Get a site

پایان نامه بررسی وضعیت توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران کتابخانه‏های دانشگاهی شهر تهران از دیدگاه آنان

پایان نامه رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی

دانشگاه شاهد

دانشکده علوم انسانی

گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی

پایاننامهجهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی

عنوان:

بررسی وضعیت توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران کتابخانه‏های دانشگاهی شهر تهران از دیدگاه آنان

استاد راهنما:

دکتر سعید اسدی

اساتید مشاور:

دکتر حمزه علی نور محمدی

دکتر احمد سرداری

دی‌ماه ۱۳۹۳

 

چکیده

هدف: در این پژوهش وضعیت توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران کتابخانه های دانشگاهی شهر تهران و سه عامل موثر بر آن یعنی شرایط سازمانی، راهبردهای مدیریتی و منابع خودکارآمدی و رابطه این سه عامل با توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران بررسی گردید.
روش شناسیاین پژوهش به لحاظ روش تحقیق یک تحقیق توصیفی  تحلیلی و پیمایشی و به لحاظ هدف، از نوع کاربردی می‏باشد. همچنین ابزار گردآوری داده ها استفاده از پرسشنامه های استاندارد اسپریتزر و میشرا و وتن و کمرون و ابزار تجزیه و تحلیل آنها استفاده از نرم افزار SPSS و EXCEL می‏باشد.
نتایج: یافته های پژوهش حاکی از آن بود که وضعیت توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران به عنوان یک کل با میانگین ۶۵/۵ در سطح مطلوب، در بعد شرایط سازمانی با میانگین ۵۴/۴ در سطح متوسط رو به بالا، در بعد راهبردهای مدیریتی با میانگین ۶۴/۴ در سطح متوسط رو به بالا و در بعد منابع خودکارآمدی با میانگین ۴۷/۴ در سطح متوسط رو به بالا قرار دارند. همچنین میان عامل شرایط سازمانی با توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران، میان عامل راهبردهای مدیریتی با توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران و میان عامل منابع خودکارآمدی با توانمندسازی روان‏شناختی کتابداران رابطه معناداری وجود داشت. همچنین بین دیدگاه کتابداران با سطح تحصیلی مختلف و بین دیدگاه کتابداران زن و مرد در زمینه وضعیت توانمندسازی روان‏شناختی آنان تفاوت معنی‏داری وجود داشت.
کلیدواژ­ه­ها: توانمندسازی، توانمندسازی روان‏شناختی، کتابخانه های دانشگاهی، کتابداران، تهران
فهرست مطالب
عنوان                                                                                                صفحه

