Get a site

پایان نامه بررسی رابطه انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی با عملکرد تحصیلی

 

دانشگاه یزد

دانشکده علوم انسانی

پایان ­نامه

برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

روانشناسی تربیتی

عنوان

بررسی رابطه انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی با عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوه

مهر ۱۳۹۴

چکیده

هدف اصلی این پژوهش، بررسی رابطه انگیزش تحصیلی وسازگاری اجتماعی با عملکرد تحصیلی دردانش­آموزان پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوه در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲ بود. در ذیل این هدف، ۵ فرضیه تنظیم و مورد آزمون قرار گرفت. جامعه مورد مطالعه شامل همه دانش­ آموزان سال سوم دبیرستان­های دخترانه و پسرانه شهرستان ابرکوه در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲ بود که با توجه به اطلاعات کسب شده از دفتر طرح و برنامه ­ریزی اداره آموزش و پرورش شهرستان ابرکوه ۷۴۴ نفر بودند. بر اساس جدول مورگان و کرجسی از این جامعه آماری، تعداد۲۴۱ نفر (۱۲۳ دختر و ۱۱۸ پسر)، از طریق روش نمونه گیری خوشه­ای، به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای بررسی متغیر انگیزش تحصیلی ترجمه فارسی مقیاس انگیزش تحصیلی AMS، برای سازگاری اجتماعی پرسشنامه شخصیتی کالیفرنیا (زیر مقیاس سازگاری اجتماعی) و برای سنجش متغیر عملکرد تحصیلی، از معدل پایان سال دوم متوسطه دانش­ آموزان استفاده شد. یافته­ های این تحقیق رابطه­ معناداری بین متغیر انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی نشان نداد. در سطح ریز مقیاس­ها نیز رابطه قابل توجهی دیده نشد. بر اساس نتایج، هیچ تفاوت معناداری بین دانش­ آموزان دختر و پسر از رشته­های مختلف تحصیلی در مقیاس­های مختلف انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی وجود نداشت. همچنین میان عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان دختر و پسر و مشغول به تحصیل در رشته­های ریاضی، علوم انسانی و علوم تجربی تفاوت معنی­داری دیده نشد. از میان متغیرهای پیش­بین، تنها انگیزه درونی توان پیش بینی عملکرد تحصیلی را داشت. بنابراین هیچ یک از فرضیات این تحقیق تأیید نشد. در پایان تبیین­های احتمالی نتایج مورد بحث قرار گرفت و بر اساس نتایج به دست آمده، پیشنهاداتی ارائه و محدودیت­های تحقیق بیان شد.

کلمات کلیدی: انگیزش تحصیلی، سازگاری اجتماعی، عملکرد تحصیلی، دوره تحصیلی متوسطه، دبیرستان، ابرکوه

فهرست مطالب

فهرست مطالب                                                                                                صفحه

