Get a site

پایان نامه علوم اجتماعی : بررسی میزان سرمایه اجتماعی بین حاشیه نشینان شهر اهواز

پایان نامه رشته : علوم اجتماعی

گرایش : جمعیت شناسی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد شوشتر

 

پایان نامه جهت دریافت مدرک کارشناسی ارشد “M.A

رشته:علوم اجتماعی

گرایش: جمعیت شناسی

عنوان:

بررسی میزان سرمایه اجتماعی بین حاشیه نشینان شهر اهواز

استاد راهنما:

دکتر نصرالله پور افکاری

 

استاد مشاور:

دکتر احمد علی کیشی پور

  

زمستان ۹۱

فهرست مطالب
عنوان                                                                                                صفحه
چکیده۱
فصل اول : کلیات تحقیق
۱-۱.مقدمه.۳
۱-۲.بیان مسئله و اهمیت موضوع۵
۱-۳.اهداف تحقیق.۶
۱-۴.توصیف منطقه مورد مطالعه۶
۱-۵.شرح مفاهیم و اصطلاحات۷
۱-۶.مشارکت۹
۱-۷.پایگاه اقتصادی و اجتماعی۱۰
۱-۸.کاربرد نتایج تحقیق۱۰
فصل دوم : ادبیات و پیشینه تحقیق
۲-۱.مقدمه۱۲
۲-۲.سرمایه.۱۲
۲-۳.اشکال سرمایه۱۲
۲-۴.تفاوت انواع سرمایه.۱۴
۲-۵.تاریخچه سرمایه۱۵
۲-۶.مفهوم سرمایه اجتماعی.۱۵
۲-۷.اجزاءسرمایه اجتماعی۱۷
۲-۸.دیدگاه های نظری داخلی سرمایه اجتماعی.۱۸
۲-۹.دیدگاه های نظری خارجی سرمایه اجتماعی.۲۱
۲-۹-۱.نظریه جیمز کلمن.۲۱
۲-۹-۲.نظریه پیر بوردیو.۲۴
۲-۹-۳.نظریه رابرت پاتنام۲۵
۲-۹-۴.نظریه فرنسیس فوکویاما.۲۶

۲-۱۰.دیدگاه های حاشیه نشینی.۲۸
۲-۱۰-۱.دیدگاه لیبرالیستی۲۸
۲-۱۰-۲.دیدگاه ساختارگرایان۲۹
۲-۱۰-۳.دیدگاه نوسازی.۳۰
۲-۱۱.تعریف حاشیه نشینی۳۲
۲-۱۲.علل پیدایش حاشیه نشینی در ایران۳۵
۲-۱۳.پیامدهای زیستی حاشیه نشینی در ایران۳۷
۲-۱۴.ویژگی های حاشیه نشینی.۳۹
۲-۱۴-۱.نمونه هایی از اوصاف عمومی زندگی حاشیه نشینی۴۰
۲-۱۴-۲.رشد حاشیه نشینی۴۲
۲-۱۴-۳.پیامدهای حاشیه نشینی.۴۳
۲-۱۵.پیشینه تحقیق.۵۰
۲-۱۵-۱.تحقیقات داخلی انجام شده.۵۰
۲-۱۵-۲.تحقیقات خارجی انجام شده.۵۶
۲-۱۶.مبانی نظری تحقیق.۵۸
۲-۱۶-۱.نظریه استافر.۵۸
۲-۱۶-۲.نظریه ساستاد.۵۸
۲-۱۶-۳.نظریه اورت .اس.لی۵۹
۲-۱۶-۴.نظریه زلینسکی۵۹
۲-۱۶-۵.نظریه بوردیو.۵۹
۲-۱۷.انواع حاشیه نشینی.۵۹
۲-۱۸.چهارچوب نظری۶۸
۲-۱۹.فرضیات تحقیق.۷۱
۲-۲۰.مدل نظری تحقیق.۷۲

