Get a site

پایان نامه بررسی تحلیلی مناظره‌های رسول اکرم (ص)

پایان نامه رشته :علوم قرآن و حدیث

عنوان : بررسی تحلیلی مناظره‌های رسول اکرم (ص)

دانشکده معارف قرآن و عترت

پایان نامه علوم قرآن و حدیث

 

 

عنوان

بررسی تحلیلی مناظره‌های رسول اکرم ۶

 

 

استاد راهنما

دکتر شهاب‌الدین ذوفقاری

 

 

استاد مشاور

حجه‌الاسلام محزونیه

 

پاییز ۹۳

چکیده:
از آن‌جا که یکی از ابزارهای بسیار نیرومند برای دفاع از آموزه‌های اسلامی و اثبات حقانیت آن‌ها و دعوت انسان‌ها از دیگر ملل و نحل به اسلام ناب، مناظره است، لذا؛ این پایان‌نامه با موضوع بررسی تحلیلی مناظره‌های پیامبر اکرم ۶،که اصول، روش‌ها و ابعاد مناظره‌های آن حضرت ۶را بررسی می کند، با هدف بیان بهترین شیوه‌های گفت‌وگو و مناظره برای انتقال مفاهیم و آموزه‌های دینی، از میان آیات و روایات، با روش اسنادی و کتابخانه‌ای نگارش یافت. همچنین مبانی و اصول گفت‌وگو و مناظره از منظر آیات و روایات و منطق نیز مورد توجه بوده است. از بررسی این تحقیق می‌توان دریافت، مناظره‌های رسول اکرم ۶منطبق و هماهنگ با اصول قرآنی و استوار بر جدال احسن با شیوه‌ها و روش‌های مختلفی همچون روش‌های عقلی، استدلالی و جدلی، تکیه بر اصول مشترک بین ادیان، بهره‌گیری از مسلمات و مقبولات طرف مناظره و شیوه‌های متعدد دیگر بنا شده است و در موضوعات مختلفی نظیر توحید، نبوت، معاد و لزوم پیروی همگان از آیین توحید ابراهیمی ۷ صورت پذیرفته است، که الگویی بسیار دقیق و صحیح گفت‌وگو خصوصاً برای مبلغان دینی می‌باشد.
 
کلیدواژه‌ها: احتجاج، مناظره در اسلام، احتجاجات رسول اکرم۶، مبانی و اصول مناظره، جدال احسن.

