Get a site

پایان نامه بررسی کارکرد و معنای تکواژ «وا» در بعضی از تفسیرهای کهن قرآن به زبان فارسی

پایان نامه رشته : ادبیات و زبان فارسی

عنوان : بررسی کارکرد و معنای تکواژ «وا» در بعضی از تفسیرهای  کهن قرآن به زبان فارسی

     دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی

                     پایان ­نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد  M.A.                            رشته: زبان و ادبیات فارسی

عنوان پایان ­نامه :

بررسی کارکرد و معنای تکواژ «وا» در بعضی از تفسیرهای

کهن قرآن به زبان فارسی

استاد راهنما:

 دکتر جهاندوست سبزعلی­پور

شهریور ۱۳۹۳

فهرست مطالب:                                                                  صفحه
                                                                       
چکیده    ۱
فصل اول: کلیات تحقیق
۱-۱   مقدمه .  ۲
۱-۲   بیان مساله ۶
۱-۳   سؤال  تحقیق   ۹
۱-۴   اهمیت و ضرورت تحقیق ۹
۱-۵   پیشینه­ی تحقیق . ۱۰
۱-۶   اهداف تحقیق   ۱۱
۱-۷   فرضیه ­های تحقیق   ۱۱
۱-۸  روش تحقیق .  ۱۲
۱-۹  حدود و قلمرو تحقیق .  ۱۲
فصل دوم: بنیاد نظری،زبان فارسی
۲  زبان­ فارسی، اجزای زبان، .   ۱۵
۲-۱  زبان­شناسی ۱۵
۲- ۲  پیدایش و تکامل زبان .  ۱۸
۲-۳  زبان چیست؟ ۲۱
۲- ۴  زبان فارسی   ۲۳
۲- ۵  اجزای زبان .  ۲۵
۲- ۵-۱  واحدهای دستوری .  ۲۶
۲- ۵-۲  واج­شناسی ۲۸
۲-۵-۳   واژه شناسی . ۲۸
۲- ۱- ۹   تکواژ ۳۰
۲- ۱- ۱۰  وندها ( پیشوند، میانوند، پسوند) . ۳۲
۲- ۲  ویژگی­های کلی تفاسیر و ترجمه­های کهن ۳۴
فصل سوم: حدود و قلمرو تحقیق، تفاسیر و ترجمه­های قرآن
۳- ۱  ویژگی­های تفاسیر و ترجمه­های قرآن به زبان فارسی کهن ۳۷
۳- ۲  علم تفسیر .  ۳۹
۳- ۳  معرفی تفاسیر و ترجمه­های قرآن . ۴۲
۳- ۳- ۱  تفسیر طبری   ۴۲
۳- ۳- ۲  تاجُ التّراجِم فی تَفسیرالقرآن لِلاَعاجِم . ۴۴
۳- ۳- ۳  ترجمه اسباب­النزول (ترجمه ذکاوتی) . ۴۶
۳- ۳- ۴  شواهد­التنزیل لقواعد­التفضیل ۴۷
۳- ۳- ۵  تفسیر نسفی . ۴۹
۳- ۳- ۶  روض­الجنان و روح­الجنان فی تفسیر­القرآن ۵۰
۳- ۳- ۷  کشف­الاسرار و عده­الابرار ۵۲
۳- ۳- ۸  الستین­الجامع لطائف­البساتین (قصه یوسف) . ۵۳
۳- ۳- ۹  ترجمه مجمع­البیان فی تفسیر­القرآن ۵۳
۳- ۳- ۱۰  خلاصه تفسیر ادبی و عرفانی قرآن مجید . ۵۵
۳- ۳- ۱۱  معارف برهان­الدین محقق ترمذی . ۵۵
۳- ۳- ۱۲  تفسیر شریف­البلابل و القلاقل ۵۶
۳- ۳- ۱۳  تفسیر حدائق­الحقائق ۵۶
۳- ۳- ۱۴  تفسیر منهج­الصادقین فی الزام­المخالفین ۵۸
۳- ۳- ۱۵  ترجمه قرآن (دهم هجری) . ۵۹
۳- ۳- ۱۶  تفسیر مواهب علیه   ۵۹
۳- ۳- ۱۷  ترجمه قرآن دهلوی . ۶۰
۳- ۳- ۱۸  تفسیر صفی­علیشاه   ۶۲
 
