Get a site

پایان نامه بررسی تنوع گیاهی و فیتوسوسیولوژیکی پارک­های جنگلی نور و سیسنگان، استان مازندران

پایان نامه رشته زیست شناسی

گرایش :  سیستماتیک-اکولوژی

دانشکده علوم پایه

 پایان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته زیست شناسی سیستماتیک-اکولوژی

 موضوع:

بررسی تنوع گیاهی و فیتوسوسیولوژیکی پارک­های جنگلی نور و سیسنگان، استان مازندران

 استاد راهنما:

دکتر علیرضا نقی نژاد

 استاد مشاور:

دکتر حبیب زارع

چکیده
جنگل­های شمال ایران میراثی به­جا مانده از دوران سوم زمین شناسی است که به علت تخریب و تداخلات شدید، امروزه قسمت عظیمی از مناطق پست آن نابود شده و تنها لکه­هایی از این جنگل­ها باقی مانده است. این لکه­های باقی­مانده به­ویژه در قسمت­های کم ارتفاع و پست جنگلی در جنوب دریای خزر دارای اهمیت فوق العاده بوده و از ارزش بالای حفاظتی و مدیریتی برخوردار است. نور و سیسنگان دو تکه­ی بزرگ از این جنگل­های پست هستند که مورد تحقیق فلوریستیکی و جامعه ­شناسی قرار گرفتند. گونه­های گیاهی جمع­آوری شده از این مناطق نشان­دهنده­ی وجود ۲۲۵ گونه­ی گیاهی متعلق به ۱۷۸ جنس و ۷۶ تیره­ی گیاهی است. Poaceae با ۲۸ گونه، Asteraceae با ۱۸ گونه و Rosaceae با ۹ گونه، به ترتیب بیشترین غنای گونه­ای را نشان می­ دهند. جنس­های دارای بیشترین تعداد گونه به ترتیب Carex (با ۶ گونه)، Veronica (با ۵ گونه) و Euphorbia و  Solanum (هر کدام با ۴ گونه) می­باشند. به لحاظ طیف شکل زیستی، تروفیت­ها با ۲/۳۰%، اشکال­زیستی غالب را تشکیل می­ دهند و به دنبال آن، ژئوفیت­ها (۱/۲۷%) و همی­کریپتوفیت­ها (۹/۲۰%) قرار دارند. فلور این مناطق، عمدتاً از عناصر چندناحیه­ای با ۶۰ تاکسون (۳/۲۷%) و سپس عناصر اروپا-سیبری/ایرانو-تورانی/مدیترانه­ای با ۴۳ تاکسون (۵/۱۹%) تشکیل شده است. بر اساس شاخص تشابه سورنسن، برخی شباهت­های فلوریستیکی بین دو جنگل وجود دارد. با جمع­آوری داده­های جامعه ­شناسی از ۵۵ قطعه نمونه و آنالیز داده­ ها با بهره گرفتن از تکنیک­های TWINSPAN وDCA  در نرم­افزار JUICE، چهار واحد پوششی در این دو منطقه تشخیص داده شد که عبارتند از: Celtis australisBuxus hyrcana، Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia-Cardamine tenera، Populus caspicaAlnus subcordata و Parrotia persicaCarpinus betulus. جنگل­های پست نور و سیسنگان، به­علت فشار فعالیت­های انسانی و چرای دام، در معرض خطر حذف گونه­های گیاهی و یا تغییر جوامع طبیعی می­باشند.
کلمات کلیدی:
فلور، جامعه شناسی گیاهی، جنگل پست هیرکانی، شکل زیستی، سیسنگان، نور.
فهرست مطالب
عنوان                                         صفحه
مقدمه                                                              ۱
فصل اول- مروری بر منابع علمی                                                                                                
۱-۱-­ تعریف جامعه شناسی گیاهی و مروری بر تحقیقات جامعه شناسی در جهان                            ۴
۱-۲-­ مروری بر بررسی­های فلوریستیکی و جامعه ­شناسی پوشش­گیاهی در جنگل­های هیرکانی        ۶