فصل اول: طرح کلی پژوهش ۱

۱-۱- مقدمه: ۲

۱-۲- بیان مسأله:. ۳

۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش: ۵

۱-۴- متغیرهای اساسی پژوهش ۶

۱-۵- اهداف پژوهش. ۷

۱-۵-۱- هدف کلی. ۷

۱-۵-۲- اهداف جزیی تحقیق ۷

۱-۶- فرضیات پژوهش. ۷

۱-۷- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها: ۸

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش. ۱۳

مقدمه. ۱۴

۲-۱- مبانی نظری و پیشینه پژوهش. ۱۴

۲-۱-۱- انگیزش. ۱۴

۲-۱-۱-۱- انواع انگیزه. ۱۷

۲-۱-۱-۲- بی انگیزگی. ۲۴

۲-۱-۱-۳- نظریه های عمده درتوضیح انگیزش. ۲۲

۲-۱-۱-۴- نظریه های رفتاری انگیزش. ۲۷

۲-۱-۱-۵- نظریه های شناختی انگیزش. ۳۳

۲-۱-۲- سازگاری اجتماعی. ۳۷

۲-۱-۲-۱-مؤلفه های سازگاری اجتماعی. ۴۱

۲-۱-۲-۲-پایه های نظریه سازگاری اجتماعی .       ۴۹

۲-۲- پیشینه پژوهشی ۴۹

۲-۲-۱- تحقیقات انجام شده در خارج کشور ۶۱

۲-۲-۲- تحقیقات انجام شده در داخل کشور ۶۰

فصل سوم: روش پژوهش ۶۹

۳-۱- روش پژوهش. ۶۹

۳-۲- جامعه آماری، نمونه و روش نمونه گیری ۷۰

۳-۲-۱- جامعه آماری. ۷۰

۳-۲-۲- نمونه و روش نمونه گیری. ۷۰

۳-۳- ابزارهای پژوهش ۷۱

۳-۳-۱- پرسشنامه انگیزش تحصیلی. ۷۱

۳-۳-۲ – پرسشنامه سازگاری اجتماعی ۷۲

۳-۴- نحوه اجرای پرسشنامه و جمع آوری داده ها ۸۰

۳-۵- روش تجزیه و تحلیل داده ها. ۷۴

فصل چهارم: یافته های تحقیق ۷۵

مقدمه ۷۶

۴-۱- یافته های توصیفی ۷۶

۲-۲- یافته های استنباطی ۸۴

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری. ۹۷

۵-۱- بحث و نتیجه گیری یافته های تحقیق ۹۸

۵-۲- پیشنهادهای پژوهشی. ۱۰۲

۵-۲-۱- پیشنهادات اجرایی ۱۰۲

۵-۲-۲- پیشنهادات پژوهشی ۱۰۲

۵-۳- محدودیت های پژوهش. ۱۰۲

فهرست منابع ۱۰۵

پیوست ها. ۱۱۸

مقدمه:

انگیزه ­ها[۱] نیروهای محرکی هستند که در موجود زنده، حالتی از نشاط و فعالیت را بر می­انگیزند.انگیزه‌ها عامل بروز رفتار هستند و او را به سوی هدف یا هدفهای مشخصی راهنمایی می­ کنند. آنها، وظایف ضروری و مهمی برای موجود زنده انجام می­ دهند. انگیزش به معنای وسیع و تحت عنوان علت یا چرایی رفتار،تمامی روانشناسی را در بر می­گیرد(خداپناهی، ۱۳۸۵: ۱۹).

انگیزه پیشرفت تحصیلی به عنوان یکی از انگیزه ­های روانی است. انسان خواهان پیشرفت و ترقی در تمام ابعاد زندگی می­باشد، یکی از این پیشرفت­ها که خود نیز می ­تواند زمینه­ساز پیشرفت­های دیگر باشد پیشرفت تحصیلی به عنوان ملاک ارزیابی و گزینش افراد در مراحل مختلف شغل و رشته تحصیلی می­باشد. از مهمترین عواملی که می ­تواند در یادگیری توأم با موفقیت یادگیرنده نقش داشته باشد، انگیزه پیشرفت تحصیلی است. دانش­ آموزان با باورهای انگیزشی مثبت، همچون حفظ اهداف درونی برای یادگیری و نیاز به پیشرفت تحصیلی بالا، بیشتر از دانش­ آموزان دارای باورهای انگیزشی پایین در پردازش عمیق، بسط و سازماندهی تکالیف، درگیر می­شوند. انگیزش درونی یکی از تعیین­کننده های گرایش به مطالعه و یادگیری است و ترس از شکست در افراد با انگیزه درونی پایین، دیده شده است ( قربانی، ۱۳۸۶: ۱). سازگاری اجتماعی یک سازه کلان است که دسته ای از مؤلفه های خاص را در بر می­گیرد که روی هم رفته عمکرد تحصیلی مطلوب را پیش بینی می­ کنند (والز و لیتل[۲]، ۲۰۰۵). عوامل گوناگونی از جمله عوامل تحصیلی، رفتاری و اجتماعی به منظور تشکیل الگوهای سازگاری، با هم و به عنوان یک نظام یکپارچه عمل می­ کنند و بر هم تاثیر متقابل دارند. انواع انگیزه های درونی و بیرونی اثر متفاوتی بر عملکرد تحصیلی و سازگاری اجتماعی دارد. در این میان انگیزش درونی می تواند نقش تسهیل گرانه­ای را در سازگاری اجتماعی داشته باشد و انگیزش بیرونی اثر مخربی بر سازگاری اجتماعی خواهد داشت (ملنیک[۳] و همکاران، ۲۰۰۸).

۱-۲- بیان مسأله:

در نظام آموزشی ایران، ملاک قضاوت و ارزیابی موفقیت و عدم موفقیت همه ارکان آموزشی از جمله رویکرد کلی نظام، گروه آموزش دهندگان، سیستم مدیریت و دانش­ آموزان در قالب متغیر عملکرد تحصیلی نمود پیدا می­ کند. بنا بر این همه دست اندر کاران آموزش همواره در تلاش برای رسیدن به مولفه­ها و فرآیندهایی هستند که عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان را بهبود بخشند. عملکرد تحصیلی به عنوان نمود عینی نتیجه و برآیند همه فعالیت­های آموزشی، به جنبه­ های قابل مشاهده یادگیری اشاره می­ کند. عملکرد همان محصول یادگیری است و ما با مشاهده تغییرات حاصل در عملکرد شخص استنباط می­کنیم که در او یادگیری اتفاق افتاده است. عملکرد تحصیلی، همان نتایج عملکردی است که نشان می­دهد یک دانش­آموز تا چه حد به اهداف خاص مورد نظر در فعالیت­های آموزشی رسیده است (وولفولک، ۲۰۰۷).

