبت طول به عرض بذر و تعداد کانال ترشحی در ساختار بذر و ساقه شد. توده انگلستان با ۴۶ و توده لهستان با ۶۶/۳۵ کانال ترشحی بیشترین میزان این صفت را به ترتیب در بین توده­های دگرگرده افشان و خودگرده افشان نشان دادند. نتایج نشان داد که ضریب تغییرات ژنتیکی در توده­های دگرگرده افشان برای صفات تعداد انشعاب فرعی، نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع، نسبت ارتفاع به تعداد انشعاب فرعی، وزن هزاردانه و تعداد بذر در چتر کمتر از توده­های خودگرده افشان برآورد شد. در حالی­که ضریب تغییرات فنوتیپی در توده­های خودگرده افشان برای صفات درصد سبز شدن، ارتفاع، تعداد انشعاب فرعی ، نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع ، نسبت ارتفاع به تعداد انشعاب فرعی و تعداد بذر در چتر بیشتر از توده­های دگرگرده افشان برآورد شد. بیشترین مقدار وراثت پذیری عمومی در توده­های دگرگرده افشان مربوط به نسبت قطر تاج پوش به ارتفاع (۷۴/۹۹درصد) و بیشترین این مقدار در توده­های خودگرده افشان مربوط به وزن هزاردانه (۴۴/۹۹درصد) بود. نتایج نشان می­دهد که خویش­آمیزی سبب افزایش میانگین درصد اسانس، عملکرد عصاره، فنول تام، فلاونوئید تام و افزایش فعالیت آنتی­اکسیدانی شده است. در توده­های دگرگردهافشان توده شیروان بیشترین مقدار فنول تام(۲۹/۷۶) میلی­گرم تانیک اسید بر گرم ماده خشک، عملکرد عصاره(۳۳/۱۷درصد)، فلاونوئید تام(۴۹/۱۴) میلی­گرم کوئرستین بر گرم ماده خشک و بیشترین فعالیت آنتی­اکسیدانی (۲۹/۷۶) میکروگرم بر میلی­لیتر حجم عصاره را نشان داد در حالی­که توده تبریز بیشترین عملکرد عصاره، فلاونوئید تام و فعالیت آنتی اکسیدانی را در توده­های خودگرده افشان داشت. ترکیب اصلی اسانس بذر رازیانه ترانس­آنتول است که بیشترین مقدار آن در توده اصفهان (۳۸/۹۰ %) و کم‌ترین آن در نمونه همدان (۰۷/۸۵ %) مشاهده شد. در توده­های دگرگرده افشان بیشترین و کمترین درصد اسانس به ترتیب به توده اصفهان (۴۲/۶ درصد) و توده­های اردبیل و بوشهر(۴/۲ درصد) اختصاص داشت. در حالی­که بیشترین و کمترین درصد اسانس در توده­های خودگرده افشان به ترتیب در توده­های همدان (۵۰/۶ درصد) و شیروان (۵/۳ درصد) مشاهده شد. مقایسه میانگین داده ­های تجزیه متابولیت­های ثانویه در مراحل مختلف رشد نشان داد که میزان فنول کل و فعالیت آنتی­اکسیدانی در بذر و میوه بیشتر از گل، ساقه، برگ و دمبرگ بود. در حالی­که میزان فلاونوئید در بذر و برگ بیشتر از سایر بخش­های گیاه بود. به­ طوری­که بالاترین میزان فنول کل، میزان فلاونوئید و فعالیت آنتی­اکسیدانی در بذر در مرحله اواخر رسیدگی بدست آمد.