فصل چهارم: داده­های تحقیق، بررسی تکواژ «وا»
۴  بررسی کارکرد و معنای تکواژ «وا» در بعضی از تفسیرهای کهن قرآن به زبان پارسی
۴- ۱  تکواژ «وا» در متون تفسیری قرآن به زبان فارسی کهن ۶۴
۴- ۲  معرفی تفاسیر و فراوانی کاربرد تکواژ «وا». ۶۵
۴- ۳  تکواژ «وا» از نظر کاربردی و معنایی ۶۹
۴- ۴  موارد کاربردی تکواژ «وا» در متون تفسیری
۴- ۴- ۱  تکواژ «وا» به‌عنوان حرف عطف ۷۰
۴- ۴- ۲  تکواژ «وا» به‌عنوان پیشوند فعلی . ۷۰
۴- ۵  موارد تکواژ «وا» از نظر معنایی در متون تفسیری
۴- ۵- ۱  تکواژ «وا» به معنای تأسّف ۷۷
۴- ۵- ۲  تکواژ «وا» به معنای تعجب  ۷۹
۴- ۵- ۳  تکواژ «وا» به معنای «با» ۸۰
۴- ۵- ۴  تکواژ «وا» به معنای «باز» ۸۶
۴- ۵- ۵  تکواژ «وا» به معنای «به» ۹۲
۴- ۵- ۶  تکواژ «وا» به معنای «بر» ۹۷
۴- ۵- ۷  تکواژ «وا» به معنای «برای» ۹۸
۴- ۵- ۸  تکواژ «وا» به معنای «بسوی» ۹۹
۴- ۵- ۹  تکواژ «وا» به معنای «در» . ۹۹
۴- ۶  سایر کاربرد­های تکواژ «وا» ۱۰۰
۴- ۶- ۱  تکواژ «وا» به صورت «واپس» و « پس­وا» . ۱۰۰
۴- ۶- ۲  تکواژ «وا» به صورت «پیش وا». ۱۰۲
۴- ۶- ۳  تکواژ «وا» به صورت « واسری» . ۱۰۲
۴- ۶- ۴  سایر ترکیبات به همراه تکواژ «وا» . ۱۰۳
۴- ۷  تکواژ «وا» در سایر گویش­ها   ۱۰۴
۴- ۷- ۱  پیشوند­های مرتبط با تکواژ «وا» در ایران . ۱۰۴
۴- ۷- ۲  فارسی تاجیکستان، تکواژ «وا» در زبان تاجیک ۱۰۷
۴- ۷- ۳ فارسی افغانستان ۱۰۸
فصل پنجم: نتیجه­ و پیشنهاد
۵-۱ نتیجه ­گیری و پیشنهاد ۱۱۱
نمودارها:
۱- نمودار فراوانی تفاسیر در قرون متفاوت . ۶۷
۲- نمودار فراوانی تکواژ «وا» در تفاسیر و ترجمه­های قرآن . ۶۸
چکیده:
 
دگرگونی­های ساختاری و معنایی واژگان و ترکیبات زبانی، در عرصه­ پژوهش­های تاریخ زبان، اهمیت بسیار دارد زیرا که ما را در شناسایی اصالت و قدمت زبان مرزوبوممان یاری می­ کند. این ترکیبات، در طول زمان، کم‌کم معنای اصلی یا متعدد خود را ازدست‌داده و به معنای مجازی یا محدود­تری به‌کاررفته­اند. ازجمله آن‌ها تکواژ «وا» که در ترکیبات متعددی همراه با فعل­، اسم­، قید، صفت­، حرف‌اضافه و. به­کار رفته­است که در این پژوهش سعی شده ضمن بررسی کاربردی تکواژ «وا»، معانی متعدد آن نیز در ترجمه­ها و تفاسیر قرآن کریم به زبان پارسی کهن­ از قرن ۴ تا ۱۴ هـ. جستجو و سیر تحول آن تا به امروز بیان شود. تا­کنون محققان درزمینه‌ی شناسایی زبان پارسی کهن در متون تفسیری تحقیقاتی داشته اند که خوشبختانه این روند سیر صعودی پیدا کرده و مورد توجه قرار گرفته­است؛ و این پژوهش نیز در تکمیل همان روند تحقیقی انجام گرفته­است. روش تحقیق به­صورت کتابخانه­ای و استفاده از نرم‌افزار رایانه­ای مجمع­التفاسیر نور انجام پذیرفته­است. این تفاسیر اکثراً مربوط به منطقه­ی خراسان و بعضی مربوط به شهر ری و کشمیر و هند است. در نتیجه مشخص شده که تکواژ «وا» در این تفاسیر در معانی «با، باز، به، بر، بسوی، در، برای» و همچنین برای بیان تأسف و تعجب، بسیار زیاد کاربرد داشته­است زیرا زبان فارسی در تمدن اسلامی ایران به­خصوص نواحی خراسان نقش چشمگیری داشته و از ساختی مفهوم و گویا برخوردار بوده ­است اما به دلیل مدون نبودن دستور علمی و میل به‌تازگی و تأثیر زبان عربی، حروف تبدیل شده یا از بین رفته­است و باعث گردیده امروزه تکواژ «وا» کاربرد محدودتری پیدا کند      و بیشتر در بیان تعجب و در بعضی افعال به‌صورت پیشوند به­کار می­رود و دیگر کاربردهای آن منسوخ      گشته است.