نتایج پژوهش­های کوپر[۴] نشان داده که علاوه بر ساختار و محتوای آموزشی کلاس، عوامل گوناگونی از جمله سلامت روان، توانایی­های شناختی، عوامل انگیزشی، هیجان­ها و ویژگی­های فردی و خانوادگی نقش عمده­ای در سطح عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان دارند (پاشایی و همکاران، ۱۳۸۸).

گیج و برلاینر[۵] (۱۹۹۶)، انگیزه را به موتور یا فرمان اتومبیل تشبیه می­ کنند که شخص را برای رسیدن به هدف خاصی وادار به فعالیت می­ کند (ظهیری ناو و رجبی، ۱۳۸۸: ۷۰). انگیزه تحصیلی، انگیزه روانشناختی فراگیری است که با اثرگذاری بر انواع مختلف فعالیت­های تحصیلی به تمایل فرد برای رسیدن به هدف­های تحصیلی اشاره دارد. این سازه با حصول آگاهی از چگونگی تأثیر فرایند­های شناختی–انگیزشی شخص روی فعالیت­هایی که برای پیشرفت تحصیلی وی اهمیت دارند، برآورد می­شود (شهنی ییلاق و همکاران، ۱۳۸۴: ۴۸ ).

در نظام طبقه ­بندی دسی[۶]، شوارتز[۷] و رایان[۸] (۱۹۸۵ )، افراد، در سه نوع جهت­گیری انگیزشی قرار می­­گیرند: افراد با جهت­گیری انگیزشی بیرونی[۹]، افراد با جهت­گیری انگیزشی درونی[۱۰] و افراد بدون انگیزه[۱۱](بحرانی، ۱۳۸۴: ۱۰۵). افرادی که دارای انگیزش درونی هستند، برای خود اهدافی تعیین می­ کنند و در جهت رسیدن به آن می­کوشند. در واقع اگر آنان احساس کنند که در انجام فعالیت­های مورد علاقه خود، در فشار هستند؛ سطح انگیزش یا علاقه درونی آن ها کاهش می­یابد. افراد با انگیزش بیرونی به جای تمرکز بر تکلیف و احساس رضایت، با انجام خوب آن، در انتظار نوعی پاداش یا تنبیه اجتماعی هستند. افراد بدون انگیزه، مانند افرادی که دارای انگیزش بیرونی هستند خود را شایسته نمی­دانند. این افراد، در مقایسه با همسالان خود که دارای انگیزش بیرونی هستند، بعد از مدت­ها تلاش برای انجام تکلیف و صرف انرژی و وقت، آن را رها می­ کنند. ادراک شایستگی و کنترل در آنان، چنان پایین است که در موقعیت­ها احساس درماندگی می­ کنند.کوشش برای این افراد یک عمل بی­فایده است. آنان موفقیت و شکست­های خود را نتیجه عوامل بیرونی و کنترل ناپذیر می­دانند (دسی، اسکوارتز، شین من[۱۲]، و رایان: ۱۹۸۱، به نقل از بحرانی، ۱۳۸۴: ۱۰۵).

علاوه بر انگیزش که تا حد زیادی ناظر بر عوامل فردی یادگیری است، یادگیری در محیط و در کنش با دیگران انجام می­شود. هر انسانی آگاهانه یا ناآگاهانه می­کوشد تا نیازهای متنوع و گاه متناقضش را در محیط زندگی خود برآورده کند، و از آنجا که باید نیازهای خود را در قالب ساخت اجتماعی برآورده کند، سازگاری او لاجرم سازگاری اجتماعی است (والی پور، ۱۳۶۰، به نقل از مظاهری و افشار، ۱۳۸۸).