فصل سوم : روش تحقیق
۳-۱.مقدمه.۷۴
۳-۲.روش تحقیق۷۴
۳-۳.جامعه آماری۷۵
۳-۴.تعیین حجم نمونه۷۶
۳-۴-۱.شیوه نمونه گیری۷۷
۳-۴-۲.ابزار گردآوری تحقیق۷۷
۳-۵.شیوه امتیاز دهی.۷۷
۳-۶.روش تحلیل داده ها.۷۸
۳-۶-۱.روش های آماری توصیفی۷۸
۳-۶-۲.روش های استنباطی۷۸
۳-۷.اعتبار و روایی تحقیق۷۸
۳-۷-۱.اعتبار.۷۸
۳-۷-۲.روایی۷۹
۳-۸.قلمرو زمانی۸۰
۳-۹.قلمرو مکانی۸۰
۳-۱۰.واحد تحلیل و سطح مشاهده۸۰
۳-۱۱.استخراج۸۰
۳-۱۲.تعریف متغیرهای تحقیق.۸۱
۳-۱۲-۱.تعاریف نظری متغیر وابسته۸۱
۳-۱۲-۲.تعاریف نظری متغیر مستقل.۸۱
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
۴-۱.مقدمه۸۵
۴-۲.آمار توصیفی.۸۵
۴-۳.آمار استنباطی۱۰۱

فصل پنجم : نتایج و پیشنهادات
۵-۱.مقدمه.۱۱۳
۵-۲.نتایج تحقیق.۱۱۳
۵-۳.محدودیت های تحقیق۱۱۵
۵-۴.پیشنهادات.۱۱۶
منابع و مآخذ
الف : فهرست منابع فارسی.۱۱۸
ب : فهرست منابع غیر فارسی۱۲۲
پیوست ها.۱۲۳
چکیده انگلیسی۱۲۴
فهرست جداول
عنوان                                                                                           صفحه
۲-۱.جدول : منابع سرمایه اجتماعی .۲۸
۴-۱.جدول : توزیع فراوانی سن پاسخ دهندگان۸۵
۴-۲.جدول : توزیع فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان.۸۷
۴-۳.جدول :آمارهای توصیفی وضعیت تاهل پاسخ دهندگان۸۸
۴-۴.جدول :آمارهای توصیفی قومیت پاسخ دهندگان.۸۹
۴-۵.جدول :آمارهای توصیفی تحصیلات پاسخ دهندگان.۹۰

۴-۶.جدول : آمارهای توصیفی اشتغال پاسخ دهندگان۹۱
۴-۷.جدول :آمارهای توصیفی نوع شغل پاسخ دهندگان.۹۲
۴-۸.جدول :آمارهای توصیفی درآمد ماهیانه پاسخ دهندگان.۹۳
۴-۹.جدول :آمارهای توصیفی مسکن پاسخ دهندگان.۹۴
۴-۱۰.جدول :آمارهای میزان کنترل اجتماعی۹۵
۴-۱۱.جدول :آمارهای میزان اعتماد اجتماعی۹۶
۴-۱۲.جدول :آمارهای میزان مشارکت رسمی و غیر رسمی۹۷
۴-۱۳.جدول :آمارهای میزان انسجام اجتماعی.۹۸
۴-۱۴.جدول :آمارهای میزان روابط اجتماعی۹۹
۴-۱۵.جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و سن۱۰۱
۴-۱۶.جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و جنس.۱۰۱
۴-۱۷.جدول :آزمون t برای میانگین دو گروه (مجرد و متاهل)۱۰۲
۴-۱۸.جدول : توزیع فراوانی بر حسب تاهل۱۰۲
۴-۱۹.جدول :آزمون t برای میانگین دو گروه مجرد و متاهل۱۰۳
۴-۲۰.جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب قومیت.۱۰۳
۴-۲۱.جدول : آنالیز واریانس بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و قومیت۱۰۲
۴-۲۲.جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب اشتغال۱۰۴
۴-۲۳.جدول : آزمون t برای اختلاف میانگین های دو گروه (شاغل و بیکار)۱۰۴
۴-۲۴. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب تحصیلات.۱۰۵
۴-۲۵. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی و تحصیلات.۱۰۵
۴-۲۶. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب مسکن۱۰۶
۴-۲۷. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی و وضعیت مسکن.۱۰۶
۴-۲۸. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب نوع شغل۱۰۷
۴-۲۹. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی و نوع شغل.۱۰۷

