Get a site

پایان نامه بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید در خمسۀ نظامی گنجوی

پایان نامه رشته : زبان و ادبیات فارسی

عنوان : بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید در خمسۀ نظامی گنجوی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی

پایان نامه تحصیلی جهت اخذ کارشناسی ارشد

رشته زبان و ادبیات فارسی

            عنوان :

بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید

 در خمسۀ نظامی گنجوی

     استاد راهنما :

دکتر علیرضا اقدامی

نیمسال تحصیلی

تابستان ۱۳۹۳

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                      صفحه
فصل اول : کلیات تحقیق  ..۱
۱ – ۱   مقدمه تحقیق ۲
۱ – ۲   بیان مسأله.۳
۱ – ۳   اهمیت و ضرورت انجام تحقیق.۵
۱ – ۴   پیشینه تحقیق۶
۱ – ۵   اهداف تحقیق.۶
۱ – ۶   پرسش های تحقیق (مسأله تحقیق)۷
۱ – ۷   فرضیه های تحقیق۷
۱ – ۸   جنبه نوآوری و جدید بودن تحقیق.۷
۱ – ۹   روش و نوع تحقیق.۷
۱ – ۱۰   روش گردآوری اطلاعات.۷
۱ – ۱۱   ابزارگردآوری اطلاعات.۸
۱ – ۱۲   روش تجزیه و تحلیل  اطلاعات.۸
فصل دوم : بنیاد نظری تحقیق (تعاریف تصویرگری طلوع و غروب)۹
۲-۱  ” شب و روز” دو آیت الهی۱۰
۲-۲  تصویرگری خورشید۱۱
۲-۳  توجه شاعران و نویسندگان به طلوع وغروب خورشید۱۲
۲-۴  تصویر در شعر۱۳
۲-۴-۱  نقش ادوات تشبیه در تصویر۱۳
۲-۴-۲  تصویر در شعر از دیدگاه  نویسندگان  خارجی۱۳
۲-۴-۳  اصول ساختن تصویر۱۴
۲-۵  صور خیال.۱۶
۲-۵-۱  تشبیه. ۱۶
۲-۵-۲  استعاره ۱۷
۲-۵-۳  کنایه ۱۸
۲-۵-۴  حقیقت و مجاز.۱۹
۲-۶   عناصر طبیعت درصور خیال.۲۰
۲-۷   ادوار شعر فارسی تا دوره نظامی.۲۴
۲-۸  بررسی سبک های شعری تا قرن ششم .۲۴
۲-۸-۱  سبک خراسانی یا ترکستانی.۲۴
۲-۸-۲  مختصات تاریخی دوره سبک خراسانی یا ترکستانی.۲۴
۲-۸-۲-۱  دوره طاهریان و صفاریان۲۴
۲-۸-۲-۲  دوره سامانیان.۲۵
۲-۸-۲-۳  دوره غزنویان.۲۵
۲-۸-۲-۴  پیدا شدن سلجوقیان در دهه سوم قرن پنجم۲۶
۲-۸-۳  مختصات سبک شعرخراسانی.۲۶
۲-۹  شعر قرن ششم در عصر نظامی.۲۷
۲-۱۰  سبک آذربایجانی۲۷
۲-۱۱  مختصات شعر قرن ششم.۲۸
۲-۱۲  بررسی قالب شعری و صور خیال در انواع شعر فارسی.۳۰
فصل سوم : شرح احوال و آثار نظامی گنجوی.۳۲
۳-۱  زندگی نامه ی نظامی.۳۳
۳-۱-۱   معرفی نظامی۳۳
۳-۱-۲   والدین و انساب.۳۳
۳-۱-۳   شهر گنجه۳۴
۳-۱-۴   همسر و فرزندان۳۴
۳-۱-۵   مذهب نظامی.۳۵
۳-۱-۶   نظامی و افکار صوفیانه۳۵
۳-۱-۷   نظامی و دانش های زمان.۳۵
۳-۱-۸   نظامی و معاصران.۳۷
۳-۱-۹   شیوه ی شاعری.۳۷
۳-۲  آثار نظامی۳۸
۳-۲-۱  مخزن الاسرار۳۸
۳-۲-۲  خسرو و شیرین.۳۹
۳-۲-۳  لیلی و مجنون۴۰
۳-۲-۴  هفت پیکر۴۱
۳-۲-۵  اسکندر نامه.۴۱