سازگاری اجتماعی[۱۳] به عنوان مهمترین نشانه سلامت روان از مباحثی است که در دهه­های اخیر توجه بسیاری از جامعه­شناسان، روان­شناسان و به ­ویژه مربیان را به خود جلب کرده است (نظیری، ۱۳۸۱، به نقل از مظاهری و همکاران، ۱۳۸۵ :۱۷). از دیدگاه انجمن روانشناسی آمریکا سازگاری اجتماعی هماهنگ ساختن رفتار به منظور برآورده ساختن نیازهای محیطی است که غالباً مستلزم تکانه­ها، هیجانات یا نگرش­ها می­باشد (حجاری و همکاران، ۱۳۸۵: ۵۲). گودشتاین و لانیون[۱۴](۱۹۹۵، به نقل از خوش کنش و همکاران، ۱۳۸۹) سازگاری را فرایند پیوسته­ای تعریف کرده­اند که در آن، تجارب یادگیری اجتماعی شخص توانایی و مهارت­هایی را فراهم می­سازد که از آن طریق می­توان به ارضای نیاز­ها پرداخت.

پژوهشهای متعددی در نظام­های آموزشی مختلف انجام شده است و به صورت تجربی نیز رابطه و اثر مثبت و معنادار عوامل انگیزشی و سازگاری اجتماعی را با عملکرد تحصیلی نشان داده است. این در حالی است که در نظام آموزشی ایران و به ویژه در شهر ابرکوه، پژوهشی که به طور خاص و با روش علمی رابطه این متغیرها را بررسی کرده باشد، انجام نشده است. لذا در این تحقیق، رابطه عوامل انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی با عملکرد تحصیلی در دوره متوسطه به عنوان یک نیاز اساسی در برنامه ریزی­های آموزشی  بررسی شد.

۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش:

انگیزه ­ها نیرویی قوی در فرآیند یاددهی-یادگیری هستند، به طوری­که حتی غنی­ترین و بهترین برنامه ­های کارآموزی و آموزش سازماندهی شده نیز در صورت فقدان انگیزه در فراگیران، سودمند نخواهند بود. یکی از مهم­ترین مسایل تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی دانش­ آموزان انگیزه می­باشد. انگیزه تحصیلی یکی از ملزومات یادگیری به حساب می­آید و چیزی است که به رفتار شدت و جهت می­بخشد و در حفظ تداوم آن به یادگیرنده کمک می­ کند. در واقع انگیزه آن چیزی است که به یادگیرنده انرژی می­دهد و فعالیت­های او را هدایت می­ کند. از آنجا که انگیزه تحصیلی مستقیماً با میزان یادگیری و پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان در ارتباط است، لازم است برای ایجاد یک نظام آموزشی موفق و پویا به این امر مهم توجه بیشتری شود. کم توجهی نسبت به مشکلات دانش­ آموزان بی­گمان سبب تراکم و گره خوردن مشکلات با یکدیگر و به وجود آمدن نابسامانی­های روحی و آموزشی مختلف برای آنان خواهد شد. چنین غفلت­هایی از یک طرف باعث اتلاف منابع انسانی و از طرف دیگر باعث افت کیفیت نیروی انسانی می­شود. متاًسفانه یکی از مشکلات شایع نظام­های آموزشی در بسیاری از کشورها، پایین بودن سطح انگیزه تحصیلی در بین یادگیرندگان می­باشد که سالانه زیان­های علمی، فرهنگی و اقتصادی زیادی را متوجه دولت­ها و خانواده ­ها می­ کند و نظام آموزشی کشورها را با افت تحصیلی مواجه می­سازد(رمضانی و افشار، ۱۳۸۹: ۱۲).

انگیزش نمی­تواند از چارچوب اجتماعی که آن را احاطه کرده است جدا شود. در درون هر جامعه، یک سری ارزش­های اجتماعی و اهداف فرهنگی وجود دارد که باید در نظر گرفته شود. افراد آدمی فقط با غذا و آب زندگی نمی­کنند، بلکه انگیزه ­هایی وجود دارند که شرایط اجتماعی و فرهنگی موجب بروز آن می­شود. همچنین، انگیزش، در ارتباط با ارزش­های دیگران تغییر می­ کند. به عنوان مثال تحقیقات نشان می­دهد که یادگیری به­وسیله همکاری با یادگیرنده تسهیل می­شود (دریسکول[۱۵]،۳۰۸:۱۹۹۳). ارتباط در کلاس درس، خواه شناختی و یا عاطفی باشد، انتقال دهنده یافته­ها از فردی به فرد دیگر و از یک گروه به گروه دیگر است. به عنوان مثال، نگرشی که فرد دارد یا ادراکات شخصی او در انگیزه او تاثیر می­گذارد. رابطه بین انگیزش و پیامدهای مربوط به مدرسه مانند عملکرد تحصیلی و بهزیستی تحصیلی به خوبی جای خود را در تحقیقات آموزش و پرورش باز کرده است (دسی و رایان، ۲۰۰۰، به نقل از والز و لیتل، ۲۰۰۵).

