Get a site

برچسب: مورفولوژیک

پایان نامه بررسی اثرات تاریخ کاشت وتنش کم آبی بر روی صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک

پایان نامه رشته کشاورزی  گرایش زراعت

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

(M.Sc. ) پایان نامه دوره کارشناسی ارشد

رشته زراعت

عنوان:

بررسی اثرات تاریخ کاشت وتنش کم آبی بر روی صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک دو رقم گلرنگ در تبریز

استاد راهنما:

دکتر حسین افشاری

استادان مشاور:

دکتر فرهاد فرح وش

دکتر جعغر مسعود سینکی

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :
چکیده
با توجه به نیاز روزافزون کشور به روغن‌های خوراکی، توسعه کشت دانه‌های روغنی از اهمیت بسزایی برخوردار است. از بین دانه‌.های روغنی سازگار با شرایط کشور، گلرنگ به عنوان یک گیاه مقاوم به تنش شوری و خشکی و با داشتن تیپ های بهاره و پاییزه، از آینده نویدبخشی برخوردار است. در این آزمایش اثر تنش خشکی، تاریخ کاشت و رقم بر خصوصیات رشد، عملکرد و اجزای عملکرد و همچنین مقدار پرولین، قندهای محلول، درصد پروتئین، درصد و عملکرد روغن، مقدار کلروفیل و کاروتنوئید مورد بررسی قرار گرفت. این تحقیق به صورت طرح آزمایشی اسپلیت اسپلیت پلات در قالب بلوک‌های کامل تصادفی در ۳ تکرار اجرا گردید. عوامل مورد بررسی عبارت بودند از، تنش خشکی شامل سه سطح: سطح اول(S1)- 3± ۸۰ میلیمترتبخیر از سطح تشتک کلاس A، سطح دوم(S2)- 3±۱۲۰ میلیمتر از سطح تشتک کلاس A ، سطح سوم(S3)- 3±۱۶۰ میلیمترتبخیر از سطح تشتک کلاس A، فاکتور فرعی مورد مطالعه در این تحقیق عبارت بود از بررسی ۲سطح تاریخ کاشت شاملD1: تاریخ کاشت متداول منطقه (تاریخ۳۰/۱/۹۰) و D2: 20روز دیرتر از تاریخ کاشت متداول منطقه (تاریخ ۱۹/۲/۹۰)، عامل فرعی فرعی عبارت از بررسی رقم در دو سطح V1: رقم محلی اصفهان و V2: رقم اصلاح شده اصفهان(گلدشت) بود. نتایج این بررسی در مرحله ۵۰درصد گلدهی نشان داد، تنش خشکی سبب کاهش معنی دار وزن تر و خشک برگ و مقدار کلروفیل شد ولی بر مقدار ارتفاع بوته تاثیر معنی داری نداشت. تاثیر تاریخ کاشت و رقم بر صفات ارتفاع بوته، وزن خشک برگ گلرنگ نیز معنی دار بود ولی بر مقدار کلروفیل معنی دار نبود. در مرحله برداشت اثر تنش خشکی بر صفات ارتفاع بوته، وزن تر و خشک برگ، بوته، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، شاخه اصلی و فرعی، عملکرد دانه، سطح برگ، پرولین، درصد و عملکرد روغن، قند محلول، کلروفیلa، b و کل و شاخص برداشت معنی دار بود. تاثیر تاریخ های کاشت مختلف بر صفات ارتفاع بوته، وزن تر و خشک برگ، بوته، هزار دانه، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، درصد پوکی دانه شاخه اصلی و فرعی، عملکرد دانه، سطح برگ، عملکرد روغن، کلروفیلa و شاخص برداشت معنی دار بود. در این مطالعه اثر رقم بر صفات ارتفاع بوته، وزن تر و خشک برگ، وزن تر و خشک بوته، وزن هزار دانه، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، درصد پوکی دانه شاخه اصلی و فرعی، عملکرد دانه، سطح برگ، پروتئین دانه، درصد و عملکرد روغن، کلروفیل bو کل و شاخص برداشت معنی دار بود. رقم محلی اصفهان بجز در مورد مقدار پروتئین در سایر صفات برتری داشت. در این مطالعه اثرات متقابل تاریخ کاشت و واریته، تنش و رقم، تاریخ کاشت و تنش و اثر سه جانبه تاریخ کاشت، رقم و واریته مورد بررسی موارد معنی دار و غیر معنی دار ارزیابی شد.
کلمات کلیدی: گلرنگ ، تنش خشکی، تاریخ کاشت، عملکرد، اجزای عملکرد
فهرست مطالب
عنوان                                                                                                  صفحه