 

 

کلمات کلیدی: خویش­آمیزی، رازیانه،  ترانس آنتول، پلی­فنول

 

۱

فصل اول
مقدمه و بررسی منابع

 

 

 

 

 

 

 

 

۱-۱       کلیات

گیاهان از ابتدای تمدن بشر تاکنون کاربردهای متنوعی داشته اند، گروهی به عنوان ماده غذایی تأمین کننده نیازهای تغذیه­ای هستند، گروهی خاصیت دارویی داشته و آلام جسمی را تسکین می­دهند. گروهی نیز به صورت چند منظوره مورد استفاده قرار می­گیرند. گیاهان دارویی طی قرون متمادی تنها منبع قابل دسترس جهت درمان دردها و آلام بوده ­اند. در عصر حاضر با وجود پیشرفت و توسعه چشمگیر کاربرد داروهای سنتزی، هنوز گیاهان دارویی و اشکال دارویی حاصل از آنها در مقیاس وسیعی مورد استفاده قرار می­گیرند، بطوری­که در برخی کشورها از اجزاء لاینفک سیستم دارودرمانی محسوب می­شوند و بازار تجارت آنها نیز در مقایسه با سایر داروهای شیمیایی رونق افزونتری دارد[۱]. سازمان بهداشت جهانی[۱] بعنوان مرکز سیاستگزاری و نظارت جهانی در امر بهداشت، برای اولین بار در سال ۱۹۷۸ با صدور اعلامیه آلماآتا خاطر نشان نمود که هنوز بخش عمده­ای ازجامعه بشری به داروهای گیاهی اعتقاد دارند و جهت تأمین سلامت عمومی خود از آنها استفاده می­ کنند [۱].

 

گیاهان دارویی در ایران جزء ذخایر ژنتیکی ارزشمندی محسوب می­شوند. امروزه بسیاری از تحقیقات علوم گیاهی به جنبه­ های مختلف کاربردی این گیاهان معطوف شده است. از این رو محققان کشورهای مختلف تحقیقات ارزشمندی را روی گیاهان دارویی به انجام رسانده­اند. متأسفانه با توسعه شهرها و عدم توجه به منابع طبیعی این ذخایر ژنتیکی با ارزش روز به روز در معرض خطر انقراض قرار گرفته­اند. در کشور ایران اکثر تحقیقات بر روی شناسایی و استخراج اسانس این گیاهان اختصاص داشته و مطالعه محدودی روی آناتومی، خود ناسازگاری و فعالیت آنتی اکسیدانی آن­ها صورت گرفته است. اصلاح­گران می­توانند از طریق مطالعه ژنوم این گیاهان، پیشرفت­های چشمگیری در بهبود و افزایش کمی و کیفی این محصولات حاصل کنند [۲۷].

نظر به اینکه مطالعات اندکی در گیاه رازیانه در زمینه اصلاح و به­نژادی در ایران و جهان گزارش شده است و اغلب مطالعات در زمینه ترکیبات سیتوژنتیکی، بررسی تنوع ژنتیکی و مطالعات مربوط به اسانس گیاه رازیانه انجام شده است. با توجه به اینکه تاکنون مطالعه­ای در رابطه با بررسی آثار خویش­آمیزی در توده­های مختلف رازیانه، تنوع صفات آناتومیک و فیتوشیمیایی و تاثیر مراحل فنولوژیک بر میزان فعالیت آنتی­اکسیدانی انجام نشده است و هیچگونه اطلاعاتی مبنی بر بررسی تنوع ژنتیکی بین لاین­های خودگرده افشان و آزاد گرده افشان در رازیانه با بهره گرفتن از نشانگر مولکولی وجود ندارد از این رو در تحقیق حاضر تلاش گردید تا آثار خویش­آمیزی و زمان برداشت را روی میزان متابولیت­های ثانویه تعیین گردیده و همچنین تنوع ژنتیکی بین توده­های خودگرده افشان و آزاد گرده افشان جمعیت رازیانه­های ایرانی و خارجی با بهره گرفتن از نشانگر­های مولکولی، مورفولوژیک و آناتومیک مورد بررسی قرار گیرد.