۱-۲-۱-­ مروری بر مطالعات انجام گرفته در جنگل­های نور و سیسنگان      ۱۳
۱-۳- اهداف مطالعه                          ۱۳
فصل دوم- مواد و روش­ها                                                                                                       
۲-۱-­ ویژگی­های مناطق مورد مطالعه                        ۱۵
۲-۱-۱-­ موقعیت پارک جنگلی نور                  ۱۵
۲-۱-۱-۱- هیدرولوژی منطقه                      ۱۶
۲-۱-۱-۲-­ وضعیت زمین­شناسی و خاک جنگل نور                  ۱۶
۲-۱-۲-­ موقعیت پارک جنگلی سیسنگان                      ۱۷
۲-۱-۲-۱- وضعیت زمین شناسی جنگل سیسنگان                   ۱۸
۲-۱-۲-۲-­ وضعیت خاک جنگل سیسنگان                      ۱۹
۲-۲-­ وضعیت اقلیمی جنگل­های نور و سیسنگان          ۱۹
۲-۳-­ روش تحقیق                                            ۲۰
۲-۳-۱-­ شناسایی گونه­های گیاهی                         ۲۲
۲-۳-۲-­ نگهداری نمونه­ها                          ۲۲
۲-۳-۳- تعیین اشکال زیستی گونه­ها             ۲۳
۲-۳-۴- تعیین پراکنش جغرافیایی گونه­ها                  ۲۴
۲-۴- شباهت فلوریستیکی جنگل­های نور و سیسنگان                   ۲۵
۲-۵- تجزیه و تحلیل داده­های جامعه ­شناسی                      ۲۶
فصل سوم- نتایج                                                                                                                     
۳-۱-­ نتایج فلوریستیکی در مناطق مورد مطالعه                ۲۸
۳-۲-­ اشکال زیستی                             ۴۷
۳-۳-­ پراکنش جغرافیایی                        ۴۸
۳-۴- نتایج حاصل از فرمول سورنسون                 ۵۰
۳-۵- نتایج جامعه شناسی                   ۵۰
فصل چهارم-بحث                                                                                                                   
۴-۱- فلور و تنوع زیستی                                     ۷۵
۴-۲- بررسی اشکال زیستی                ۷۸
۴-۳- بررسی پراکنش جغرافیایی                   ۷۹
۴-۴- بحث بر روی جوامع گیاهی موجود در مناطق مورد بررسی               ۸۱
۴-۴-۱- Celtis australis-Buxus hyrcana           ۸۱
۴-۴-۲- Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia-Cardamine tenera                ۸۲
۴-۴-۳- Populus caspica-Alnus subcordata              ۸۳
۴-۴-۴- Parrotia persica-Carpinus betulus                  ۸۴
۴-۵- مروری بر سین تاکسون­های معرفی شده در مناطق پست هیرکانی          ۸۵
۴-۶- پیشنهادات                         ۸۷
پیوست­ها               ۹۰
منابع و مراجع          ۱۱۱-۹۵
مقدمه
گیاهان نقش پایه­ای در شکل­ گیری اکوسیستم­های طبیعی دارند. از این­رو شناخت دقیق گونه­های گیاهی و اطلاع از تنوع زیستی گیاهی و جوامع گیاهی ما را برای  مدیریت منابع طبیعی کشور یاری خواهد داد.