چکیده ح‌
فصل اولکلیات پژوهش ۱
۱-۱. مقدمه۲
۱-۲. بیان مسئله۴
۱-۳. اهداف پژوهش ۶
۱-۳-۱. هدف کلی ۶
۱-۳-۲. اهداف فرعی ۶
۱-۴. پرسش‌های پژوهش ۷
۱-۴-۱ پرسش‌اصلی ۷
۱-۴-۲. پرسش‌های فرعی ۸
۱-۵. فرضیه‌های پژوهش ۸
۱-۶. اهمیت وضرورت پژوهش ۹
۱-۶-۱. اهمیت نظری ۹
۱-۶-۲. اهمیت کاربردی ۱۰
۱-۷. تعریف‌های متغیرهای تحقیق ۱۱
۱-۷-۱.  تعریف‌های مفهومی و عملیاتی ۱۱
مبانی نظری و پیشینه پژوهش ۱۷
۲-۱.بخش اول: مبانی نظری ۱۸
۲-۱-۱.مقدمه. ۱۸
۲-۱-۲. تعاریف توانمندسازی کارکنان ۱۸
۲-۱-۳. ریشه‏های توانمندسازی کارکنان ۲۰
۲-۱-۴.دیدگاه‏های مختلف توانمندسازی ۲۲
۲-۱-۴-۱.توانمندسازی از دیدگاه عقلایی ۲۳
۲-۱-۴-۲.توانمندسازی از دیدگاه انگیزشی ۲۴
۲-۱-۴-۳. توانمندسازی از دیدگاه فوق‏انگیزشی ۲۵
۲-۱-۴-۴. توانمندسازی از دیدگاه روان – سیاسی ۲۶
۲-۱-۴-۵. توانمندسازی از دیدگاه روان – نمادین ۲۷
۲-۱-۴-۶. توانمندسازی از دیدگاه رابطه‏ای(چند بعدی). ۲۸
۲-۱-۴-۷. توانمندسازی از دیدگاه روان‌شناختی ۲۹
۲-۱-۵. توانمندسازی روان‌شناختی ۳۱
۲-۱-۶. الگوی نظری مورد استفاده توانمندسازی روان‌شناختی در این پژوهش ۳۲
۲-۱-۷.ابعاد توانمندسازی روان‌شناختی ۳۴
۲-۱-۸. شرایط سازمانی ۳۸
۲-۱-۸-۱. مقدمه. ۳۸
۲-۱-۸-۲. داشتن اهداف روشن ۳۸
۲-۱-۸-۳. ساختار سازمانی ۳۹
۲-۱-۸-۴. دسترسی به منابع. ۴۰
۲-۱-۸-۵. نظام پاداش‏دهی ۴۱
۲-۱-۹.راهبردهای مدیریتی ۴۳
۲-۱-۹-۱. فراهم نمودن اطلاعات. ۴۳
۲-۱-۹-۲.تفویض اختیار. ۴۴
۲-۱-۹-۳.استقلال و آزادی عمل کارکنان ۴۵
۲-۱-۹-۴.مدیریت مشارکتی ۴۶
۲-۱-۹-۵.تشکیل گروه‌های کاری ۴۷
۲-۱-۱۰.خودکارآمدی کارکنان ۴۸
۲-۱-۱۰-۱.الگوسازی ۴۷
۲-۱-۱۰-۲.حمایت‏های کلامی‌و اجتماعی ۴۸
۲-۱-۱۰-۳.برانگیختگی هیجانی ۵۱
۲-۱-۱۱.اهمیت کتابداران کتابخانه‏های دانشگاهی و لزوم توانمندسازی آنان ۵۲
۲-۱-۱۲. پیشینه درداخل کشور. ۵۴
۲-۱-۱۳.پیشینه در خارج کشور. ۵۹
۲-۱-۱۴.مرور، جمع بندی و نتیجه ‏گیری از  پیشینه‌های پژوهش در داخل و خارج کشور. ۶۱
فصل سوم : روش پژوهش ۶۳
۳-۱. مقدمه۶۴
۳-۲. روش پژوهش ۶۴
۳-۳. جامعه پژوهش و روش نمونه گیری ۶۵
۳-۴. ابزارگردآوری داده‌ها ۶۵
۳-۵. روایی یااعتبار۶۷
۳-۶. پایایی یااعتماد ۶۷
۳- ۷. روش تجزیه وتحلیل داده‌ها ۶۸
۳-۸. شیوه انجام پژوهش۶۹
فصل چهارم : یافته‌های پژوهش ۷۱
۴-۱. مقدمه۷۲
۴-۲. ویژگی‏های جمعیت شناختی پژوهش ۷۲
۴-۲-۱.جنسیت. ۷۲
۴-۲-۲.سطح تحصیلات. ۷۳
۴-۲-۳.دانشگاه محل فعالیت. ۷۴
۴-۳.پاسخ به سوالات پژوهش ۷۵
۴-۳-۱.سوال اول ۷۵
۴-۳-۲.سوال دوم. ۷۷
۴-۳-۳.سوال سوم. ۷۹
۴-۳-۴.سوال چهارم. ۸۱
۴-۳-۵.سوال پنجم ۸۳
۴-۳-۶.سوال ششم ۸۶
۴-۳-۷.سوال هفتم ۸۹
۴-۳-۸.فرضیه اول پژوهش ۹۲
۴-۳-۹.فرضیه دوم پژوهش ۹۲
۴-۳-۱۰.فرضیه سوم پژوهش ۹۳
۴-۳-۱۱.فرضیه چهارم پژوهش ۹۴
۴-۳-۱۲. فرضیه پنجم پژوهش ۹۵
۴-۳-۱۳.سوال اصلی پژوهش ۹۶
فصل پنجم بحث، نتیجه‌گیری و پیشنهاد‌ها ۹۹
۵-۱. مقدمه۱۰۰
۵-۲. خلاصه یافته‌های پژوهش ۱۰۰
۵-۳. بحث و نتیجه ‏گیری ۱۰۶
۵-۴. پیشنهادات اجرایی ۱۱۷
۵-۵. پیشنهاد برای پژوهش‌های آتی ۱۱۹
منابع و مآخذ۱۲۰
پیوست‌‌ها ۱۲۹
فهرست جداول
عنوان                                                                                           صفحه
جدول (۲-۱). سیر تاریخی توانمندسازی در روان‏شناسی. منبع (عبداللهی، ۱۳۸۵) ۲۱
جدول (۲-۲).سیر تاریخی مفهوم توانمندسازی در علم مدیریت. منبع:(عبداللهی، ۲۲:۱۳۸۵) ۲۲
جدول (۲-۳). تفاوت‌های توانمندسازی از دو دیدگاه انگیزشی و فوق‏انگیزشی ۲۶
جدول ۲-۴. مزایای تفویض اختیار(منبع: رمزدن، ۱۹۹۷، ص۲۱۸) ۴۵
جدول (۳-۱). آلفای کرونباخ مقیاس‌ها ۶۸
جدول(۴-۱): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنسیت. ۷۲
جدول(۴-۲): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تحصیلات. ۷۳
جدول (۴-۳) توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب دانشگاه محل فعالیت. ۷۴
