Get a site

پایان نامه ظلم و راه های مقابله با آن در قرآن

پایان نامه ظلم و راه های مقابله با آن در قرآن

پایان نامه رشته الهیات

گرایش : علوم قرآن و حدیث

دانشگاه شیراز

`دانشکده ادبیات وعلوم انسانی

پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته الهیات (علوم قرآن و حدیث)

ظلم و راه های مقابله با آن در قرآن

استاد راهنما

جناب اقای دکتر مهدی احمدی

چکیده
ظلم به معنی تجاوز از حدود و تعدی به حقوق ؛ به دو نوع ، ظلم اعتقادی و ظلم اجتماعی تقسیم پذیراست . که هر کدام نیز فروعات و شاخه هایی دارد ، همچون : شرک ، ظلم اعظم ، ظلم اصغر و کفر در بعد اعتقادی ، و ظلم جانی ، ظلم مالی و تجاوز به ناموس در بعد اجتماعی . به موجب آیات قرآن کریم ظلم تحت تأثیر عواملی همچون پیروی از هوا ، ظن و گمان ، جهل ، استکبار ، رفاه زدگی ، حسد و. پدید می آید . که این پدیده ی  نا مبارک آثار و عواقب خطرناکی در ابعاد زندگی انسان دارد . همچون : نزول قحطی ،محروم ماندن ظالم از هدایت و رستگاری ، از بین رفتن امنیت جانی و اجتماعی و         برای پیشگیری از ظلم و مقابله با آن راه هایی چون : توبه از ظلم و انکار آن ، دوری از تمایل به ظالمین و همنشینی با آنها ، عدم یاری رساندن به ظالمین ، مبارزه با آنان و انتقام از ظلم آنها ، دعا بر علیه آنان و به کمک طلبیدن افراد دیگر در مقابل آنان قابل ذکر است .
کلید واژه ها :
ظلم ، شرک ، قرآن ، عدالت ، مقابله
 فهرست مطالب
عنوان                                                                                صفحه
فصل اول : کلیات
۱-۱- مقدمه( طرح موضوع یا مسأله تحقیق). ۲
۱-۲-اهمیت و ضرورت تحقیق. ۴
۱-۳- پیشینه تحقیق. ۵
۱-۴- هدف تحقیق . ۶
۱-۵- سوالات تحقیق . ۶
فصل دوم : حقیقت ظلم و انواع آن در قرآن
۲-۱- تعریف ظلم در لغت ۸
۲-۲- تعریف ظلم در اصطلاح. ۱۲
۲-۳- انواع ظلم. ۱۵
۲-۳-۱- ظلم اعتقادی. ۱۶
۲-۳-۱-۱- ظلم عظیم « ظلم شرک». ۱۶
۲-۳-۱-۲- ظلم اصغر ۳۴
۲-۳-۱-۳- ظلم أعظم. ۳۶
۲-۳-۱-۴- ظلم کفر ۶۵
۲-۳-۲- ظلم اجتماعی. ۷۳
۲-۳-۲-۱-ظلم جانی. ۷۴
۲-۳-۲-۲- ظلم مالی. ۷۸
۲-۳-۲-۳- ظلم به ناموس و شخصیت. ۸۳
فصل سوم : اسباب و انگیزه های ظلم
۳-۱-  پیروی از هوا. ۸۶
۳-۲- پیروی از ظن و گمان . ۸۹
۳-۳- جهل ، استکبار ، رفاه زدگی. ۹۰
۳-۳-۱- جهل . ۹۱
۳-۳-۲-  استکبار ۹۴
۳-۳-۳- رفاه زدگی و ناز پروردگی . ۹۹
۳-۴- حسد ، انتقام ، سکوت در برابر ظلم  . ۱۰۱
۳-۴-۱-  حسد   ۱۰۱
۳-۴-۲- انتقام  ۱۰۲
۳-۴-۳- سکوت در برابر ظلم۱۰۳
فصل چهارم : آثار وعواقب ظلم