فصل اول : بررسی منابع
۱-۱-مقدمه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱
۲-۱- منشأ و اهمیت گیاهی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳
۳-۱- خصوصیات گیاه­شناسی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳
۱-۳-۱-ساقه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳
۱-۳-۱- برگ و خار . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴
۳-۳-۱-ریشه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴
۴-۳-۱-گل . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵
۵-۳-۱-میوه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵
۴-۱-ارقام گلرنگ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶
۱-۴-۱-ارقام داخلی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶
۲-۴-۱- ارقام خارجی . . . . . . . . . . . . . . . . .   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۷
۵-۱-آبیاری گلرنگ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۸
۶-۱-نیاز آبی گیاه گلرنگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۸
۷-۱-مراحل رشد و نمو گلرنگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۹
۸-۱-تعریف تنش خشکی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۱
۹-۱- مکانیسم­های مقاومت به خشکی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۲
۱۰-۱-چگونگی پیدایش تنش آبی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۳
۱۱-۱- تاثیر تنش خشکی بر رشد و نمو گلرنگ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۳
۱-۱۱-۱-اثرات فیزیولوژیکی تنش خشکی بر گلرنگ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۸
۱۲-۱- تاثیر تاریخ های کاشت مختلف بر عملکرد واجزای عملکرد گلرنگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۲۱
۱۳-۱- تاثیر کاربرد ارقام مختلف بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۲۵

فهرست مطالب
عنوان                                                                                                     صفحه

فصل دوم : مواد و روش ها
۱-۲- مشخصات محل اجرای آزمایش . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۰
۱-۱-۲- موقعیت شهرستان تبریز از نظر جغرافیایی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۰
۲-۱-۲- وی‍ژگی های آب و هوائی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۰
۲-۲- خصوصیات خاک مزرعه مورد آزمایش . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۰
۳-۲- طرح آزمایشی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۱
۴-۲- آماده سازی زمین- کاشت بذور. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۱
۵-۲- مرحله داشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۲
۶-۲- نمونه برداری و اندازه گیری در مرحله برداشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۲
۷-۲- مرحله برداشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۲
۱-۷-۲- عملکرد دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۳
۲-۷-۲- درصد پوکی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۳
۳-۷-۲- وزن هزار دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۳
۴-۷-۲- ارتفاع بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۳
۵-۷-۲- سطح برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۳
۸-۲- روش اندازه گیری پرولین و قندهای محلول . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۴
۹-۲- اندازه گیری کلروفیل. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱-۹-۲- اندازه گیری کلروفیل در مرحله ۵۰درصد گلدهی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۲-۹-۲- اندازه گیری کلروفیل در زمان رسیدگی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۰-۲- روش اندازه گیری پروتئین دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۱-۲- روغن دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۲-۲- تجزیه آماری داده ها. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۳۵
۳۵
۳۵
35
36
36
فصل سوم : نتایج و بحث
۱-۳- مرحله داشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
37
۱-۱-۳- ارتفاع بوته در مرحله ۵۰درصد گلدهی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۷
۲-۱-۳- وزن خشک برگ در مرحله ۵۰درصد گلدهی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۸
۳-۱-۳- وزن تر برگ در مرحله ۵۰درصد گلدهی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۱

فهرست مطالب
عنوان                                                                                                  صفحه