 
فهرست مطالب
مقدمه ۱
فصل اول: کلیات. ۳
۱- چگونگی و نحوه انتخاب موضوع ۴
۲- بیان مسئله ۴
۳- سؤالات تحقیق. ۵
۴- فرضیه‌های تحقیق ۵
۵- مفاهیم تحقیق ۵
۶- پیشینه موضوع تحقیق ۶
۷- بیان نوع روش تحقیق ۷
فصل دوم: سیمای مناظره در اسلام ۸
مفهوم‌شناسی مناظره، مجادله، محاجه، منازعه. ۹
۱- مناظره ۹
الف: معنای لغوی ۹
ب: معنای اصطلاحی ۹
۲- مجادله ۱۰
الف: معنای لغوی. ۱۰
ب: معنای اصطلاحی. ۱۰
۳- محاجه. ۱۲
۴- منازعه ۱۲
پیشینه، جایگاه و اهمیت مناظره. ۱۳
۱- حجت‌های مناظره‌گونه در کلام خداوند. ۱۴
الف: گفت‌وگوی با منکران توحید ۱۴
ب: گفت‌وگوی با کسانی که فرشتگان را دختران خدا می‌دانستند   ۱۵
ج: گفت‌وگوی با منکران معاد. ۱۶
د: گفت‌وگوی با منکران قرآن. ۱۷
ه: گفت‌وگوی خداوند با ابلیس ۱۸
۲- حجت‌های مناظره در سخن پیامبران. ۲۰
الف: مناظره حضرت نوح ۷ با قوم خویش. ۲۰
ب: مناظره حضرت ابراهیم ۷ با اشخاص و اقوام مختلف ۲۲
– مناظره با آذر. ۲۲
– مناظره با بت‌پرستان ۲۳
– مناظره با ستاره‌پرستان. ۲۶
– مناظره در فضای بتکده ۲۷
– مناظره با نمرود. ۳۰
ج: مناظره حضرت موسی ۷ با فرعون. ۳۱
مبانی مناظره از دیدگاه منطق. ۳۶
شرایط و لوازم مناظره از دیدگاه قرآن کریم ۳۷
۱- حفظ کرامت انسان. ۳۷
۲- فطری بودن جدل و گفت‌وگو در قرآن ۳۸
۳- دعوت به تفکر و تعقل. ۳۹
۴- تأکید بر اختیار انسان. ۳۹
۵- امر به مشورت و تضارب آراء. ۴۰
آداب و اخلاق مناظره از منظر قرآن کریم ۴۱
۱- گوش دادن به سخنان مخاطب. ۴۱
۲- شناخت نقاط مشترک ۴۲
۳- خوش‌خویی. ۴۳
۴- توانایی مناظره‌کننده. ۴۳
۵- اهانت حریف را تحمل نماییم. ۴۵
۶- برای حریف آن پسندیم که برای خود می‌پسندیم ۴۶
فصل سوم: اصول مناظره ۴۹
اصول مناظره از دیدگاه منطق ۵۰
اصول چهارگانه مناظره در علم منطق ۵۰
اصول مناظره از دیدگاه قرآن کریم. ۵۵
۱- مناظره استوار بر علم و منطق. ۵۵
۲- برهان‌طلبی. ۵۷
۳- جدال احسن. ۵۸
۴- احترام به ادیان الهی ۶۳
۵- حق‌جویی ۶۴
۶- تنوع‌پذیری در مناظره ۶۶
اصول مناظره‌های رسول اکرم ۶. ۶۸
۱- آگاهی و علم. ۶۸
۲- برهان‌طلبی. ۷۴
۳- جدال احسن. ۷۶
۴- احترام به ادیان الهی ۷۸
۵- حق‌جویی ۸۰
۶- تنوع‌پذیری در مناظره. ۸۳
فصل چهارم: روش و شیوه‌های مناظره‌های رسول اکرم ۶. ۸۵