۱-۲        مقدمه

برپا شدن نهضت جهانی «موج سبز» و بازگشت انسان به طبیعت و اعلام ممنوعیت سازمان بهداشت جهانی مبنی بر استفاده از رنگ­ها و اسانس­های مصنوعی و عوارض جانبی دارو­های شیمیایی در سال­های اخیر، سبب رونق کشت و کار گیاهان دارویی شده است. گیاهان دارویی دارای اهمیت اقتصادی فراوان بوده و به عنوان محصولات سود­آور تجاری شناخت شده ­اند [۱۴].

سرزمین ایران از نظر تنوع گیاهی، به خصوص از منظر گیاهان دارویی، جایگاه منحصر به فردی در جغرافیای گیاهی جهان دارد. بر اساس نظر گیاه‌شناسان و پژوهشگران علوم مرتبط منابع طبیعی، تعداد گونه‌های گیاهی ایران حدود ۸۰۰۰ گونه است و تحقیقات دانش‌پژوهان کشور نشان داده است که از این تعداد بیش از ۲۵۰۰ گونه دارای خواص دارویی، عطری، ادویه‌ای، آرایشی و بهداشتی، رنگ دهنده، طعم دهنده، مکمل غذایی، کنترل کننده حشرات و علف هرز و سایر موارد هستند. به‌علاوه، از تعداد کل گونه‌های شناخته شده، نزدیک ۱۷۳۰ گونه به عنوان گیاهان بومی ایران (اندمیک) می‌باشند که تنها در سرزمین ایران رویش کرده و به عنوان یک ظرفیت انحصاری در کشور محسوب می‌شوند [۶،۲۱،۲۲].

با توجه به این که از نیمه دوم قرن گذشته در بیشتر کشورهای جهان تحقیقات فارماکودینامیک[۲] وسیع روی گیاهان دارویی انجام گرفته و در ادامه دارو­های گیاهی فراوانی تهیه و به بازار عرضه گردیده است، مطالعه روی مواد مؤثره گیاهان دارویی فلور غنی ایران حائز اهمیت است [۴].

رازیانه یا بادیان سبز گیاهی از خانواده چتریان (Apiaceae) با نام علمی (.Mill Foeniculum vulgare)، دیپلوئید، علفی، پایا، دو یا چند ساله، روز بلند، معطر، به ارتفاع یک تا دو متر که دارای برگ­هایی با بریدگی­های زیاد است [۴]. تعداد کروموزوم­های پایه در این گیاه ۲۲=x2=n2 می‌باشد [۳۵]. ریشه­ها در رازیانه، غده­ای، دوکی شکل، مستقیم و به رنگ سفید مات است. ساقه­ها استوانه­ای قائم، سبز روشن، منشعب و به ارتفاع ۱۵۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر است. برگ­ها به رنگ سبز تیره، متناوب، ظریف و دارای بریدگی­های کم و بیش عمیق هستند. گل­های کوچک و زرد رنگ گیاه در انتهای ساقه­های اصلی و فرعی و به صورت مجتمع در چتر مرکب قرار می­گیرد. میوه­ها دو فندوقه به طول ۱۰-۶ و عرض ۳-۲ میلی­متر، دوکی شکل با دو انتهای باریک به رنگ سبز یا قهوه­ای روشن می‌باشد. چترها حاوی ۲۵-۱۸ گل نامساوی به طول ۴۰-۱۰میلی­متر و دم گل‌ها ۷-۱ میلی­متر طول دارد. [۴، ۴۴،۵۴]. این گیاه در مناطق زیادی از اروپا، مدیترانه و آسیا می­روید و از گیاهان بومی این مناطق به شمار می­آید [۹،۱۹، ۲۲]. ظاهر کلی گیاه رازیانه مخصوصاً برگ­های آن بی­ شباهت به شوید و زیره نیست ولی بوی مطبوع، معطر، ساقه مرتفع و ریشه ضخیم گیاه رازیانه به سهولت آن را از شوید و زیره متمایز می­سازد. گل­های آن زرد رنگ و مجتمع به صورت چتر مرکب است. همه قسمت‌های گیاه معطر بوده و قسمت­های مورد استفاده آن ریشه، برگ و بذر آن است ولی معمولاً کلیه قسمت­ها مورد استفاده قرار می­گیرد. میوه رازیانه علاوه بر داشتن ۱۰ تا ۱۲ درصد ماده روغنی، کمی هم ماده قندی موسیلاژ و اسانس داشته و دارای اِترهای فنولی است که عامل اصلی خاصیت دارویی آن محسوب می­شود. میوه‌ها یا همان دانه­ی رازیانه حاوی دو تا شش درصد اسانس بوده و مهم‌ترین ترکیبات آن شامل ترانس­آنتول[۳]، لیمونن[۴]، و فنچون[۵] می­باشد که بر حسب مرحله نمونه­برداری و شرایط محیطی و اقلیمی موجود در هر اقلیم و منطقه­ای متفاوت است [۸]. اسانس رازیانه حاوی آنتول، استراگول، متیل اوژنول، فلاندرن، آلفاپینن، فنچون و … می‌باشد. [۴۳،۵۸، ۸۲].