۴-۱- از بین رفتن امنیت و بوجود آمد قحطی ۱۰۶
۴-۱-۱- از بین رفتن امنیت جانی و استقرار اجتماعی .۱۰۶
۴-۱-۲- نزول قحطی و خشکسالی ۱۰۷
۴-۲-  محروم ماندن ظالمین از هدایت و رستگاری . ۱۱۰
۴-۲-۱- محروم ماندن ظالمین از هدایت ۱۱۰
۴-۲-۲- محروم ماندن ظالمین از رسمگاری ۱۱۲
۴-۳- سقوط دولت ظالم   ۱۱۴
۴-۳-۱- ضعف دولت ظالم. ۱۱۶
۴-۳-۲- نابودی واز ریشه در آمدن دولت ظلم ۱۱۷
۴-۳-۳- نمونه هایی از دولت های ظالم نابود شده .۱۲۲
 فصل پنجم : راه های مقابله با ظلم و پیشگیری از آن
۵-۱- توبه از ظلم و انکار آن ۱۳۴
۵-۱-۱- توبه از ظلم . ۱۳۵
۵-۱-۲- انکار ظلم . ۱۳۸
۵-۲- دوری از تمایل  به ظالمین ، ترک همنشینی با آنان و یاری نمودن انها . ۱۴۴
۵-۲-۱- دوری از تمایل به ظالمین . ۱۴۴
۵-۲-۲- ترک مجالس ظالمین ۱۴۴
۵-۲-۳- نهی از یاری وکمک به ظالمین ۱۴۵
۵-۳- عبرت گرفتن از سرگذشت ظالمین . ۱۴۶
۵-۴ – دعا و فراخوان عمومی ۱۴۹
۵-۵- انتقام از ظالم و مبارزه با ظالمین ، گذشت هنگام قدرت ۱۵۲
۵-۵-۱- انتقام از ظالم و مبارزه با ظالمین ۱۵۲
۵-۵-۲- گذشت از ظلم به هنگام قدرت. ۱۵۷
نتیجه گیری ۱۶۰
منابع ۱۶۳
 -۱- مقدمه( طرح موضوع یا مسأله تحقیق)
ظلم از جمله صفات پست و اخلاق رذیله است. به همین خاطر خداوند خود را از آن منزه می داند و می فرماید: ” إنِّ اللهَ لایَظلمُ النّاسَ شَیئاً وَلکنّ النّاسَ أنفسَهم یظلمونَ” (یونس:۴۴) بلکه فراتر از آن خدا آنرا بر خود حرام کرده است. در حدیث قدسی که ابوذر (رض) از پیامبر روایت می کند آمده است: “یا عبادی إنّی حرّمتُ الظلم علی نفسی و جعلته بینکم مُحَرَّماً فلا تظالموا” (مسلم). ” ای بندگانم بدرستی که من ظلم را بر خود حرام کردم و آنرا بین شما حرام قرار دادم پس به همدیگر ظلم نکنید.”
ظلم از بزرگترین بلاهایی است که بشریت به آن مبتلا می باشد که مایه بدبختی فرد و جامعه است. می توان گفت هر مصیبتی که بر افراد و ملتها واقع می شود سبب آن ظلم است و قرآن این حقیقت را تایید و بیان می کند که سبب نابودی  شهرها و امتها ظلمی است که مردم آن مرتکب می شوند: ” و ما کنّا مُهلِکِی القری إلّا و أهلُها ظالمون” (قصص:۵۹) و همچنین می فرماید:” وَ ما کان ربک لِیُهلِکَ القری بظلمٍ و اهلها مصلحون” (هود:۱۱۷)