فصل چهارم : بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید در خمسه نظامی.۴۳
۴-۱  تصویرگری طلوع و غروب خورشید در خمسه نظامی۴۴
۴-۱-۱  تصویرگری طلوع۴۴
۴-۱-۲  تصویرگری غروب۵۲
۴-۲  صور خیال طلوع و غروب خورشید در خمسه نظامی.۵۷
۴-۲-۱  تشبیه۵۷
۴-۲-۱-۱  تشبیه از خورشید- صبح- روز.۵۸
۴-۲-۱-۲  تشبیه از ماه- شب۸۰
۴-۲-۲  استعاره وانواع آن.۹۲
۴-۲-۲- ۱  استعاره مصرّحه.۹۲
۴-۲-۲-۱-۱  استعاره مصرّحه از خورشید- صبح- روز.۹۲
۴-۲-۲-۱-۲  استعاره مصرّحه از ماه- شب۱۱۴
۴ -۲-۲- ۲  استعاره مکنیّه (تشخیص)۱۲۲
۴ -۲-۲- ۲-۱  استعاره مکنیّه (تشخیص) از خورشید- صبح- روز۱۲۳
۴ -۲-۲- ۲-۲  استعاره مکنیّه (تشخیص) از ماه- شب.۱۳۰
۴-۲-۳  کنایه۱۳۶
۴-۲-۳-۱  کنایه از خورشید- صبح- روز۱۳۶
۴-۲-۳-۲  کنایه از ماه- شب۱۴۷
۴-۲-۴  مجاز.۱۵۳
۴-۲-۵  طلوع و غروب با توجه به اعتقادات مذهبی نظامی. ۱۵۷
فصل پنجم : نتیجه گیری..۱۶۰
نتیجه گیری.۱۶۱
جدول ها و نمودارها۱۶۳
فهرست منابع۱۶۵
Abstract 167
چکیده :
طبیعت با جلوه‌های زیبا، همیشه همه انسانها به ویژه شاعران و نویسندگان را تحت تاثیر قرار داده و پیوسته ستایش و توصیف شده و بازتاب گسترده ای در آثار آنان داشته است. در این میان خورشید، به عنوان یک پدیدۀ نجومی و تصاویر مربوط به آن زمینۀ ساخت مضامین و معانی بلند ادبی شده است و بیشترین سهم را در مجسّم کردن خیالات شاعران در متون مختلف ادب فارسی داشته است. هدف از تحقیق حاضر بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید و چگونگی استفاده از صور خیال در خمسۀ نظامی است. نتایج تحقیق نشان داد که نظامی در مثنوی خمسه (پنج گنج) می‌کوشد تا با زبان هنر سخن بگوید. او توانسته است با تصویرسازی‌های بی‌نظیر و با تلفیق عرفان، شرع، حکمت، زهد و عشق زیبایی منظومه‌های خویش را جاودانه سازد. و در این میان او به میزان قابل توجه ای در تصویرگری طلوع و غروب خورشید از صور خیال استفاده کرده است که بخش اعظم آن به کارگیری صور خیال نظامی در پنج گنج استعاره از نوع مصرّحه می باشد. وهمچنین به میزان بسیار زیادی نظامی در تصویر گری طلوع و غروب خورشید از عبارات و مضامین و قصص واحادیث قرآنی استفاده کرده است‌ که از اعتقادات مذهبی و اطلاعات سرشار او در این زمینه نشأت گرفته است.
کلید واژه :  طلوع، غروب، تصویرگری، صورخیال، پنج گنج، نظامی گنجوی
۱     مقدمه :
نظامی یکی ازشاعران بزرگ در تاریخ ادب فارسی است که در ایجاد تصاویر بکر و بدیع هنرنمایی های بسیار زیبایی داشته است. از جمله تصویر آفرینی های نظامی می توان به تصاویر طلوع وغروب خورشید اشاره کرد که به کرّات در شعر خود به کار برده است، عمومأ تصویر سازی های شاعرانه تنها در عصر و زمانه ی آفرینش شعر تازگی خاصی دارد امّا با گذشت زمان گرد رخوت بر آن نشسته و تازگی خود را از دست می دهد امّا شعر حکیم سخن نظامی از این نقیصه مبرّاست، به گونه ای که خواننده با خواندن شعر او و درک تصاویر او احساس کهنگی نمی کند که این امر به جهت زیبایی و بدیع بودن تصاویر شعری نظامی است که اجازه کهنگی به آن نداده است.