انگیزش افراد در موقعیت­های تحصیلی پاسخ­ها، تمایلات و کنش­های آنها را تحت­تأثیر قرار می­دهد. این سازه نقش مهمی در تعلیم و تربیت دارد. به عبارت دیگر، افرادی که انگیزش درونی دارند، از سازگاری اجتماعی برخوردارند و برای موفقیت تحصیلی تلاش می­ کنند و بر این باورند که با سعی و کوشش خود می­توانند موفق گردند. با توجه به این مسائل، معلمان با شناخت انگیزش دانش­ آموزان می­توانند در زندگی اجتماعی افراد نیز تاثیرگذار باشند. تحقیقات نشان داده­اند که انگیزش با سطح فعالیت افراد در موقعیت­های یادگیری ارتباط دارد (پینتریچ[۱۶]،۲۰۰۰).

۱-۴- متغیرهای اساسی پژوهش

متغیر پیشبین اول: انگیزش تحصیلی (درونی، بیرونی و بی­انگیزه­گی)

متغیر پیشبین دوم: سازگاری اجتماعی

متغیرهای تعدیل کننده:جنسیت، رشته تحصیلی

متغیر کنترل: مقطع تحصیلی، شهر محل سکونت و پایه تحصیلی

متغیر وابسته یا ملاک: عملکرد تحصیلی

۱-۵- اهداف پژوهش

۱-۵-۱- هدف کلی

هدف اصلی این پژوهش، بررسی رابطه انگیزش تحصیلی وسازگاری اجتماعی با عملکرد تحصیلی دردانش­آموزان پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوهدر سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲میباشد

۱-۵-۲- اهداف جزیی تحقیق

با توجه به هدف کلی فوق، اهداف جزیی زیر تدوین شده است:

الف- بررسی رابطه انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی دانش­ آموزان

ب-پیش ­بینی عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان توسط متغیرهای انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی

پ- مقایسه انگیزش تحصیلی دانش­ آموزان دختر و پسر رشته­های علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی-فیزیک

ت- مقایسه سازگاری اجتماعی دانش­ آموزان دختر و پسر رشته­های علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی-فیزیک

ث- مقایسه عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان دختر و پسر رشته­های علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی-فیزیک

۱-۶- فرضیات پژوهش

  1. بین انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی در دانش­ آموزان پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوه رابطه وجود دارد.
  2. عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوه توسط متغیرهای انگیزش تحصیلی و سازگاری اجتماعی پیش ­بینی می­شود.
  3. بین انگیزش تحصیلی دانش­ آموزان دختر و پسر رشته­های علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی-فیزیک پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوه تفاوت معنادار وجود دارد.
  4. بین سازگاری اجتماعی دانش­ آموزان دختر و پسر رشته­های علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی-فیزیک پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوه تفاوت معنادار وجود دارد.
  5. بین عملکرد تحصیلی دانش­ آموزان دختر و پسر رشته­های علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی-فیزیک پایه سوم دبیرستان شهرستان ابرکوه تفاوت معنادار وجود دارد.

۱-۷- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها:

انگیزش تحصیلی(درونی، بیرونی و بدون انگیزه):

تعریف مفهومی: انگیزش نیروی ایجاد کننده و هدایت کننده رفتار است و عامل کلی مولد رفتار می­باشد. از لحاظ پرورشی، هم هدف است و هم وسیله، انگیزش به­صورت آمادگی روانی یک پیش نیاز یادگیری به حساب می­آید(سیف، ۱۳۸۸: ۲۳۰). انگیزش هنگامی وسیله انگاشته می­شود که مانند هوش یا هر وسیله آموزشی دیگر در کسب مهارت و معلوماتی که مطلوب ماست به شاگرد یاری دهد. شاگردی که انگیزه یادگیری ندارد، کمتر در فعالیت­های درسی شرکت می­ کند، کمتر می­آموزد، زودتر خسته می­شود و در کلاس هم دردسر تولید می­ کند (پارسا، ۱۳۸۱: ۱۷۷ و ۱۷۶). انگیزش تحصیلی مدنظر در پژوهش حاضر شامل سه مقیاس انگیزش درونی، انگیزش بیرونی و بی­انگیزه­گی می­باشد.

تعریف عملیاتی: نمره فرد در آزمون انگیزش تحصیلی والراند[۱۷] و همکارانش[۱۸]AMS نشان­دهنده نوع انگیزش دانش­ آموزان است، که دامنه نمره آن بین ۲۸ تا ۱۹۶ می­باشد.

تعداد صفحه :۱۴۰

قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]