واژه­های کلیدی: زبان فارسی، تفسیر قرآن، تفاسیر فارسی کهن، تکواژ «وا»
مقدمه:
زبان­شناسی مورد توجه تمام پژوهشگران در طی قرون و اعصار بوده که به‌عنوان رسالتی در جهان متمدن امروز به ترویج زبان و ادب و اصول و مبانی دانش آن پرداخته است. بنا بر هر دوره­ای، به دلیل وجود اقوام و تیره­های مختلف ایرانی که هرکدام زبان و گویش مخصوص خود داشتند، به وجود یک‌زبان یکپارچه نیاز بود که این را می­توان از آثار محققان در کشور­های اسلامی و ایران، همچنین در هند و رم باستان و یونان و سرزمین چین فهمید. به‌عنوان مثال، در سرزمین هند، زبان سانسکریت باستان تقریباً از نیمه­ی هزاره­ی پیش از میلاد مورد توجه و بررسی زبان­شناسان هندی بود؛ اما سانسکریت و­دایی و باستان هر دو به‌تدریج قدیمی شده و از کاربرد­ عادی کنار رفته­است. حتی در زمان هخامنشیان که دوره بیداری همبستگی ملی بود، باز نمی­توان از وجود یک‌زبان رسمی فراگیر سخن گفت، بدین ترتیب محصول این تلاش و پی­گیری مداوم در طول تاریخ بیش از سه هزار سال قدمت همان میراث فرهنگی است که برای ما بازمانده و وظیفه حفاظت از آن بر عهده ما نهاده­ شده­است.
از جمله گنجینه­ی واژگان کهن فارسی، ترجمه­ها و تفاسیر قرآن کریم در قرن­های اولیه هجری است که تاکنون به‌عنوان منبع مهم زبان­شناسی به آن پرداخته نشده­است، امروزه توجه ویژه­ای به آن شده  و خوشبختانه دانشجویان و دانش­پژوهان زبان فارسی علاقه‌مندی خود را به تحقیق در این زمینه نشان دادند. مقالات و کتب چندی در مبحث تفاسیر و ترجمه­ها و ویژگی­های زبانی آن­ نگاشته شده، حتی درباره کاربرد «حروف مختلف» که در بخش پیشینه تحقیق به آن پرداخته‌شده، اما کافی نیست و جا دارد به این تلاش ادامه داده و فرهنگ کاملی از کاربرد حروف، تکواژها، پسوندها               و پیشوندهای به‌کاررفته در منابع قدیمی قرون ۳ تا ۶ هجری گردآوری شود تا مورداستفاده محققان در جهت رمزگشایی متون کهن قرار گیرد.
هر انسانی مایل است بداند از کجا آمده و پیشینه فرهنگی و زبانی اجدادش چه بوده ­است، اطلاعات و کتاب­هایی که به میراث فرهنگی جهان معروف­اند و تاریخ بشری را هدایت کرده­اند از جمله کتب آسمانی که جایگاهی برتر دارند و انگیزه­ی این تحقیق مشارکت در سهمی از این جایگاه بوده ­است تا در نگهداری از زبان مادری سرزمین محبوب خود نقشی به یادگار بماند.
در این پایان ­نامه به کاربرد و معنای تکواژ «وا» در متون تفسیری قرون ۴ تا ۱۴ هجری پرداخته‌شده  و منبع اصلی در گردآوری داده­ ها نرم‌افزار جامع­التفاسیر نور بوده که دو تفسیر تاج­التراجم و تفسیر نسفی از نسخه­ی ۲.۱ این نرم‌افزار و برای مابقی تفاسیر و ترجمه­های قرآن از نسخه­ی ۲.۵ استفاده گردیده­است.
انجام این تحقیق به یُمن کلام الهی و مفسّران عالِم که دارای فصاحت و بلاغت در سخن بودند بسیار لذت­بخش بود و ارشاد و هدایت استاد راهنمای گرامی نیز بر شیرینی کار می­افزود.
منابع مورد نیاز به طریق کتابخانه­ای و با بهره گرفتن از مقالات موجود در سایت­های علمی ـ پژوهشی در دسترس بوده و مورداستفاده قرار گرفته­است.