جنگل­های شمال ایران که به جنگل­های هیرکانی یا خزری معروف­اند، با طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر، عرض ۱۱۰ کیلومتر و مساحت کلی ۸۴/۱ میلیون هکتار، از منطقه­ی تالش در جمهوری آذربایجان در غرب تا پارک ملی گلستان در شرق کشیده شده و پوشش سبزی را در شیب­های شمالی کوه­های البرز ایجاد می­ کند [۱، ۲]. این جنگل­ها از  سواحل جلگه­ای تا ارتفاع ۲۷۰۰ متر در شیب­های شمالی البرز گسترش یافته­اند و به اقلیم واحد با بارندگی سالیانه (از ۶۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی متر) وابسته­اند و به­نظر می­رسد که با ساختار جنگل­های اروپا-سیبری بسیار سازگار باشند [۳، ۴].
این ناحیه­ی رویشی یکی از اکوسیستم­های متنوع و جالب از اقلیم­های حیاتی معتدله­ی نیمکره­ی شمالی است. شرایط طبیعی و جغرافیایی این ناحیه، از جمله برخورداری از بارش­های فراوان و منظم و حرارت مناسب، نزدیکی به دریا، وجود کوه­ها، دامنه­های پرشیب و کم­شیب و اختلاف ارتفاع شدید در فواصل کوتاه، منجر به توسعه و آشیان­گزینی اکولوژیک بسیاری از عناصر گیاهی در آن شده است که اجتماعات گیاهی مختلفی را تشکیل می­دهد. در این خصوص تنها بخش کوچکی از ویژگی­های زیستی رویشگاه­ها، جوامع گیاهی و در نتیجه ترکیب فلوریستیکی هریک از آن­ها مطالعه شده و هنوز هم حضور تعدادی از گونه­ها در اجتماعات جنگلی و محدوده­ انتشار جغرافیایی آن­ها ناشناخته مانده است [۵].
در بین سه زون ارتفاعی تعریف شده از جنگل­های هیرکانی (پست، کوهپایه­ای و کوهستانی) [۶، ۴، ۷، ۸، ۹]، جنگل­های مناطق پست از ارزش بالای حفاظتی و مدیریتی برخوردار بوده و به­نظر می­رسد که برای مطالعات اکولوژیکی و پوشش گیاهی در اولویت باشند چرا که در این مناطق انسان با حذف عناصر طبیعی و جایگزینی عناصر دیگر جوامع آن را تا حد زیادی تغییر داده و یا در معرض نابودی قرار داده است [۸]. به علت این تغییر، بسیاری از گونه­های گیاهی به بقایایی از زیستگاه­های مناطق پست، محدود شده ­اند [۱۰].
پارک­های جنگلی نور و سیسنگان که به ترتیب در شهرستان­های نور و نوشهر واقع می­باشند،‏ اگرچه در سال­های اخیر مورد تخریب و آسیب شدید توسط دام و انسان قرار گرفته­اند، با این وجود، جزء تنها بقایای جنگل­های پست خزری هستند [۱۱، ۸]. با توجه به اهمیت این مناطق، شناخت و بررسی رویش­های طبیعی آن حائز اهمیت است.
تنوع زیستی تنها به مجموعه ­ای از گونه­ها اشاره ندارد، بلکه به عنوان تغییرات میان ارگانیسم­های زنده در تمام منابع خشکی، دریایی و دیگر اکوسیستم­های آبی تعریف می­شود. براساس تعریف دبیرخانه­ی کنوانسیون تنوع­زیستی، تنوع­زیستی به معنای قابلیت تمایز بین ارگانیسم­های زنده از هر منبع شامل اکوسیستم­های زمینی، دریایی و اکوسیستم­های آبزی، همچنین شامل ترکیبات اکولوژی که بخشی از اکوسیستم­ها را تشکیل می­ دهند، می­باشد [۱۲].
بحث تنوع زیستی از موضوعات بسیار مهم فعلی دنیا است. با تخریب منابع طبیعی و محیط زیست و کاهش مساحت آن­ها شاهد انقراض گونه­های گیاهی و جانوری و در نتیجه کاهش تنوع زیستی در دنیا هستیم. هریک از گونه­ها آن­چنان در اکوسیستم­های جنگلی نقش حیاتی و اساسی را در زنجیره­های غذایی بازی می­ کنند که نابودی یک گونه، تعادل حیات را در طبیعت برهم می­زند. برنامه ­های زیست محیطی برای هر منطقه بدون شناخت وضعیت پوشش گیاهی آن منطقه و تنوع گونه­ای آن ممکن نیست [۳].