۱-۳        انتشار جغرافیایی و اهمیت اقتصادی رازیانه

رازیانه بومی جنوب غربی آسیا، جنوب اروپا و منطقه مدیترانه می­باشد و در فرانسه، اسپانیا، پرتغال و شمال آفریقا و ایران به حالت خودرو رشد می­ کند. در حال حاضر این گیاه در نواحی وسیعی از رومانی، روسیه، فرانسه، ایتالیا، هند، آمریکا و آرژانتین و بسیاری از کشورهای آفریقایی کشت می­گردد [۳۴،۳۷،۱۵۶]. همچنین کشورهای ترکیه، چین، سوریه، ایران، ویتنام، افغانستان، لبنان و قبرس از عمده کشورهای تولید کننده این محصول هستند [۲۳]. رازیانه در سراسر ایران کشت می­شود و در بسیاری از مناطق به صورت وحشی می­روید[۳۹].

۱-۴       گیاه‌شناسی رازیانه

۱-۴-۱        معرفی تیره چتریان

تیره جعفری (چتریان) دارای ۱۵۰ جنس و ۱۵۰۰ گونه است. وجه تسمیه این خانواده از کلمه Umbrella به معنی چتر و Peare به معنی حمل کردن گرفته شده است [۴۵]. گیاهان این تیره اغلب در نیم‌کره شمالی انتشار دارند و در مناطق استوایی گرمسیری بسیار نادرند. برخی از جنس­های این تیره مانند هویج، پراکندگی وسیعی دارند و تقریباً در همه مناطق دنیا مشاهده می­شوند. عرصه رویش اغلب جنس­های تیره جعفری مناطق مدیترانه­ای، ترکیه، ایران و ترکمنستان است و همین مناطق را خاستگاه این گیاهان می­دانند [۴۵]. گیاهان این تیره گیاهانی علفی، پایا، یک ساله و دو ساله بوده که سطح خارجی ساقه آن­ها دارای خطوط طولی برجسته و فرورفتگی‌های منظم طولی است. برگ­ها متناوب و بدون گوشوارک ولی دارای نیام بسیار رشد یافته و گاهی به مراتب بزرگ‌تر از پهنک هستند. گل­آذین اغلب چتری منفرد و یا چتری مرکب، به ندرت خوشه­ای، خوشه­ای گرزن و یا گرزن و معمولاً به صورت چتر انتهایی است. گل منظم، ساده و همیشه دارای پنج کاسبرگ، پنج گلبرگ، پنج پرچم و دو برچه است. جام گل دارای گل­آذین آزاد یا برهم و نافه گل دارای پرچم­هایی متناوب است. میوه در رده­بندی و تقسیمات درونی تیره اهمیت دارد و متشکل از دو فندقه یا در واقع دو مریکارپ توأم است[۴۵، ۱۷۲].