مهم‌ترین مشکلی که در این زمینه وجود دارد کمیاب بودن تفاسیر و ترجمه­های قدیمی قرآن است که در دسترس نگارنده این سطور قرار نگرفت و به‌ناچار به نرم­افزار مجمع­التفاسیر نور بسنده گردید. در این تحقیق برای اشاره به سوره و آیات قرآن؛ داخل پرانتز، نام سوره و در سمت چپ آن شماره‌ی نشانه­ی موردنظر آورده شده­است. (نام سوره/ شماره‌ی آیه) مثلاً (البقره/ ۳۴)، در ارجاع به ترجمه‌ی آیات نیز، نام ترجمه به همراه شماره‌ی جلد و صفحه‌ی آن ذکرشده است، به‌عنوان نمونه، (ترجمه­ی المیزان، جلد دوم، صفحه­ی ۵۳۰) که بدین­صورت نمایش داده شده­است: (المیزان، ج ۲: ۵۳۰)، در ارجاع مطالبی که از سری کتاب­های چند جلدی است بعد از ارائه مطلب موردنظر، از علامت اختصاری «ج» استفاده‌شده که بیانگر جلد بوده و بعدازآن شماره­ی جلد کتاب به همراه صفحه­ی مورد ارجاع بیان‌شده است؛ مانند: (نسفی، ج ۲: ۱۱۴۷) که نشانگر صفحه­ی ۱۱۴۷ جلد دوم تفسیر نسفی است­. برای اشاره به سال انتشار، درصورتی‌که غیر از سال شمسی باشد با علامت اختصاری «خ.» به معنای خورشیدی و «م.» به معنای میلادی نمایش داده ­شده­است. مثلاً باطنی، محمد­رضا. (۱۳۵۴ خ.). همچنین در انجام این تحقیق چنانکه گفته شد از نرم‌افزار «جامع­التفاسیر نور نسخه­ های ۲.۱ و ۲.۵» استفاده‌شده، که برنامه‌ای است با محتوایی غنی و امکاناتی مفید که مسیر پژوهش را برای پژوهشگران علوم اسلامی و دانش‌پژوهان قرآنی هموار ساخته­است که توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی قم انجام گرفته­است و برنده جایزه جشنواره جهانی سران ۲۰۰۹ میلادی (WSA) گردیده­است. ا­ین نرم‌افزار حاوی قابلیت‌های متنی که شامل متن کامل ۳۰۲ عنوان کتاب در ۱۴۱۹ جلد در زمینه­: تفسیر، ترجمه، آوانگاری، لغت و فرهنگ­نامه قرآنی، متن کامل قرآن کریم، ۱۸۳ عنوان تفسیر فارسی و عربی، ۵۵ ترجمه­ی فارسی، ۴۷ ترجمه در ۲۵ زبان خارجی، متن کامل ۴ عنوان تفسیر انگلیسی، ۵ فرهنگ­نامه معتبر قرآنی، ۴ لغت­نامه و . امکان جستجو­ی پیشرفته در متن قرآن کریم و تفاسیر، ارتباط آیه­ی انتخابی با ترجمه­ها و جایگاه دقیق آن در تفاسیر است، که­ در معرفی و بیان ویژگی­های برخی از تفاسیر و ترجمه­ها به زبان پارسی کهن و نویسندگان آن‌ها در فصل سوّم و نیز ارائه­ نمونه­ها و دسته­بندی داده­ ها از کاربرد تکواژ «وا» در متون تفسیری مفسران  و مترجمان قرآن به پارسی کهن و ارائه­ آیات آن در فصل چهارم، از این نرم­افزار به‌عنوان یکی از منابع اصلی این تحقیق استفاده‌ شده­است. این تحقیق در پنج فصل تنظیم شده­، که فصل اول: درباره­ی کلیات تحقیق، فصل دوم: درباره زبان فارسی و اجزای زبان و ویژگی­های زبان کهن فارسی بحث گردیده، فصل سوم: معرفی متون تفسیری و ترجمه قرآن به زبان پارسی کهن، مورداستفاده در این نوشتاراست و فصل چهارم: به ارائه کاربرد­ها و معانی متعدد تکواژ «وا» در ترجمه­­ها و تفاسیر قرآن به زبان پارسی کهن و معادل­یابی آن در زبان عربی و آیات قرآن پرداخته و فصل پنجم نیز نتیجه‌گیری از جستجوی تکواژ «وا» در زبان کهن پارسی و سیر تحول آن تا به امروز را بیان می کند و پیشنهاد‌هایی نیز ارائه گردیده­است.

تعداد صفحه : ۱۲۲
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.