۴-۱-۳- مقدار کلروفیل برگ در مرحله ۵۰درصد گلدهی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۳
۲-۳- صفات مورد ارزیابی در مرحله برداشت . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۴
۱-۲-۳- ارتفاع بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۴
۲-۲-۳- وزن خشک برگ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۶
۳-۲-۳- وزن تر برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۹
۴-۲-۳- وزن خشک بوته . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۰
۵-۲-۳- وزن تر بوته . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۲
۶-۲-۳- وزن هزار دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۴
۷-۲-۳- تعداد طبق در بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۶
۸-۲-۳- تعداد دانه در طبق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۹
۹-۲-۳- درصد پوکی دانه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۱
۱۰-۲-۳- تعداد شاخه اصلی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۲
۱۱-۲-۳- تعداد شاخه فرعی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۴
۱۲-۲-۳- عملکرد دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۶
۱۳-۲-۳- شاخص سطح برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۸
۱۴-۲-۳- پرولین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۹
۱۵-۲-۳- درصد پروتئین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۷۱
۱۶-۲-۳- درصد و عملکرد روغن . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۷۲
۱۷-۲-۳- کاروتنوئید. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۷۶
۱۸-۲-۳- قندهای محلول. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۷۶
۱۹-۲-۳- کلروفیلa، b و کل . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۷۶
۲۰-۲-۳- شاخص برداشت . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۳-۳- ضرایب همبستگی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   .
4-3 – بحث. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱-۴-۳- ارتفاع بوته . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۲-۴-۳- وزن خشک وتر برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۳-۴-۳- وزن خشک و تر بوته . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۴-۴-۳- وزن هزار دانه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۵-۴-۳- تعداد طبق در بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۶-۴-۳- تعداد دانه در طبق . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۸۰
۸۳
۸۴
۸۴
۸۶
۸۶
۸۸
۸۸
۹۰
۷-۴-۳- درصد پوکی دانه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۸-۴-۳- تعداد شاخه اصلی وفرعی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۹-۴-۳- عملکرد دانه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۰-۴-۳- شاخص سطح برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۱-۴-۳- پروتئین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۲-۴-۳- پرولین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۳-۴-۳- درصد و عملکرد روغن . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۴-۴-۳- کاروتنوئید. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۵-۴-۳- قندهای محلول. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۶-۴-۳- کلروفیلa، b و کل . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۷-۴-۳- شاخص برداشت . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
فصل چهارم
۹۲
۹۳
۹۴
۹۶
۹۸
۹۸
۹۹
۱۰۱
۱۰۱
۱۰۲
۱۰۳
۱-۴- نتیجه گیری کلی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۲-۴- پیشنهادات. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
۱۰۴
۱۰۶
ضمائم
شکل ضمیمه ۱- نقشه کشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
107
مراجع مورد استفاده. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۱۳

فهرست اشکال
عنوان                                                                                                  صفحه

شکل۱-۳: تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر ارتفاع بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۷
شکل۲-۳: تأثیر رقم های مختلف بر مقدار ارتفاع بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۸
شکل۳-۳: تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار وزن خشک برگ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۹
شکل۴-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۹
شکل۵-۳- تأثیر رقم های مختلف بر مقدار وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۰
شکل۶-۳- اثر متقابل تنش خشکی و رقم بر وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۰
شکل۷-۳- اثر متقابل تاریخ کاشت و رقم بر وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۱
شکل۸-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار وزن تر برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۱
شکل۹-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر مقدار وزن تر برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۲
شکل۱۰-۳- تأثیر رقم های مختلف بر وزن تر برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۲
شکل۱۱-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار کلروفیل برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۳
شکل۱۲-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر ارتفاع بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۴
شکل۱۳-۳-تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر ارتفاع بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۶
شکل۱۴-۳-تأثیر رقم های مختلف بر مقدار ارتفاع نهایی بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۵
شکل۱۵-۳- اثر متقابل تنش خشکی و رقم در مقدار ارتفاع بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۶
شکل۱۶-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۶
شکل۱۷-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۷
شکل۱۸-۳- اثر متقابل تنش خشکی و تاریخ کاشت در وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۷
شکل۱۹-۳- تأثیر رقم های مختلف بر وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۸
شکل۲۰-۳- اثر متقابل رقم و تاریخ کاشت بر وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۸
شکل۲۱-۳-اثر متقابل تنش خشکی، تاریخ کاشت و رقم بر وزن خشک برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . .   . ۴۹
شکل۲۲-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار وزن تر برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۴۹
شکل۲۳-۳- تأثیر رقم های مختلف بر وزن تر برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۰
شکل۲۴-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار وزن خشک بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۱
شکل۲۵-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر وزن خشک بوته . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۱
شکل۲۶-۳- تأثیر رقم های مختلف بر وزن خشک بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۲
شکل۲۷-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار وزن تر بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۳
شکل۲۸-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر مقدار وزن تر بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۳
شکل۲۹-۳-تأثیر رقم های مختلف بر وزن تر بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۴
شکل۳۰-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر وزن هزار دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۴
شکل۳۱-۳- تأثیر رقم های مختلف بر مقدار وزن هزار دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۵