۱-۴-۲         معرفی جنس رازیانه

این جنس با نام علمیSubsp. vulgare  Foeniculum vulgare Mill. مترادف است با F.officinale  و Anethum foeniculcim L.  مترادف بوده و نام­های فارسی آن رازیانه، بادیان، بادیان سبز است. در عربی به آن رازیانج، شمر، بسباس، بارهلیا، برهلیا گفته می­شود. در انگلیسی تحت نام Fennel، در آلمانی به نام­های Fenekel و Frauen و Fenchel و Anethdoux و Fenouli معروف است [۱۹،۳۷،۴۵]. این جنس در ایران یک گونه علفی چند ساله دارویی دارد که هم به صورت خودرو و هم به صورت زراعی مشاهده می­شود [۴۵].

۱-۴-۳         معرفی گونه­های رازیانه

رازیانه گیاهی است گل‌دار از راسته آپیالس (Apiales)، از تیره جعفری چتریان (Apiaceae) از سرده رازیانه­ها (Foeniculum)، دیپلوئید ۲۲=x2=n2، علفی، افراشته و چند ساله که از مهم‌ترین و قدیمی­ترین گیاهان دارویی ایران است. رازیانه در ایران فقط یک گونه به نام Foeniculum vulgare دارد که هم به صورت زراعی و هم وحشی یافت می­شود [۱۹،۴۵]. گونه­های رازیانه به دو زیر گونه به شرح زیر تقسیم می­شود[۴۴].

الف) Foeniculum vulgare Mill. Subsp. vulgare

گیاهان این گونه اغلب دو ساله، لب­های برگ معمولاً به طول بیش از ۱۰ میلی­متر و شل، چتر انتهایی پایین­تر از چترهای پیرامون، تعداد شعاع چتر معمولاً ۲۵-۱۲ عدد و میوه­ها دارای مزه شیرین است. این زیر گونه را به طور گسترده جهت مصارف غذایی و دارویی کشت می­نمایند.

ب) F.vulgare Mill. subsp. piperitum

گیاهان در این زیر گونه چند ساله، لب­های بزرگ به ندرت بیش از ۱۰ میلی­متر، سفت و نسبتاً گوشتی است. چتر انتهایی معمولاً پایین­تر از چتر­های پیرامون بوده، تعداد شعاع­های چتر معمولاً ۱۰-۴ عدد و میوه­ها دارای مزه تند هستند. این زیر گونه بر روی زمین­های صخره­ای و خشک نواحی مدیترانه­ای می­روید [۱۴۵].

۱-۵       ریخت شناسی (مورفولوژی)

این گیاه دارای ریشه ­های غده­ای یا دوکی شکل مانند ریشه ­های هویج، مستقیم و به رنگ سفید مات است. در این گیاه ساقه قائم، استوانه­ای، به رنگ سبز روشن، به ارتفاع ۲۰۰-۱۵۰ سانتیمتر، بدون کرک و مدور با دندانه­های ظریف مشاهده می­شود. برگ­ها به رنگ سبز تیره، متناوب، ظریف و دارای بریدگی­های کم و بیش منشعب شانه­ای با دم برگ پهن و نیام مانند است. گل­های کوچک و زرد رنگ رازیانه در انتهای ساقه­های اصلی و فرعی و به صورت مجتمع در چتر مرکب قرار می­گیرند. هر چتر مرکب حاوی ۱۵-۸ شعاع نامساوی به طول ۴۰-۱۰ میلی­متر و فاقد گریبان و گریبانک می­باشد. در انتهای هر شعاع یک چترک با ۱۸ الی ۲۵ عدد گل با دمگل‌هایی به طول ۷-۱ میلی­متر وجود دارد. گلبرگ­ها تخم­مرغی به طول تقریباً یک میلی­متر با انتهای چاله دار می­باشد [۲۳، ۴۴،۱۴۳]. میوه رازیانه دوکی شکل با دو انتهای باریک و رنگ آن سبز یا قهوه­ای روشن دارای پنج لبه و حفره‌های حاوی مواد روغنی و دارویی است [۵۳]. دانه رازیانه دارای حدود ۱۰% روغن، کمی مواد قندی و موسیلاژ و حدود ۴% اسانس می­باشد. روغن رازیانه دارای ۴% اسید پالمیتیک، ۲۲% اسید اولئیک، ۱۴% اسید لینوئیک، و ۶۰% اسید پتروسلینیک می­باشد.