شناسایی پوشش گیاهی و بررسی فرم زیستی و جغرافیای گیاهی منطقه، ضمن اینکه اساس بررسی­ها و تحقیقات بوم­شناختی در منطقه بوده و راهکاری مناسب برای تعیین ظرفیت بوم­شناختی منطقه از جنبه­ های مختلف است، در عین حال، عامل مؤثری در سنجش و ارزیابی وضعیت کنونی و پیش ­بینی وضعیت آینده­ی منطقه به شمار می­رود که برای اعمال مدیریت صحیح، نقش بسزایی دارد [۱۳].
تنوع زیستی جنگل منبع بسیار مهم و با ارزشی است، زیرا گونه­های موجود در جنگل و ذخایر ژنتیکی تشکیل­دهنده­ی آن برای سلامتی و تأمین نیازهای بشر و سایر موجودات، حائز اهمیت بوده و قطعاً فقدان تنوع زیستی تهدید خطرناکی برای بقای انسان و سایر موجودات محسوب می­شود [۱۴].
تنوع زیستی در جنگل­های شمال ایران بالا است. در بین کشورهای هم­عرض ایران، جنگل­های شمال ایران و شمال ترکیه که از عصر یخبندان به سلامت گذشته­اند، دارای بهترین تنوع می­باشند. پس از پایان عصر یخبندان، پیشروی جنگل به سمت اروپا از جنگل­های شمال ایران و ترکیه آغاز شد و همین قدمت بیشتر سبب شده است که تنوع ژنتیکی گونه­های چوبی شمال ایران بیشتر از اروپا باشد [۱۵].
فصل اول؛ مروری بر منابع علمی
تعریف جامعه ­شناسی گیاهی و مروری بر تحقیقات جامعه ­شناسی در جهان
جامعه ­شناسی گیاهی معروف به فیتوسوسیولوژی[۱] شاخه­ای از علم اکولوژی است که اجتماعات گیاهی را از نظر ترکیب گونه­ای[۲]، اکولوژی، پراکنش جغرافیایی[۳] و دینامیک مورد مطالعه قرار می­دهد [۱۶]. جامعه­ی گیاهی[۴] که برای اولین بار در ابتدای قرن نوزدهم توسط همبولت[۵] تشریح شد [۱۷]، اشاره به گونه­های معینی می­نماید که باهم در محل­های معین رشد کرده و وقوع آنها باهم چیزی بیش از شانس و تصادف است [۱۸]. کلمنتز[۶] در سال ۱۹۱۶ با توسعه­ی نظریه­ی ارگانیسمی[۷]، هر جامعه­ی گیاهی را به مثابه یک واحد زیستی (موجود زنده) معرفی کرده است که هر قسمتی از آن عضو یک پیکر بوده و با سایر قسمت­ها در ارتباط می­باشد. هر جامعه­ی گیاهی به عنوان واحدی منسجم با سیمای ظاهری[۸] یکنواخت و ترکیب گونه­ای نسبتاً ثابت هر رویشگاه بوده [۱۹]، مطالعه­ آن می ­تواند مبنای مناسبی برای مدیریت، احیاء[۹] و توسعه­ی آن رویشگاه باشد. به دلیل تغییرات شدید در نوع پوشش­گیاهی، شرایط اقلیمی و چگونگی تأثیر انسان در پوشش گیاهی مناطق مختلف، مکاتب و روش­های مختلفی در دانش جامعه ­شناسی گیاهی مرسوم گردید [۲۰]. از میان مکاتب موجود، مکتب زوریخ-مونپلیه که توسط براون-بلانکه در سال ۱۹۲۸ پیشنهاد شده است [۲۱]، از اهمیت خاصی برخوردار می­باشد [۱۷]. ویژگی بارز این مکتب، انعطاف کافی آن جهت بررسی پوشش گیاهی از دیدگاه­های مختلف بوده و علاوه بر این با قرار دادن جامعه[۱۰] به ­عنوان واحد پایه، یک سلسله­ی رده­بندی را ارائه می­ کند که دیگر واحدهای آن، اتحادیه[۱۱]، رده[۱۲] و طبقه[۱۳] می­باشد [۲۲].
مطالعه­ فیتوسوسیولوژی به روش براون-بلانکه توسط محققینی چون پور[۱۴] [۲۳]، پاولوسکی[۱۵] [۲۴]، بکینگ[۱۶] [۲۵]، شیمول[۱۷] [۲۶]، مولر-دومبویس[۱۸] و النبرگ[۱۹] [۲۷]، واندرمارل[۲۰] [۲۸] تشریح شده و روش­های اجرایی آن مورد بررسی قرار گرفت [۱۷].

تعداد صفحه :۱۲۷
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.