فهرست اشکال
عنوان                                                                                                                                    صفحه

شکل۳۲-۳- اثر متقابل رقم های مختلف و تاریخ کاشت بر وزن هزار دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۵
شکل۳۳-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر تعداد طبق در بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۶
شکل۳۴-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر تعداد طبق در بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۷
شکل۳۵-۳- تأثیر رقم های مختلف بر تعداد طبق در بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۷
شکل۳۶-۳- اثر متقابل رقم های مختلف و تاریخ کاشت بر تعداد طبق در بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۸
شکل۳۷-۳- اثر متقابل تنش خشکی، تاریخ کاشت و رقم بر تعداد طبق در بوته. . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۸
شکل۳۸-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر تعداد دانه در طبق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۵۹
شکل۳۹-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر تعداد دانه در طبق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۰
شکل۴۰-۳- تأثیر رقم های مختلف بر تعداد دانه در طبق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۰
شکل۴۱-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر درصد پوکی دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۱
شکل۴۲-۳- تأثیر رقم های مختلف بر درصد پوکی دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۲
شکل۴۳-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر تعداد شاخه اصلی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۲
شکل۴۴-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر تعداد شاخه اصلی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۳
شکل۴۵-۳- تأثیر رقم های مختلف بر تعداد شاخه اصلی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۳
شکل۴۶-۳-تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر تعداد شاخه فرعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۴
شکل۴۷-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر تعداد شاخه فرعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۴
شکل۴۸-۳-تأثیر رقم های مختلف بر تعداد شاخه فرعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   65
شکل۴۹-۳-اثر متقابل رقم و تاریخ کاشت های مختلف بر تعداد شاخه فرعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۶
شکل۵۰-۳-تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر عملکرد دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۶
شکل۵۱-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر مقدار عملکرد دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۷
شکل۵۲-۳- تأثیر رقم های مختلف بر مقدار عملکرد دانه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۷
شکل۵۳-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر شاخص سطح برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۸
شکل۵۴-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر مقدار شاخص سطح برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۶۹
شکل۵۵-۳- تأثیر رقم های مختلف بر مقدار شاخص سطح برگ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۵۶-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار پرولین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . شکل۵۷-۳- اثر متقابل تنش خشکی و رقم بر مقدار پرولین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۵۸-۳- اثر متقابل تنش خشکی و تاریخ کاشت بر درصد پروتئین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . شکل۵۹-۳- اثر رقم های مختلف بر درصد پروتئین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۰-۳- اثر متقابل رقم و تاریخ های مختلف کاشت بر درصد پروتئین. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . شکل۶۱-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر درصد روغن. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۲-۳- تأثیر رقم های مختلف بر درصد روغن. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

فهرست اشکال
عنوان
شکل۶۳-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر عملکرد روغن. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۴-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر مقدار عملکرد روغن. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۵-۳- تأثیر رقم های مختلف بر مقدار عملکرد روغن. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۶-۳-اثر تنش خشکی بر مقدار قندهای محلول. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۷-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار کلروفیلa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۸-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار کلروفیلb. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۶۹-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار کلروفیل کل. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۷۰-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر مقدار کلروفیلa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۷۱-۳- تأثیر رقم های مختلف بر مقدار کلروفیلb. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۷۲-۳- تأثیر رقم های مختلف بر مقدار کلروفیل کل. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۷۳-۳- اثر متقابل تنش خشکی و رقم بر مقدار کلروفیلb. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۷۴-۳- تأثیر سطوح مختلف تنش خشکی بر شاخص برداشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۷۵-۳- تأثیر تاریخ های مختلف کاشت بر مقدار شاخص برداشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
شکل۷ -۳-تأثیر رقم های مختلف بر مقدار شاخص سطح برداشت. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

۶۹
۷۰
۷۰
۷۱
۷۱
۷۲
۷۳
۷۳
صفحه
۷۴
۷۵
۷۵
۷۶
۷۷
۷۸
۷۸
۷۹
۷۹
۸۰
۸۱
۸۱
۸۲

فهرست جداول
عنوان                                                                                                  صفحه