۱-۶       فنولوژی

مطالعه چرخه رشد و نمو سالیانه گیاهان و بررسی چگونگی عکس­العمل آن‌ها به تغییرات فصلی در محیط زندگی­شان را فنولوژی گویند[۱۱،۳۷]. ظهور مراحل فنولوژیکی در هر گیاه که از عوامل محیطی و ژنتیکی ناشی می­شود و بر روی عملکرد گیاه تأثیر مستقیم دارد. دوره رشد رویشی رازیانه بسیار طولانی است. بذور دو تا سه سال قوه­نامیه خود را حفظ می­ کنند. در شرایط مناسب ۱۴ تا ۲۰ روز پس از کاشت سبز می­شوند. رشد اولیه بسیار کند است به طوری­که رویش دانه تا تشکیل ساقه، ۲ تا ۵/۲ ماه طول می­کشد. در سال اول رویش گل در اواسط تیر و زمان مناسب برداشت اوایل مهر است. اما در سال­های بعد این زمان جلو می­افتد. عمر مفید این گیاه چهار تا پنج سال است. بذور دو ساله (بندرت سه سال) از کیفیت خوبی برای کشت برخوردار هستند[۴۴]. در انتهای دوره روزت با انتقال از مرحله رویشی به زایشی، فاصله میان گره‌ها زیاد و در نتیجه ساقه اصلی طویل می­شود[۲۳]. ارتفاع بوته به تعداد و طول میان گره‌ها بستگی دارد. تعداد میان گره‌ها توسط ژنوتیپ و زمان انتقال از مرحله رویشی به زایشی و طول میان گره‌ها توسط تعداد و اندازه سلول­ها تعیین می­گردد[۱۱]. شرایط محیطی در دوران طویل شدن ساقه به شدت بر ارتفاع بوته تأثیر می­گذارد. دما، طول روز، رطوبت خاک و تغذیه گیاه از عمده­ترین عوامل محیطی مؤثر بر ارتفاع گیاه هستند. درجه حرارت و طول روز با تأثیر بر زمان انتقال مریستم از حالت رویشی به زایشی، بر تعداد میان گره‌ها مؤثرند و میزان رطوبت خاک، کیفیت و کمیت نور و تغذیه گیاه از طریق بزرگ شدن سلول بر طول میان گره‌ها اثر می­گذارد[۴۸].