تحلیل روش و شیوه‌های مناظره‌های رسول اکرم۶. ۸۶
۱- امهال یا مجال حرف زدن به مخاطب ۸۷
۲- استفاده از روش‌های عقلی و منطقی در گفت‌وگو ۸۸
۳- الزام طرف مناظره با بهره گرفتن از اعتقادات وی ۸۹
۴- عدم سوء استفاده از جهل مخاطب ۹۰
۵- بهره‌گیری از اعجاز یا تصرف در امور طبیعی. ۹۲
۶- بهره‌گیری از تمثیل و تشبیه در مناظره‌ها. ۹۴
۷- مطابقت سخن با مقتضای حال طرف مناظره. ۹۷
۸- بهره بردن از پیش‌گویی یا علم لدنی ۹۸
۹- عدم احتجاج به باطل ۹۹
۱۰- خلق تکریم و احترام به طرف مناظره ۱۰۰
۱۱- معرفی دقیق خداوند متعال در مناظره. ۱۰۱
۱۲- ترسیم چهره صحیح از خود ۱۰۳
۱۳- تکیه بر اصول مشترک بین ادیان ۱۰۶
۱۴- موعظه در حین مناظره. ۱۰۶
۱۵- بهره‌گیری از وحی در مناظره. ۱۰۷
۱۶-  بهره گیری از مباهله در مناظره ۱۰۹
۱۷- استفاده از استدلال جدلی در مناظره ۱۱۰
ابعاد و موضوع‌های مناظره‌های رسول اکرم۶ ۱۱۳
مناظره‌های پیامبر اکرم ۶در قرآن کریم. ۱۱۳
۱- مناظره با مشرکین. ۱۱۳
الف: نفی شرک و بت‌پرستی ۱۱۳
ب: معرفی الله به عنوان مبدأ و معاد آفرینش ۱۱۴
ج: نفی ولایت و سرپرستی غیر خدا. ۱۱۵
د: امکان مبعوث شدن مردگان. ۱۱۶
هـ: عدم رضایت حضرت مسیح به پرستش وی. ۱۱۷
و: لزوم پی جویی دین بر اساس لزوم دفع ضرر احتمالی ۱۱۸
۲- مجادله با اهل کتاب. ۱۱۹
الف: تعیین پیامبران از
سوی خداوند. ۱۱۹
ب: نفی انحصار بهره‌مندی یهود و نصاری از نعمت‌های بهشتی ۱۱۹
ج: نفی پیمان عدم خلود در آتش با یهود از جانب خداوند ۱۲۰
د: نزول کتاب بر فردی از نوع بشر. ۱۲۱
هـ: لزوم پیروی همگان از آیین توحید ابراهیم۷ ۱۲۱
و: نفی منزلت ویژه یهود و نصارا نزد خداوند. ۱۲۲
ز: عیسی۷ پیامبری همانند دیگر پیامبران. ۱۲۳
مناظره‌های پیامبر اکرم۶ در روایات ۱۲۴
۱- اثبات وحدانیت پروردگار عالم ۱۲۴
۲- عبادت مخصوص خداوند یگانه (توحید عبادی). ۱۲۶
۳- اثبات نبوت رسول اکرم۶ . ۱۲۶
۴- مناظره با یهودیان در جواز نسخ شرایع و تغییر قبله ۱۲۹
۵- جبرئیل عامل به امر خداست. ۱۳۰
۶- برتری رسول اکرم۶ بر سایر انبیاء الهی. ۱۳۲
فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادهای علمی و کاربردی. ۱۳۵
۱- نتیجه‌گیری فصول. ۱۳۶
۲- نتیجه‌گیری نهایی ۱۳۷
پیشنهادها. ۱۳۸
پیشنهادهای علمی. ۱۳۸
پیشنهادهای کاربردی ۱۳۸
منابع. ۱۴۰