هدف و انگیزه این تحقیق بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید در آثار نظامی بوده است تا هنرنمایی این شاعر بزرگ را در معرض نمایش بگذارد و از آنجایی که این موضوع در آثار شاعران بزرگی همچون فردوسی و خاقانی مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است بررسی این موضوع در آثار شاعر بزرگی چون نظامی نیز خالی از فایده نخواهد بود از اینرو تصمیم گرفتم با بضاعت اندک خود به بررسی این موضوع بپردازم.
در این پایان نامه سعی شده است با تعمق و تأمل بیشتر در پنج گنج هنرنمایی نظامی در زمینه تصویر سازی ها ی طلوع و غروب خورشید بررسی شود و چگونگی استفاده وی از صور خیال مورد تجزبه و تحلیل قرار گیرد .
از مشکلات عمده ای که در این تحقیق با آن مواجه گردیدم نبودن منابع و کتب مرجع و جامع با ویرایش جدید بود که کمبود آن موجب کندی روند جمع آوری مطالب و عدم پیشرفت سریع تحقیق گردید. تحقیق حاضر از نوع پژوهش های توصیفی _ تحلیلی است. ابزار جمع آوری اطلاعات در این تحقیق فیش برداری است. این پژوهش در پنج فصل به نگارش درآمده در فصل نخست به کلیات پژوهش اشاره شده است. در فصل دوم به مبانی نظری پژوهش پرداخته شده است. در فصل سوم به معرفی زندگی نامه و آثار شاعر قرن ششم نظامی گنجوی پرداخته شده است. در فصل چهارم  به بررسی تصویرگری طلوع و غروب خورشید با بهره گرفتن از صور خیال “تشبیه، استعاره، کنایه و مجاز” پرداخته شده است و درفصل پنجم به نتایج تحقیق پرداخته شده است.
۱ – ۲   بیان مسأله   
«شناخت فرهنگ و تمدن ایران زمین از مهمترین مواردی است که جوانان این کهن بوم و بر باید بدان توجه بیش تری نمایند و تلاش کنند پیشینه ی فرهنگی این سرزمین را با مطالعه و بررسی آثار به جا مانده از فرهیختگان و اندیشمندان پیشین بهتر بشناسند. به زبان دیگر مطالعه ی زندگی ، اندیشه و آثار هنرمندان و اندیشه وران بزرگ این کشور که بر تارک جهان خوش نشسته اند و رخشان و درخشان اند امری است ضروری و اجتناب ناپذیر است».(علی پور،۱۳۸۳ :۶)
اگر بخواهیم در ادب کهن فارسی به شاعران موفق و برتری که در زمینه ی داستان های اساطیری و عاشقانه قلم فرسایی نموده اند اشاره کنیم بی گمان نام حکیم نظامی گنجه ای به ذهن ها خطور می کند او شاعر قرن ششم هجری است ، که زندگی او مصادف با دوره ی دوم حکومت غزنویان است این دوره  اوج عزّت و ذلّت سلجوقیان و حکومت خونریز خوارزمشاهیان است. در آغاز جوانی به تحصیل ادب و تاریخ همت گماشت. وی با اصول عرفان آشنا بود و عملا نیز به زهد و تصوف می پرداخت و پادشاهان نیز رعایت مقــام او را می کردند و در حضور وی از می و مطرب پرهیز می کردند.