جدول ۱- ۲-   مشخصات فیزیکی و شیمیایی خاک مزرعه آزمایشی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۳۱
جدول ۱-۳- تجزیه واریانس صفات اندازه گیری شده گلرنگ در آزمایش. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۰۸
جدول ۲-۳- ضرایب همبستگی بین صفات اندازه گیری شده     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ۱۱۲

مقدمه
. با توجه به نیاز روزافزون کشور به روغن های خوراکی، توسعه کشت دانه های روغنی از اهمیت بسزایی برخوردار است. از بین دانه های روغنی سازگار با شرایط کشور، گلرنگ به عنوان یک گیاه مقاوم به تنش شوری و خشکی(باسیل و کافکا[۱]،۲۰۰۲( و با داشتن تیپ های بهاره و پاییزه، از آینده نویدبخشی برخوردار است. با توجه به نوپا بودن برنامه های توسعه کشت گلرنگ، اطلاعات اندکی در مورد ژنوتیپ های جدید گلرنگ در کشور موجود می‌باشد. عملکرد گلرنگ همانند سایر محصولات زراعی تحت تاثیر عوامل گوناگون از جمله ژنوتیپ، تاریخ کاشت، تراکم، رطوبت و حاصلخیزی خاک، دما و نور قرار می‌گیرد.
میانگین بارندگی سالیانه ٢۴٠ میلیمتر، ایران را در زمره کشورهای خشک جهان قرار داده است. با توجه به شرایط اقلیمی و خشکسالی‌های اخیر، تنش خشکی از تنش‌های مهم محیطی به شمار می‌آید که این تنش تحت شرایط کاهش بارندگی، افزایش دما، بادهای گرم آخر فصل رشد صورت می‌گیرد. هر سال خسارت زیادی از طریق خشکی در مناطق کشت گلرنگ به این گیاه وارد می‌شود که بر این اساس تحقیقات زیادی انجام شده است . کمبود آب و بروز تنش خشکی در محیط رشد گلرنگ باعث کاهش اندازه گیاه، تغییر رنگ برگ ها، کم شدن دوام سطح برگ و کاهش عملکرد می‌شود. آبیاری از طریق تغییر اجزای عملکرد می‌تواند عملکرد را تحت تاثیر قرار دهد. (یزدی صمدی،۱۳۷۵).
اثر زمان ظهور تنش خشکی بر عملکرد دانه ممکن است به اندازه شدت تنش اهمیت داشته باشد. تنش خشکی در مرحله جوانه زنی گلرنگ باعث کاهش درصد و سرعت جوانه زنی می شود. تنش خشکی در مرحله رشد رویشی از طریق کاهش شاخص سطح برگ باعث کاهش تولید ماده خشک و کاهش عملکرد گیاه می‌شود. گلرنگ در مرحله رشد رویشی نسبت به مراحل بعدی به کمبود آب مقاوم تر است. بنابراین اطلاع از نحوه تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ در مناطق مختلف ضروری می‌باشد.
یکی دیگر از عوامل محیطی تاثیر گذار بر رشد و عملکرد گلرنگ انتخاب تاریخ کاشت مناسب می باشد. غالبا با تغییر در تاریخ کاشت، درجه حرارت محیط و خاک نیز تغییر می نماید، که خود سبب بروز واکنش‌های متفاوت گلرنگ در مراحل مختلف رشدی می‌شود. علاوه بر صفات مرفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ نیز تحت تاثیر تاریخ کاشت و تغییرات دمایی ناشی از آن در مراحل مختلف رشد قرار می‌گیرد و میزان این تاثیرپذیری بسته به شرایط آب