جدول(۴-۴): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان احساس شایستگی ۷۵
جدول(۴-۵): وضعیت احساس شایستگی کتابداران. ۷۶
جدول(۴-۶): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان احساس موثر بودن. ۷۷
جدول (۴-۷):میانگین و انحراف معیار احساس موثر بودن کتابداران. ۷۹
جدول(۴-۸): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان احساس معنی‏دار بودن. ۷۹
جدول (۴-۹):میانگین و انحراف معیار احساس معنی‏دار بودن کتابداران. ۸۱
جدول(۴-۱۰): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان احساس اعتماد. ۸۱
جدول (۴-۱۱):میانگین و انحراف معیار احساس اعتماد کتابداران. ۸۳
جدول(۴-۱۲): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان شرایط سازمانی ۸۳
جدول (۴-۱۳):میانگین و انحراف معیار شرایط سازمانی کتابداران. ۸۴
جدول (۴-۱۴):میانگین و سایر عوامل شرایط سازمانی کتابداران. ۸۵
جدول(۴-۱۵): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان راهبردهای مدیریتی ۸۶
جدول (۴-۱۶):میانگین و انحراف معیار راهبردهای مدیریتی کتابداران. ۸۷
جدول (۴-۱۷):میانگین وانحراف معیار سایر عوامل راهبردهای مدیریتی کتابداران. ۸۸
جدول(۴-۱۸): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان منابع خودکارآمدی ۸۹
. جدول (۴-۱۹):میانگین و انحراف معیار عامل منابع خودکارآمدی کتابداران. ۹۰
جدول (۴-۲۰). میانگین و انحراف معیار سایر عوامل منابع خودکارآمدی ۹۱
جدول(۴-۲۱):نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان شرایط سازمانی و توانمندسازی روان‌شناختی   ۹۲
جدول (۴-۲۲):نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان راهبردهای مدیریتی و توانمندسازی روان‌شناختی   ۹۳
جدول(۴-۲۳):نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون پیرامون میزان منابع خودکارآمدی و توانمندسازی روان‌شناختی   ۹۴
جدول(۴-۲۴): آماره‌های توصیفی میزان توانمندسازی روان‌شناختی بر حسب تحصیلات. ۹۴
جدول (۴-۲۵)نتایج آزمون تحلیل واریانس پیرامون میزان توانمندسازی روان‌شناختی بر حسب تحصیلات. ۹۵
جدول (۴-۲۶): آماره‌های توصیفی جنسیت  در مقیاس میزان توانمندسازی روان‌شناختی ۹۶
جدول (۴-۲۷): نتایج آزمون t-test برای مقایسه دو گروه درمقیاس میزان توانمندسازی روان‌شناختی ۹۶
جدول(۴-۲۸): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان توانمندی کارکنان. ۹۷
جدول (۴-۲۹): وضعیت توانمندسازی روان‌شناختی کتابداران. ۹۸
جدول (۵-۱):وضعیت توانمندسازی روان‌شناختی کتابداران. ۱۰۱
جدول (۵-۲): وضعیت عامل شرایط سازمانی کتابداران. ۱۰۲
جدول (۵-۳). بررسی وضعیت عامل راهبردهای مدیریتی کتابداران. ۱۰۳
جدول (۵-۴). وضعیت عامل منابع خودکارآمدی کتابداران. ۱۰۴
جدول (۵-۵). وضعیت فرضیه‌های پژوهش توانمندسازی روان‌شناختی کتابداران  ۱۰۵
فهرست تصاویر و نمودارها
عنوان                                                                                                صفحه
نمودار (۴-۱): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان احساس شایستگی ۷۶
نمودار (۴-۲): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان موثر بودن. ۷۸
نمودار (۴-۳): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان معناداری ۸۰
نمودار (۴-۴): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان اعتماد. ۸۲
نمودار(۴-۵): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان شرایط سازمانی ۸۴
نمودار(۴-۶): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان راهبردهای مدیریتی ۸۷
نمودار(۴-۷): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان منابع خودکارآمدی ۹۰
نمودار (۴-۸): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان توانمندی روان‌شناختی کتابداران. ۹۸