۱-۷       مصارف دارویی

میوه و اسانس رازیانه به دلیل دارا بودن آنتول موجب کاهش اسپاسم­های دستگاه گوارشی و تشدید ترشح شیرابه­های گوارشی و در نتیجه بالا رفتن کیفیت هضم می­گردد [۳۷]. همچنین میوه رازیانه دارای خواص محرک، بادشکن و دم کرده داغ آن برای افزایش عرق مؤثر بوده و نفخ و گاز معده را از بین می­برد. برگ­های رازیانه ادرار آور و جوشانده ریشه آن مسهل است[۵۳]. این گیاه سرشار از هورمون­های زنانه است و طبیعتی گرم داشته و باعث افزایش رشد دخترها می­شود. از بخش­های مختلف رازیانه در درمان بیماری­ها به عنوان نیرودهنده، زیاد کننده ترشحات شیر استفاده می­شود[۱۶،۳۲]. ریشه رازیانه دارای کومارین [۶]می­باشد. چون این ماده رقیق کننده خون است بنابراین افرادی که مبتلا به تصلب شرائین یا انسداد رگ­ها هستند می­توانند از جوشانده ریشه رازیانه استفاده کنند. رازیانه حالت تهوع را بر طرف می­ کند. هلیکوباکترپیلوری[۷] یکی از شایع­ترین عوامل عفونی در انسان است و گفته می­شود بیش از ۵۰ درصد از مردم دنیا میزبان این باکتری هستند. این باکتری به عنوان عامل زخم معده معرفی شده است [۶۰]. روغن فرار حاصل از رازیانه دارای خاصیت ضد باکتریایی می­باشد و می­توان از آن در درمان یا پیشگیری بیماری­های باکتریایی گیاهان و تیمار بذور آن‌ها استفاده کرد[۱۴۵]. روغن گیاه رازیانه کرم کش و ضد انگل است و همچنین به عنوان یک ضد عفونی کننده برای میوه­ها و سبزی­های تازه در برابر آلودگی­های قارچی بکار می­رود[۱۴۵]. میوه رازیانه برای معطر ساختن اغذیه و تهیه بعضی لیکورها همچنین به عنوان چاشنی در صنایع نوشابه­سازی، آرایشی و بهداشتی استفاده فراوانی دارد. اسانس رازیانه در تهیه کرم­هایی جهت محافظت از پوست انسان از نیش پشه بکار می­رود [۳۹،۱۱۳] و دارای خاصیت محافظت کنندگی در مقابل تتراکلریدکربن[۸] می­باشد[۱۳۶]. در بعضی از مناطق به ویژه کشورهای حوزه مدیترانه و شمال آفریقا گیاه رازیانه (واریته فلورانس) به صورت مستقیم به عنوان سبزی خوراکی مورد استفاده قرار می­گیرد[۹]. فنچون موجود در رازیانه تلخ، اثر محرک موضعی داشته و ممکن است در برخی از افراد موجب بروز حساسیت شود. اسانس رازیانه بیش از یک میلی­لیتر سبب التهاب ریه­ها، اختلالات تنفسی و تشنج می­شود[۹].

۱-۸       نیازهای اکولوژیکی گیاه رازیانه

از آنجایی که رازیانه گیاهی است مدیترانه­ای و گرما دوست، هوای نسبتاً گرم برای رشد و نمو این گیاه مطلوب می­باشد. کشت این گیاه در مناطقی با هوای گرم که تابستان طولانی و زمستان زیاد سرد نداشته باشد، موفقیت­آمیز است. رازیانه گیاهی روز بلند است و نواحی آفتاب­گیر را دوست دارد[۱۸]. شروع جوانه­زنی بذور در دمای ۶ تا ۸ درجه سانتی‌گراد می­باشد ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه­زنی ۱۵ تا ۱۶ درجه سانتیگراد می­باشد. خاک­های لومی­رسی با عناصر غذایی و ترکیبات هوموسی کافی، برای رویش این گیاه مناسب می­باشند و خاک­های سبک و تهی از مواد و عناصر غذایی تأثیر منفی در عملکرد محصول دارند. کشت رازیانه را باید در زمین­هایی انجام داد که دارای آب کافی باشد، دمای مطلوب در طول رویش و در طی زمان تشکیل میوه ۲۰ تا ۲۲ درجه سانتیگراد است [۴،۲۳]. آبیاری در زمان مناسب تأثیر مثبتی بر کمیت و کیفیت مواد مؤثره گیاه دارد. بهترین زمان، ابتدای رویش گیاه، مرحله تشکیل ساقه و همچنین مرحله نمو گیاه می­باشد. دامنه­ی قابل تحمل پی­اچ (pH) خاک، برای رازیانه ۸/۴ تا ۸ است [۲۳،۲۴]. کوددهی به­موقع نیز در افزایش عملکرد گیاه و افزایش میزان اسانس نقش مهمی دارد. حاصلخیزی خاک نیز می ­تواند بر اندازه بوته و قدرت شاخه­دهی رازیانه مؤثر باشد [۳۳].