و هوایی منطقه کاشت متفاوت است. تاخیر در کاشت گلرنگ باعث کاهش ارتفاع بوته، تعداد شاخه جانبی، تعداد طبق در بوته می‌شود. کاهش تعداد دانه در اثر تاخیر در کاشت به سبب انطباق دوره گرده افشانی با دمای بالا می باشد. همچنین تاخیر در کاشت سبب افزایش درصد طبق های عقیم شده و از این طریق میانگین تعداد دانه در طبق و راندمان تولیدی گیاه را کاهش می‌دهد. (کازاتو و همکاران[۲]،۱۹۹۷).
ژنوتیپ نیز از عوامل مهم موثر بر عملکرد گیاهان زراعی به شمار می رود. زیرا تعیین کننده ظرفیت و پتانسیل تولیدی محصول بوده و در نهایت، عوامل مختلف محیطی تعیین کننده میزان استفاده از این ظرفیت بالقوه می باشند. بنابراین شناخت بهتر اختلاف بین ارقام و ارتباط این تفاوت با عملکرد بالقوه در بهبود عملکرد گلرنگ نقش بسزایی دارد. گلرنگ دارای ارقام بسیار متنوعی است که از نظر رنگ گل، ارتفاع بوته، شکل برگ، شکل ساقه، خاردار بودن، میزان روغن، ترکیب اسیدهای چرب، طول فصل رشد، وزن دانه و صفات دیگر با یکدیگر متفاوتند. ارقام گلرنگ نه تنها از نظر طول دوره نمو با یکدیگر متفاوت هستند، بلکه هر یک از مراحل نمو آنها به طور کاملا مستقل به دما و طول روز عکس العمل نشان می دهد تاخیر در کاشت از طریق کاهش طول دوره رشد باعث کاهش رشد رویشی و زایشی گیاه می شود. بدین ترتیب تعیین تاریخ کاشت مستلزم آگاهی از ویژگی های فیزیولوژیکی گیاه و هم چنین تغییرات قابل پیش بینی محیط است.
بنابراین جهت افزایش بهره برداری از امکانات محیطی به منظور افزایش میزان تولید محصولات زراعی لازم است به سابقه تاریخی کاشت گیاهان در مناطق و سازگاری آنها با شرایط محیطی خاص توجه کافی مبذول شود. تغییر در تاریخ کاشت می تواند نقش موثری در رشد و نمو گلرنگ، داشته باشد، و در این بین شناخت ارقامی که توان سازگاری بهتری با این شرایط دارند گامی مهم در دستیابی به عملکردهای قابل قبول می باشد. لذا با توجه به اهمیت موضوع و با هدف ارزیابی و بررسی تفاوت واکنش ارقام مختلف گلرنگ به شرایط مختلف ایجاد شده در تاریخ های متفاوت کاشت، این تحقیق انجام شد.
این پژوهش با اهداف زیر مورد بررسی قرار گرفت:
۱-بررسی تاثیر اثر رژیم های آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ ،
۲-بررسی تاثیر تاریخ های مختلف کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ در منطقه تبریز،
۳-شناخت امکان برنامه ریزی صحیح آبیاری و میزان آب مورد استفاده جهت بهبود صفات کمی و کیفی گلرنگ،
۴-بررسی اثر دو رقم گلرنگ و شناخت سازگارترین رقم با شرایط آب و هوایی تبریز،
۵-بررسی اثرات متقابل تنش های آبیاری و تاریخ کاشت، تنش آبیاری و رقم، تاریخ کاشت و رقم و اثرات سه جانبه تنش آبیاری، واریته و تاریخ کاشت.
تعداد صفحه :۱۴۸
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