«ادْعُ إِلَىٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ
مقدمه
یکی از ابزار نیرومند برای دفاع از آموزه‌های اسلامی و اثبات حقانیت آنها، مناظره است. از آنجایی که مهمترین اعجاز پیامبر اکرم۶ یعنی قرآن کریم از سنخ کلام است، اهمیت گفت­وگو از نظر اسلام مشخص می‌شود. خدای متعال امر دعوت را بر حکمت، وعظ نیکو، و جدال احسن استوار ساخته است و می‌فرماید: «ادْعُ إِلَىٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ.»[۱] سنت و سیره عملی پیامبر اسلام ۶ و پیشوایان دینی هم بر این منوال بوده است. پیامبر اکرم ۶ سالها تبلیغ آیین تازه را بر پایه اخلاق نیکو، وعظ حسن و مجادله احسن پیش برد.
قرآن کریم به برخی مناظره‌ها یا گفت وگوی پیامبران با مشرکان و یا سران ادیان اشاره کرده است و بسیاری از انسانهایی که به دین الهی گرویده‌اند، تسلیم گفت وگو و منطق صحیح انبیاء الهی بوده‌اند.
امامان نیز به تأسی به سیره پیامبر اکرم ۶ بدین روش عمل می‌کردند. احتجاجات امیرالمؤمنین علی ۷ در شرایط مختلف، امام صادق ۷ و شاگردان وی، امام رضا ۷، و سایر ائمه که در کتب دینی ثبت شده است،[۲] نشان می‌دهد که مناظره به عنوان یک سنت و فرهنگ، از جایگاه ممتازی در شیوه دعوت به اسلام برخوردار است.
علماء اسلام نیز در طول تاریخ از این روش دعوت، بسیار بهره برده‌اند. افرادی مانند شیخ صدوق، شیخ مفید، علامه حلی مناظرهای متعددی با دیگراندیشان داشته‌اند.[۳]
به این ترتیب مناظره به یک سنت تبدیل شد، و در فرهنگ مسلمانان از جایگاه ممتازی برخوردار گردید. در نتیجه دانش و فن مناظره و جدل به دست عالمان مسلمان گسترش یافت، و رفته رفته به کمال رسید.
این تحقیق که با موضوع بررسی تحلیلی مناظره‌های پیامبر اکرم ۶ نگارش خواهد یافت به بررسی مبانی، اصول، شیوه‌ها و ابعاد گفت‌وگوها و مناظره‌های حضرت در ۵ فصل به قرار ذیل خواهد پرداخت.
فصل اول، کلیات: دراین فصل چگونگی و نحوه انتخاب موضوع، بیان مسئله، سؤالات اصلی و فرعی، فرضیه تحقیق، مفاهیم تحقیق، پیشینه موضوع تحقیق و بیان نوع و روش تحقیق بیان خواهد شد.
فصل دوم: در این فصل تحت نام سیمای مناظره به مفهوم‌شناسی مناظره، مجادله و محاجّه و منازعه، پیشینه، جایگاه و اهمیت مناظره مبانی مناظره از دیدگاه منطق، شرایط و لوازم مناظره از دیدگاه قرآن کریم، آداب و اخلاق مناظره از منظر قرآن کریم، پرداخته خواهد شد.
فصل سوم: در این فصل اصول مناظره از دیدگاه منطق، اصول مناظره از دیدگاه قرآن کریم و اصول مناظره‌های رسول اکرم ۶ بررسی می گردد.
فصل چهارم: در این فصل روش‌ها و شیوه‌های مناظره‌های رسول اکرم۶ ، ابعاد و موضوع‌های مناظره‌های رسول اکرم۶ مورد تحلیل قرار خواهد گرفت.
فصل پنجم: در این فصل به نتیجه‌گیری فصول و نتیجه‌گیری نهایی و ارائه راهکارها و پیشنهادهای علمی و کاربردی پرداخته خواهد شد.
لازم به ذکر است ترجمه آیات قرآن در این تحقیق برگرفته از قرآن چاپ انتشارات اسوه به طراحی شورای تحقیق مرکز طبع و نشر قرآن و با تحقیق محمد فقیهی رضایی و جمعی از محققان و کارشناسان علوم قرآنی که برگرفته از تفاسیر المیزان، اطیب‌البیان، نمونه و برخی از تفاسیر موضوعی قرآن کریم است و در سال ۱۳۸۵ انتشار یافته، استفاده گردیده است.

  
فصل اول
 
کلیات
  
 
در این فصل کلیاتی در مورد این تحقیق، چگونگی و نحوه انتخاب موضوع آن، بیان مسئله، سؤالات و فرضیه‌هایی که در ارتباط با موضوع آن مطرح است ارائه می‌گردد، سپس به بیان اصطلاحات مهم و کاربردی در تحقیق پرداخته شده و در آخر پیشینه و روش تحقیق، بیان خواهد شد.
[۱]- سوره نحل، آیه ۱۲۵. به این آیه در فصل سوم به صورت مبسوط خواهیم پرداخت.
[۲]- شیخ طبرسی، ابومنصور احمد بن علی، احتجاج علی اهل اللجاج،قم، ناشر نوید ظهور، ۱۳۹۲ش.
[۳]- برای نمونه: ر.ک: الخاجویی، اسماعیل، وجه تسمیه المفید بالمفید فیما مناظرات کلامیه و ابحاث،تهران،انتشارات مکتب القرآن،۱۳۷۱ش.
تعداد صفحه : ۱۵۷
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        *       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.