۴-۳۰. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب درآمد ماهیانه.۱۰۸
۴-۳۱. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی ودرآمد ماهیانه. ۱۰۸
۴-۳۲.جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و کنترل اجتماعی۱۰۹
۴-۳۳. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و اعتماد اجتماعی۱۰۹
۴-۳۴. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و مشارکت اجتماعی۱۱۰
۴-۳۵. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و انسجام اجتماعی.۱۱۰
۴-۳۶. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و روابط اجتماعی۱۱۱
فهرست نمودارها
عنوان                                                                                     صفحه
۴-۱.نمودار : سن پاسخ دهندگان.۸۶
۴-۲.نمودار : جنس پاسخ دهندگان۸۷
۴-۳.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک تاهل۸۸
۴-۴.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک قومیت.۸۹
۴-۵. نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک تحصیلات۹۱
۴-۶. نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک وضعیت اشتغال۹۲
۴-۷.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک نوع شغل.۹۳
۴-۸. نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک درآمد ماهیانه۹۴
۴-۹.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک وضعیت مسکن.۹۵
فهرست شکل ها
عنوان                                                                                     صفحه
۲-۱ .شکل: نظریه جیمز کلمن۲۴
۲-۲ .شکل: مدل نظری تحقیق۷۲
 