۱-۹       نیازهای زراعی

برای آماده­سازی زمین کشت بهتر است در پاییز، کودهای پوسیده حیوانی را به خاک اضافه کرده و سپس شخم عمیقی زده شود. در زمان کاشت نیز کودهای شیمیایی مورد نیاز گیاه را به خاک می­افزایند و بستر خاک را برای کاشت آماده می­نمایند [۲۳]. رازیانه دوره رشد رویشی نسبتاً طولانی دارد لذا باید کاشت آن در اوایل بهار (اواخر اسفند ماه) صورت گیرد. تحقیقات نشان داده است که زمان کاشت تأثیر معنی­داری بر خصوصیات رشد، نمو و همچنین کیفیت و کمیت ماده مؤثره رازیانه دارد اما اختلاف معنی­داری بین وزن هزار دانه و درصد اسانس از نظر تاریخ کشت مشاهده نشده است[۱۱۹،۱۷۴،۱۷۵]. تاریخ کاشت باید به گونه­ای تنظیم شود که گیاهان (دارویی) ساعات بیشتری در معرض نور آفتاب قرار گیرند و در نتیجه میزان ساخت ترکیبات ترپنی و ترپنوئیدی در اسانس افزایش می­یابد [۲،۴]. کشت گیاه رازیانه هم به صورت بذر (کشت مستقیم) و هم نشاء (کشت غیر مستقیم) انجام می­پذیرد [۳، ۱۱۹، ۱۷۵]. فاصله ردیف­ها برای کاشت ۵۰-۴۰ سانتیمتر و روی ردیف ۲۵-۲۰ سانتیمتر مناسب خواهد بود[۲۲]. عمق کاشت ۳-۲ سانتیمتر می­باشد و مقدار بذر در هکتار ۱۰-۸ کیلوگرم مناسب است [۴]. وجین علف هرز در فصل بهار ضروری می­باشد. با بهره گرفتن از علف­کش­های مناسب نیز می­توان به مبارزه با علف هرز پرداخت. از جمله علف­کش­های قابل استفاده می­توان به مرکازین، آرزین، لینورون، کلروگزرون؛ و کلروبرومورن اشاره کرد، آفالون و لینورون به عنوان علف­کش­های انتخابی رازیانه معرفی شده ­اند[۸]. زمان برداشت محصول رازیانه بسته به شرایط اقلیمی منطقه در سال اول، اوایل پاییز (مهر ماه) است در حالی­که در سال دوم و سوم، برداشت زودتر و در شهریور ماه انجام می­گیرد. میوه­ها را قبل از رسیدن کامل هنگامی که به حد کافی سفت شد و به رنگ خاکستری مایل به سبز در آمده­اند، برداشت می­نمایند. عملکرد رازیانه متفاوت است و بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش دارد. معمولاً رازیانه در سال اول ۴/۰ تا ۶/۰ تن در هکتار، در سال دوم ۱ تا ۲ تن در هکتار و در سال سوم رویش به ۶/۰ تا ۵/۱ تن در هکتار می­رسد [۴، ۲۸، ۳۱].

[۱] WHO

[۲] Pharmacodinamic 

[۳] Trans Anethole

[۴] Limonene

[۵] Fenchone

[۶]Comarin

[۷]Helicobacter pilori

[۸]CCL4

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

تعداد صفحه : ۲۲۱

قیمت : ۱۴۷۰۰تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :               [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

 

[add_to_cart id=154655]

—-

پشتیبانی سایت :       

*