-۱. مقدمه

مدیریت سرمایه انسانی در سازمان‌ها حیاتی‏ترین نوع مدیریت به شمار می‌رود. فرسودگی سرمایه انسانی کیفیت کالاها و خدمات تولیدی را به مخاطره می‏اندازد و آموزش و پرورش منابع انسانی در عصر محوریت دانایی می‏تواند راهکاری برای همه جوامع باشد. بنابراین تردیدی نیست که شکوفایی هر جامعه‏ای در بهبود و پرورش منابع انسانی آن نهفته است و از این روست که مسئولان سازمان‏ها با یاری متخصصان رفتار و منابع انسانی توجه خاصی به پرورش کارکنان مبذول می‏دارند (احمدی، صفری کهره و نعمتی، ۱:۱۳۸۹).
یکی از مفاهیمی‌که در راستای بالندگی منابع انسانی مطرح می‏شود، توانمندسازی کارکنان است. توانمندسازی عبارت است از اینکه افراد تصمیمات و اقدامات خود را به عهده بگیرند. این امر به معنی تشویق افراد برای مشارکت بیشتر در تصمیم‏گیری‏هایی است که بر فعالیت آنان تاثیر می‌گذارد.
اصطلاح توانمندسازی در دودهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به سرعت به عنوان موضوع روز مطرح گردید و توسط نظریه‌پردازانی چون کانگر و کاننگو[۱] (۱۹۸۵)، اسپریتزر[۲] (۱۹۹۵)، توماس و ولتهوس[۳]، کنت و بلانچارد[۴]، جان پی کارلوس[۵] و راندولف[۶](۲۰۰۰) گسترش یافت.
توانمندسازی روان‌شناختی منابع انسانی نیز به عنوان یک رویکرد نوین انگیزش درونی شغل به معنی آزاد کردن نیروهای درونی کارکنان و همچنین فراهم کردن بسترها و به وجود آوردن فرصت‌ها برای شکوفایی استعدادها، توانایی‏ها و شایستگی‌های افراد می‏باشد. علاوه بر این باعث می‏شود تا کارکنان نسبت به شغل و سازمان خود نگرش مثبتی داشته باشند. بدین معنی که آنان باید به این باور برسند که توانایی و شایستگی لازم برای انجام وظایف را به طور موفقیت‏آمیز داشته و احساس کنند توانایی تاثیر‏گذاری و کنترل بر نتایج شغلی را دارند. احساس می‏کنند که اهداف شغلی معنی‏دار و ارزشمندی را دنبال می‏کنند و باور داشته باشند که با آنان صادقانه و منصفانه رفتار می‏شود (عبداللهی و نوه ابراهیم، ۵۴:۱۳۸۵).
از طرفی کتابخانه یکی از نهادهای پویایی جامعه است که تحول جامعه در ابعاد مختلف می‏تواند به کارکرد این نهاد وابسته باشد. کتابخانه‏های دانشگاهی نیز که مسئولیت بیشتری را در ارتباط با جامعه علمی‌کشور بر عهده دارند جهت تحقق اهداف آموزشی و پژوهشی و با هدف ارائه خدمت به مراجعان (استاد، دانشجو و پژوهشگر) نیازمند نیروی انسانی توانا، علاقه مند، متخصص و با تجربه است (اشرفی ریزی، ۱۳۸۸).
دنیا پس از سالها تجربه به این نتیجه رسیده است که اگر سازمانی بخواهد در اقتصاد و امور کاری خود پیشتاز باشد و در عرصه رقابت عقب نماند، باید از نیروی انسانی متخصص، خلاق، توانمند و باانگیزه برخوردار باشد. در این میان توانمندسازی کتابداران به ویژه توانمندسازی روان‌شناختی آنان با توجه به اینکه مسئولیت پیوند بین منابع اطلاعاتی و استفاده کنندگان از اطلاعات را برعهده دارند از اهمیت و ضرورت ویژه‏ای برخوردار است (حقیقی، ۱۳۷۲).
لذا پژوهش حاضر که به بررسی وضعیت توانمندسازی کتابداران کتابخانه‏های دانشگاهی دولتی شهر تهران از بعد روان‏شناختی آن می‏پردازد، می‏تواند با روشن کردن زوایای این مقوله، مسئولان را در پرورش نیروی انسانی کتابخانه‏های دانشگاهی یاری کرده و نیروی انسانی توانمندتر، بانشاط تر و باانگیزه تری را برای خدمت به کاربران و مراجعان داشته باشند.