چکیده
هدف از این تحقیق ،بررسی میزان سرمایه اجتماعی بین حاشیه نشینان شهر اهواز است .که با بهره گرفتن از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای  تعداد۴۰۰نفر بعنوان حجم نمونه انتخاب شده اند .واحد تحلیل ، فرد است .روش گردآوری اطلاعات به صورت پیمایشی می باشدکه برای اندازه گیری متغیرها و گردآوری اطلاعات از‌» پرسشنامه محقق»استفاده شده است.در گردآوری داده ها از روش میدانی و پرسشنامه و مصاحبه استفاده شده است .پس از بررسی اعتبار و روایی پرسشنامه ، با بهره گرفتن از نرو افزار spssتجزیه و تحلیل گردیده اند .جهت بررسی معنی داری بین متغیرها و آزمون های همبستگی نا پارامتریک که برای متغیرهای کمی ،کاربرد دارند، فرضیات آزمون شده به تحلیل پرداخته شد.نتایج نشان گر آن است که متغیرها ،عدم امکانات رفاهی ،فقر ،عدم شغل نامناسب ،جنگ تحمیلی ، فقدان نهادهای سازمان یافته نقش مهمی درشکل گیری حاشیه نشینی در شهرستان اهواز داشته اند .بین متغیرهای وابسته رابطه مثبت و مستقیم مشاهده گردیده است .
واژگان کلیدی : سرمایه اجتماعی – اعتماد – مشارکت – حاشیه نشینی اهواز
۱.مقدمه
امروزه در کنار سرمایه های انسانی ، مالی و اقتصادی ، سرمایه دیگری بنام سرمایه اجتماعی مورد بهره برداری قرار گرفته است.این مفهوم به پیوندها ، ارتباطات میان اعضای یک شبکه به عنوان منبع با ارزش اشاره دارد.که با خلق هنجار ها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضا می شود. سرمایه اجتماعی به عنوان یک اهرم ، مورد اقبال فراوان نیز واقع شده است .در دیدگاه های سنتی مدیریت توسعه سرمایه های اقتصادی ،فیزیکی و نیروی انسانی مهمترین نقش را ایفا می کردند.اما در عصر حاضر برای توسعه بیشتر از آنچه به سرمایه اقتصادی، فیزیکی و انسانی نیازمند باشیم به سرمایه اجتماعی نیازمندیم .زیرا بدون این سرمایه استفاده از دیگر سرمایه ها به طور بهینه انجام نخواهد شد.در جامعه ای که فاقد سرمایه اجتماعی کافی است سایر سرمایه ها ابتر می مانند و تلف می شوند.از این دو موضوع سرمایه اجتماعی[۱] به عنوان یک اصل محوری برای دستیابی به توسعه محسوب شده و مدیرانی موفق قلمداد می گردند که بتوانند در ارتیاط با جامعه به تولید و توسعه سرمایه اجتماعی بیشتر نائل گردند. پیچیدگی زندگی در جوامع مدرن امروزی باعث شده تا روابط اجتماعی و میزان و چگونگی مشارکت افراد در شبکه ­های جمعی بر کم و کیف تمامی فعالیت­های اجتماعی و اقتصادی اثرگذار باشد. در این میان سرمایه اجتماعی یکی از مولفه­های اصلی است. سرمایه­ی اجتماعی مفهومی انتزاعی، ترکیبی، پیچیده و بین­رشته­ای است و کاربرد گسترده­ی آن در مدیریت شهری، اقتصاد، رفتار سازمانی، سیاست، بهداشت عمومی، جرم­شناسی، توسعه روستائی، حکمرانی خوب، برنامه ­ریزی شهری، و . نشان­دهنده­ی پتانسیل بسیار زیاد آن جهت تحلیل پدیده­های گوناگون در جامعه است. یکی از این پدیده ­ها، حاشیه­نشینی می­باشد که به اعتقاد برخی محققان آپاندیسیت اغلب شهرهای جهان و از جمله ایران محسوب می­گردد. حاشیه­نشینی که در مقیاس وسیع و معنای مدرن محصول شرایط پس از انقلاب صنعتی در کشورهای صنعتی اروپا و امریکا بوده است سبب مهاجرت­های وسیع از نقاط روستائی و شهرهای کوچک به مراکز صنعتی و رشدیافته گردید و این امر زمینه را برای پیدایش اولین حاشیه­ها فراهم ساخت. در ایران نیز پس از ورود و استقرار سرمایه­داری وابسته، پدیده حاشیه­نشینی بوجود آمد و رشد آن عمدتأ از سال ۱۳۲۰ به بعد شدت یافت (زاهد ، زاهدانی ، ۱۳۶۹). رشد قارچ گونه حاشیه هاعلاوه بر برهم زدن فضای کالبدی شهرها، زمینه بروز انواع مسائل و آسیب­های اجتماعی در شهرها را فراهم می­ کند که یکی از دلایل بروز این مسائل کمبود سرمایه اجتماعی در اینگونه محلات می­باشد. بعنوان نمونه رابرت پاتنام[۲] در مقاله­ای تحت عنوان “جامعه برخوردار، سرمایه اجتماعی و زندگی عمومی” بیان می­ کند که یکی از دلایل عدم موفقیت دولت آمریکا در احیای محلات فقیرنشین، فرسایش سرمایه اجتماعی در این مناطق است. وی همچنین معتقد است که بخشی از مشکل سیاهپوستان و لاتینی­تبارهای مناطق داخلی شهر این است که آنها از «ارتباطات» به معنای واقعی بی­بهره اند (پاتنام، ۱۳۸۴). همچنین از نظر وی در محله­هایی که سرمایه اجتماعی شکل می­گیرد، مسائل اجتماعی مثل اعتیاد، جرم و غیره کمتر است؛ به عبارت دیگر سرمایه اجتماعی در سطح محله، افزایش امنیت محله و کاهش جرایم را در پی خواهد داشت (باستانی، ۱۳۸۷). در واقع سرمایه اجتماعی از طریق اجزای خود همچون «اعتماد، مشارکت، شبکه ­های اجتماعی و .» می ­تواند باعث کاهش این مسائل و مشکلات در محله گردد. چراکه حضور افراد حاشیه­نشین در شبکه ­های پیچیده جامعه مدرن و نیز مشارکت سازمان یافته و خودانگیخته آنها می ­تواند روند توسعه محلی را تسهیل نمایند. به عبارت دیگر هر چقدر اعضاء یک جامعه خاصی همچون حاشیه­نشینان در شبکه روابط اجتماعی حضور بیشتر و پر رنگ­تری داشته باشند و در عین حال این حضور توأم با اعتماد و مشارکت آگاهانه باشد، می ­تواند موجب رشد و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی و کالبدی محله گردد. اما به اعتقاد بسیاری از محققان در مناطق حاشیه­نشین ما با عدم مشارکت ساکنین روبرو هستیم که وضعیت نامطلوب اقتصادی و تحرک بالای جمعیت از جمله دلایل این امر می­باشد که پیامد آن می ­تواند فرسایش سرمایه اجتماعی را سبب گردد: با نگاهی به مناطق حاشیه پی می­بریم که الگوی سکونتی ساکنان این مناطق عمدتاً غیردائم و موقتی است که این خود از عواملی است که تقویت کننده حس عدم تعلق به محله و عامل تشدید کننده عدم تمایل به مشارکت است. در زمینه شغل و درآمد اکثر افراد در وضعیت نامطلوب اقتصادی بسر می­برند که این خود عامل دیگری در عدم مشارکت است (نقدی،۱۳۸۶).
بنابراین از آنجا که فرسایش سرمایه اجتماعی در این مناطق محروم می ­تواند باعث انواع آسیب­ها و مسائل اجتماعی از قبیل اعتیاد، فروش و مصرف مواد مخدر، الکل ، فساد و فحشا، فقر،بیکاری، دعوا و درگیری، قمار و . گردد و همچنین باعث عدم موفقیت برنامه ­های عمرانی دولت جهت بهبود وضعیت کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دولت شود، لذا افزایش این نوع سرمایه در این محلات می ­تواند آسیب­ها را کاهش دهد و دولت را در جهت عملی کردن برنامه­ ها یاری رساند. بنابراین این تحقیق به بررسی میزان سرمایه اجتماعی مناطق حاشیه شهر اهواز  می پردازد.
با توجه به اینکه اهواز یکی از کلانشهر های کشور و دومین شهر بزرگ با جمعیت حاشیه نشین کشور است ( یک سوم جمعیت کشور)و جمعیت بالقوه و باالفعل می تواند مسائل اجتماعی فراوانی را دامن زند، امیدآن میرود این تحقیق بتواند راه کارهای نوینی را پیش روی برنامه ریزان قرار دهد.