با تدبر در قرآن می توان دریافت که نصوص بسیاری وجود دارد که ظلم و اهل آنرا مذمت می کند و بندگان را از آن بر حذر می دارد. خداوند در بیشتر از ۲۵۰ جایگاه با اسلوبهای  مختلف و در اشتقاقهای متنوع از آن نهی کرده است. گاهی با تنزیه خود از این صفت « و ما ربک بظلام للعبید » (فصلت:۴۶) و گاهی با امر به عدالت با همه مردم حتی با غیرمسلمانان « و لا یجرِمَنَّکم شنئان قومً علی ألا تعدلوا إعدلو هو اقرب للتقوی » (مائده:۸). گاهی ظلم را با مذمت اهل آن که همراه با خشم خداوند بر آنهاست مذمت می کنند «  و عنت الوجوه للحی القیوم و قد خاب من حمل ظلماً » (طه:۱۱۱). و خداوند گناهان را به ظلم وصف می کند  و می فرماید : « قالا ربنا ظلمنا انفسنا و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنکونن من الخاسرین » (اعراف:۲۳)
با توجه به تقسیم بندی که در مورد انواع ظلم صورت می گیرد چنین برمی آید که یک انسان  در سه جهت مرتکب ظلم می شود : ۱. ظلم به خود- ۲. ظلم به خدا- ۳. ظلم به دیگران .
قرآن کریم به هر سه شکل آن در آیات مختلف اشاره کرد است  برای هرکدام از آنها راههایی را برای رهایی از آن فراروی انسانها گذاشته است و به کرّات بیان کرده است که انسانها نه مرتکب ظلم شوند و نه ظلم را بپذیرند .
ظلم به خویش آن است که شخص جایگاه خود را نشناسد و خود را برتر از آن چیزی که هست قرار دهد و به تبع این خود برتر بینی تن به اطاعت خدا نسپرد و اینگونه است که گرفتار غم و اندوه (انبیا:۸۷ و ۸۸)، ذلت خواری( نحل:۲۷ و ۲۸)، و دیگر عذابهای دنیوی (اعراف: ۱۶۰ تا ۱۶۲). چون عذاب استیصال (هود:۱۰۰ تا ۱۰۲)، نابودی اقوام و جوامع و به ارث ماندن سرزمین و مساکن آنان برای دیگران (ابراهیم:۴۵)، خودکشی (بقره:۵۱ تا ۵۴) و فروپاشی  جامعه (سبأ:۱۷ تا ۱۹) می شوند.
ظلم در حق خدا  اشکال و اقسام مختلف و متنوعی  دارد که از جمله آنها شرک، کفر و نفاق است. خداوند در سوره لقمان از زبان ایشان می فرماید: “إنّ الشرک لظلمّ عظیم” ظلم به دیگران در تجاوز به آبرو و شخصیت آنها، تجاوز به مال و بدن، یا هر صورتی از تجاوز نمود پیدا می کند که همه آنها حرام بوده و جایز نمی باشد.
اگر به آثار و پیامدهایی که قرآن برای ظلم به نفس و خدا بیان کرده است توجه و تأمل کافی شود دانسته می شود که پیامدهای اجتماعی آن بیشتر و نمودارتر است. از این رو گفته شده که ریشه و خاستگاه ظلم و ستم اجتماعی (ظلم به دیگران) را می بایست در ظلم به خدا و خود دانست که به شکل اجتماعی و رفتاری بروز می کند.
در تاریخ پر افتخار اسلام نمونه های درخشانی از راه های مبارزه با ظلم وجود دارد  که هرکدام آنها یا نشان از منع بوجود آمدن ظلم، با حمایت مظلوم (حلف الفضول) بود و یا تن ندادن به ظلم( هجرت های مختلف، دعوت ها و قتال ها و.). از دیگر راه های برون رفت از ظلم میتوان به: انکار بر ظالم، عدم همکاری با ظالم، یاری ننمودن ظالم بر ظلمش و اینکه برماندن ظالم یاری نشود اشاره نمود.