۱-۲. بیان مسئله

توجه به موضوع توانمندسازی کارکنان در دو دهه اخیر اهمیت به خصوصی یافته و به یکی از دل مشغولی‌های مدیران تبدیل شده است. توانمندسازی یکی از راهکارهای مهم برای گسترش سازمان‏ها و انطباق با تغییرات خارجی است. محیط کار امروزی به کارکنانی نیاز دارد که بتوانند تصمیم بگیرند، راه‏حل ارائه دهند، خلاقیت داشته باشند و در مقابل کار خود پاسخگو باشند. این امر از طریق توانمندسازی کارکنان محقق می‏شود و در صورت بهره ‏گیری از آن، نه تنها تعهد کارکنان به سازمان بیشتر شده، بلکه در آنان حس اعتماد و اهمیت، ظرفیت و توانایی ایجاد می‏شود که پیامد آن یک محیط کاری مثبت خواهد بود (گمینیان، ۱۳۸۲).
با توجه به اهمیت کتابخانه‏های دانشگاهی که مسئولیت مهمی‌را برای تامین اطلاعات دانشجویان، اساتید و محققان ایفا می‏کنند، اجرای مناسب برنامه‌های توانمندسازی می‏تواند منجر به بهبود عملکرد کتابداران و افزایش انگیزه و تعهد آنها شود و در نتیجه کارایی و اثربخشی کتابخانه‏ها را افزایش دهد.
وجود نیروی انسانی کارآمد اصلی است که در کتابخانه‏های دانشگاهی ایران توجه چندانی به آن‌ها نمی‌شود و همین مساله سبب می‌شود تا کتابخانه‏های دانشگاهی در راه رسیدن به اهداف واقعی خود چندان موفق نباشند (ترکیان تبار و دیگران، ۱۳۸۶).
فرداصفهانی و میرحسینی (۱۳۹۱) در تحلیل وضعیت کتابخانه‏های دانشگاه علوم پزشکی تهران با بهره گرفتن از استانداردهای کتابخانه‏های دانشگاهی ایران به این نتیجه دست یافتند که کتابخانه‏ها عمدتا در زمینه نیروی انسانی، بودجه و مواد کتابخانه‏ای دچار مشکل بودند.
همچنین ایلالی و دیگران نیز در تحقیقی وضعیت کتابخانه‏های دانشکده‌ها و مراکز آموزشی و درمانی وابسته به دانشگاه‌های علوم پزشکی مازندران، گلستان و بابل در سالهای ۸۶-۸۷ را با استانداردهای کتابخانه‏های دانشگاهی ایران بررسی کردند و دریافتند که کتابخانه‏ها از نظر نیروی انسانی متخصص، بودجه و منابع زیر استاندارد هستند و کتابخانه‏های دانشگاهی بایستی شرایطی را فراهم کنند تا به استانداردهای کتابخانه‏ای نزدیک شوند (ایلالی و دیگران، ۱۳۸۶).
بنابراین به نظر می‌رسد به مقوله توانمندسازی روان‌شناختی کتابداران کتابخانه‏های دانشگاهی توجه خاصی از سوی مدیران مبذول نمی‌شود و با بررسی وضعیت این مسئله می‏توان زوایای این امر را مشخص نموده تا نقاط ضعف و قوت آن شناسایی و مورد استفاده مدیران کتابخانه‏های دانشگاهی برای تربیت نیروی انسانی موفق و توانمندتر کردن هرچه بیشتر آنها استفاده شود.
مدیران کتابخانه‏های دانشگاهی نیز برای اجرای برنامه‌های توانمندسازی روان‌شناختی برای کتابداران خود نیازمند یک چشم‌انداز از وضعیت کتابداران آنها در این زمینه می‏باشند تا بهتر بتوانند برای این مسئله برنامه‏ ریزی لازم را صورت دهند.
بنابراین مساله این پژوهش را می‏توان به این صورت مطرح نمود که وضعیت توانمندسازی  کتابداران کتابخانه‏های دانشگاهی شهر تهران از بعد روان‏شناختی آن چگونه است و کتابداران در چه جوانبی از این مقوله احساس ضعف و احساس توانمندی می‏کنند؟ همچنین ارتباط سایر عوامل موثر بر توانمندسازی روان‌شناختی با این مقوله از دیدگاه کتابداران این کتابخانه‏ها به چه صورتی می‏باشد؟

تعداد صفحه : ۱۵۴
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        *       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.