۱-۲.بیان مساله و اهمیت موضوع
بعد از جنگ جهانی دوم یکی از مهمترین مسایل اجتماعی کشورهای در حال توسعه، رشد و توسعه ی شتابان و ناهمگون شهرنشینی بوده است. بدیهی است که رشد انفجاری شهرنشینی و در پی آن رشد پدیده ی حاشیه نشینی، برآیند مهاجرت های مداوم داخلی، یعنی از روستاها به شهرها است که بازتاب اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی آن رشد گروه ها و جوامع حاشیه نشین است که در مناطق مختلف کلان شهرها به شکل های گوناگون آلونک نشینی، زاغه نشینی، کپرنشینی و حلبی آباد ها و غیره بروز می کند. آنچه اهمیت مطالعه این موضوع را می رساند، مهاجرت طبقه ای از جامعه روستایی است که از لحاظ سرمایه، تحصیلات و درآمد در سطح پایینی قرار دارند و با توجه به این شرایط، در محیط شهری آسیب پذیر خواهند بود. علاوه بر این، گروه مهاجر شیوه ی از زندگی را بوجود می آورند که نسبت به سه شیوه ی رایج زندگی یعنی شهری، روستایی و ایلاتی متفاوت است. بعلاوه مهاجران جدید با توجه به ویژگی های اجتماعی و اقتصادی خاص خود، بافت فیزیکی معینی را نیز به وجود می آورند  (حسین زاده دلیر، ۱۳۷۰: ۶۴). در شیوه جدید زندگی ( زندگی حاشیه نشینان)، خانواده نیز دارای میزان اهمیت، شکل و چارچوب خاصی است.
دراین مناطق یا سرمایه اجتماعی هنوز شکل نگرفته است و یا در سطح خاص گرایانه و درون گروهی (وجه منفی) وجود دارد . این سرمایه اجتماعی خاص گرایانه نه تنها نقشی در توسعه مناطق نخواهد داشت ، بلکه در اکثر موارد خود به عنوان مانعی برای توسعه همه جانبه محسوب می شود . بنابراین باتوجه به اهمیت سرمایه اجتماعی درکاهش مسائل وآسیب های اجتماعی وهمچنین توسعه همه جانبه این مناطق دراین پژوهش سعی شده است که ضمن مروری بر مسئله حاشیه نشینی و آمارهای مربوط به آن در جهان و به ویژه در ایران، به نقش سرمایه اجتماعی در کاهش معضل حاشیه نشینی و آسیب های اجتماعی ناشی از آن پرداخته شود.
با توجه به اینکه شهرستان اهواز یکی از کلان شهرهای کشور بوده و پدیده حاشیه نشینی از مشکلات کلان شهرهای کشور می باشد.در این پژوهش در صدد هستیم میزان سرمایه اجتماعی را بین حاشیه نشینان ای شهر را بررسی کنیم.بر همین اساس ، سوال اصلی پژوهش و بررسی این است که عوامل موثر بر سرمایه اجتماعی بین حاشیه نشینی شهر اهواز کدام است ؟

تعداد صفحه : ۱۴۵
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***