۱-۲- اهمیت و ضرورت تحقیق
تردیدی نیست که آثار و پیامدهای ظلم چه بر فرد و چه بر جامعه چنان است که نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت بلکه باید هرچه بیشتر و دقیقتر ظلم را شناخته و در حد توان آنرا ریشه کن کرد.
بعضی تصور می کنند که کشتن عمدی شخص، زدن و اسیر کردن او ظلم می باشد و تصور می کنند که قاتل و ضارب ظالمند و محکوم مظلوم. و گمان می کنند که ظلم یعنی محروم کردن دیگران از بهره مندی و استفاده از تلاشها و نتایج کارشان  و به شکل عام بعضی از آنها تصور می کنند که ظلم تجاوز صریح به نفس یا مال یا حقوق طبیعی فرد یا جامعه می باشد که منجر به ایجاد نفرت و کراهت نزد مردم می شود درحالیکه موضوع ظلم بسار گسترده تر از این می باشد. موضوع ظلم معنایش تجاوز به قانون طبیعی زندگی می باشد . (کرمی، ۷۱، ۲)
علت اینکه خداوند اینچنین از ظلم نهی و به عدالت امر می کند این است که عدالت برای زندگی اجتماعی همانند نفس حیات است برای کائنات زنده و برای ملتها مانند آب شیرین است در آبیاری زراعتها. دیده نشده است که امتی ستم کند ، یا حاکمی ظالم باشد و یا خانواده ای سرکشی نماید مگر اینکه خداوند با قدرت خود از کسانی که سنت لایتغیر او را عبث شمردند و از دعوتش غافل ماندند، انتقام گرفت. (السبکی، ۷۲ش، ص ۳)
حال که چنین است که این میکروب کشنده و هلاک کننده از نشر و گسترش آن چیزی جز فقر و محرومیت، جهل و تخلف و سنگدلی و خشونت  و جنایت و خونریزی عاید انسانها نمی شود، نگارنده بر آن شد تا با بررسی آیات مربوط به ظلم بصورت کلی حقیقت ظلم ، انواع و آثار آن و راه های اصلاحی و برون رفت از آن را در پرتو قرآن بررسی نماید. امید که در آگاه نمودن خود و دیگران در ایجاد جامعه ای که قرآن از آن یاد می کند و می خواهد که خالی از هرگونه ظلم و بی عدالتی باشد و هرکسی این اطمینان را داشته باشد که به آنچه که حق اوست خواهد رسید، گام کوچکی گذاشته باشد.
۱-۳- پیشینه تحقیق
باتوجه به اهمیت موضوع ظلم و تاکید فراوان قرآن بر دوری از آن می طلبد که این موضوع مورد توجه و تمرکز جامعه بشری اعم از مسلمانان و غیرمسلمانان  باشد. اما برغم این اهمیت، نگارنده به کتابی که جامع مباحث ظلم باشد و از آن تصور واضح یا دارای نظریه علمی و حقیقت قرآنی آن باشد دست نیافته (البته در حد جستجوی محقق)  و پس از تتبع در کتابها: به موضوعات زیر دست یافته:
“الظلم و اثره علی الفرد و المجتمع” تالیف: محمد بن عبدالله علی الحمکی. (چاپ دوم سال ۱۴۱۵ هجری قمری) با وجود اینکه عنوان کتاب در بردارنده موضوع بحث است ولی روش و مطالب آن با روش این بحث متفاوت است و به جنبه تفسیری و موضوعی نپرداخته و بیشتر به مسائل عمومی اسلامی پرداخته است و در این بحث از این کتاب کم استفاده شده است.
“الظلم الإجتماعی فی القرآن الکریم” تایف: حجت الاسلام شیخ عبدالله الیوسف (۲۰۱۱ م)
ایشان در این کتاب آیاتی را که دربردارنده ظلم اجتماعی است مورد بررسی قرار داده و ظلم را بزرگترین آفت های اجتماعی و سیاسی می داند که امنیت، ثبات و صلح اجتماعی را تحت تاثیر قرار داده با افزایش مشکلات و بحران ها سبب فروپاشی و وایرانی جوامع می شود. و راه های مبارزه با این پدیده ها: مبارزه با ظلم در زمینه های مختلف، عدم همکاری با ظالمان، یاری ساختن مظلومان، تلاش جهت تحقق عدالت اجتماعی و دعا علیه ظالمان می داند.
“و قفات تربویه فی ضوء القرآن الکریم” تالیف عبدالعزیز ابن ناصر الجلیل (۱۴۱۹ ه )
جزء کاملی از این کتاب که شامل چهار مبحث است به موضوع این بحث پرداخته است.
“معراج السعاده” تالیف ملااحمد نراقی چاپ (۱۳۸۵ ش) در قسمت بحث از رذایل اخلاقی به موضوع ظلم پرداخته است.
بنابراین این تحقیق به لحاظ بررسی همه جانبه موضوع ظلم در قرآن و رسیدن به نتایجی جهت پیشگیری و مقابله با آن می تواند تحقیقی جدید و نو باشد .
۱-۴- هدف تحقیق
رسیدن به شناخت حقیقی ظلم و آشنایی با انواع ظلم ازدیدگاه قرآن جهت خود داری از ارتکاب آن، تا هیچ موردی از ظلم دست کم گرفته نشود زیرا آثار و  نتایج آن بسیار سنگین خواهد بود و اینکه در سایه رهنمودهای سازنده قرآن به راه های مقابله با آن دست یافت تا خود و جامعه را از آن پاک نمود. ودرکل رسیدن به نگاه جامع و روشن قرآن در مورد ظلم.
۱-۵- سوالات تحقیق
 ۱- حقیقت ظلم چیست ؟ انواع و صورتهای آن کدام است ؟
۲- عوامل وانگیزه های ظلم چه می باشد ؟
۳- ظلم چه آثار و عواقبی را بر جای می گذارد؟
۴- راه های مقابله و پیشگیری از ظلم از نظر قرآن چه می باشد؟
تعداد صفحه :۱۸۵
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***