در بررسی اشعار نظامی مشاهده می شود که او  در انتخاب الفاظ و کلمات  مناسب و ایجاد ترکیبات خاص و ابداع معانی و مضامین نو و توصیف طبیعت در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری نیافته است. او در خمسه ستاره‌ها، ماه، خورشید، چشمه، آب، باغ، درختان، گل‌ها، سبزه‌ها، نسیم، باد، هوا، خاک را به نظم کشیده است. وی از هیچ‌ یک از مظاهر طبیعت به اندازه شب و روز تصاویر بدیع و بکر نساخته است تصاویری که در آن تکرار وجود ندارد.
نظامی قصاید متعددی دارد که به پیروی از سنایی در وعظ و حکمت سروده است. نظامی چنان که از اشعارش بر می آید، میراث دار شعرای بارز قصیده سرا و حماسه سرا است .
نظامی علاوه بر قصاید و دیوان غزلیات که دولتشاه عدد ابیات آن را بیست هزار بیت نوشته و اکنون مقداری ازآن در دست است او پنج مثنوی مشهور به نام پنج گنــــــج دارد که آن ها را خمسۀ ی نظامی می گویند.
مثنوی اول، مخزن الاسرار در سال(۵۷۰-۵۶۸) سروده شده است که مشتمل بر حدود ۲۲۶۰ بیت است و شاعر آن را به نام فخرالدین بهرام شاه بن داوود، پادشاه ارزنگان نامیده است که این کتاب دارای چهل مقــاله است. در دو بخش کاملا جدا و متمــــایز از هم  که موضوع، مضمون، و محتوا  و حتّی نحوه بیان وترکیبات و هدف هر دو متفاوت است.
مثنوی دوم، منظومه خسرو و شیرین در سال (۵۷۱) پس از مخـزن الاسرار سروده شده است که مشتمل بر ۶۵۰۰ بیت می باشد.
مثنوی سوم، منظومه لیلی و مجنون در سال (۵۸۴) مشتمل بر ۴۷۰۰ بیت  در مدت کمتر از چهـــار ماه
سروده شده است. و آن را به اختان شاه تقدیم کرده است .
مثنوی چهارم، بهــرام نامه یا هفت پیکر یا هفت گنبد در سال (۵۹۳)، مشتمل بر۵۱۳۶ بیت ساخته شده است. و آن را به علاء الدین ارسلان، حاکم مراغه اهدا کرده است.
مثنوی پنجم، پنج گنج اسکندر نامه است. این کتاب مجموعا در۱۰۵۰۰ بیت سروده شده شامل دو قسمت است که نظامی نخستین را، شرفنامه و دومین را اقبالنامه نامیده است.
هر چند که تفاوت سبک بیان نظامی و جهان بینی، دانشها و فلسفه ی زندگی او تصویری به نسبت متفاوت از موضوعات مشترک او و پیشینیان (سنایی و فردوسی) را ارائه می کند.اَمّا ساختار عرفانی و مواعظ مخزن الاسرار و ساختار عاشقــانه خسرو و شیرین و لیلی و مجنون، با بن مایه های تاریخی اسطوره ای درباره ی اسکندر و بهرام که در اسکندرنامه و هفت پیکر به آنها پرداخته شده است حاکی از آن است که نظامی به آثاری  همچون حدیقه سنایی و شاهنامه فردوسی نظر داشته و آثار خود را همسوی آنها قرار داده است.
تعداد صفحه : ۱۳۵
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.