پایان نامه کشاورزی : بررسی اثر سطوح مختلف ازت و فواصل کاشت بر صفات مورفولوژیک، زیره سبز

پایان نامه رشته کشاورزی  گرایش فیزیولوژی و اصلاح گیاهان دارویی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده کشاورزی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته کشاورزی

گرایش فیزیولوژی و اصلاح گیاهان دارویی

عنوان

بررسی اثر سطوح مختلف ازت و فواصل کاشت بر صفات مورفولوژیک، مقدار و اجزاء تشکیل دهنده اسانس گیاه دارویی زیره سبز ((Cuminum cyminum

استاد راهنما

دکتر محمد مقدم

استاد مشاور

دکتر حمید هاشمی مقدم

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :
چکیده
زیره سبز گیاهی یکساله متعلق به خانواده چتریان است. دانه این گیاه حاوی اسانس و دارای خواص ضد نفخ، ضد تشنج و صرع، مقوی معده و مدر می باشد. این تحقیق به منظور بررسی اثر فاصله کاشت و سطوح مختلف کود ازت بر رشد، نمو، عملکرد و میزان اسانس گیاه زیره سبز Cuminum cyminum. L)) درشمال شرق ایران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با ۳ تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل ۳ فاصله کاشت (۲۰، ۳۰، ۴۰ سانتی متر) و ۴ سطح کود نیتروژن (۰، ۵۰، ۱۰۰، ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار) بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد فاصله کاشت و کود ازت تأثیر معنی­داری بر تمام صفات مورد مطالعه زیره سبز داشت. بیشترین تعداد شاخه فرعی، تعداد چتر در بوته و وزن هزار دانه در فاصله کشت ۴۰ سانتی متر و کاربرد ۵۰ کیلوگرم در هکتار کود ازت ، بیشترین ارتفاع و تعداد دانه در بوته در فاصله کشت ۳۰ سانتی متر و کاربرد ۵۰ کیلوگرم در هکتار کود ازت، بیشترین درصد و عملکرد روغن در فاصله کشت ۴۰ سانتی متر و کاربرد ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار کود ازت، بیشترین درصد N، Pو K در فاصله کشت ۴۰ سانتی متر و کاربرد ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار کود ازت، بیشترین درصد اسانس در ۳۰ سانتی متر و بدون کود ازت و بیشترین عملکرد دانه و اسانس در فاصله کشت ۴۰ سانتی متر و بدون کود ازت مشاهده شد. نتایج آنالیز اسانس نشان داد درصد ترکیبات عمده اسانس شامل گاما- ترپینن، کومین الکل، کومینیک آلدئید، بتا- پینن، پی- سیمن و سافرانال در تیمارهای مختلف، متفاوتند. بر اساس نتایج این تحقیق با توجه به هدف تولید، فواصل کاشت و میزان کود ازت متفاوتی برای حداکثر رشد و نمو و عملکرد زیره سبز در شرایط اکولوژیکی مشابه توصیه می­شود.
کلمات کلیدی: زیره سبز، عملکرد، فاصله کاشت، کود ازت، اسانس
جوامع بشری از ابتدای شکل‌گیری در ارتباط نزدیک با محیط اطراف خود بوده و از اجزاء تشکیل دهنده محیط، برای غذا و دارو استفاده کرده است. شناخت گیاهان و استفاده از آن‌ها به عنوان غذا و دارو به طور مسلم از طریق آزمون و خطا بوده و به تدریج انسان توانسته است احتیاجات خود را از محیط اطراف خود تأمین نماید. با شکل‌گیری تمدن‌ها و فراهم آمدن امکانات بیش‌تر، شناخت انسان به تدریج کامل‌تر شده است. گیاهان دارویی یکی از منابع مهم برای درمان بیماری‌ها بوده‌اند و در تمدن‌های پیشین جمع‌آوری و کشت آن‌ها در مکان‌های مقدس نظیر دیرها و صومعه‌ها متداول بوده است. استفاده از گیاهان در طب سنتی در ایران و سایر کشورهای جهان متداول بوده و بر اساس شواهد تاریخی، کشور ایران در این زمینه پیشتاز و از کشورهای مطرح جهان بوده است (جم‌زاد، ۱۳۸۸).
کشور پهناور ایران دارای سابقه تاریخی در طب سنتی بوده و با داشتن شرایط متفاوت اکولوژیکی و زیستی و دارا بودن بیش از ۷۵۰۰ گونه گیاهی که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد آن دارویی شناخته شده اند، دارای پتانسیل بالقوه بسیار بالایی برای تولید، فرآوری و صادرات گیاهان دارویی می‌‌باشد و این لازمه مدیریت صحیح و ایجاد یک سیستم یکپارچه بین بخش‌های مختلف کشاورزی، منابع‌طبیعی، صنایع‌دارویی، مراکز تحقیقاتی، دانشگاهی و بازرگانی است (ابراهیمی، ۱۳۸۰؛ امیدبیگی، ۱۳۷۹؛ صمصام شریعت، ۱۳۷۴). بنابراین تولید انبوه گیاهان دارویی علاوه بر تأمین نیازهای داخلی مراکز تولید و صادرات، موجبات کاهش فشار بر عرصه‌های طبیعی کشور را فراهم خواهد ساخت.
پیشرفت علوم و فنون در قرن‌های ۱۷ تا ۲۱ میلادی، درهای جدیدی را بر روی انسان گشوده و شناخت او را در مورد محیط اطرافش و به عبارت دیگر اکوسیستمی که در آن زندگی می‌کند، به طور چشمگیری افزایش داده است. به طوری‌که دیگر تنها یک گونه خاص از یک جنس گیاه نیست که می‌تواند به عنوان دارو و یا غذا مورد استفاده قرار بگیرد، بلکه با کمک علم گیاه‌شناسی، خانواده‌های مختلف گیاهی شناسایی و جنس‌ها و گونه‌های مختلف در هر خانواده نام‌گذاری و طبقه‌بندی شده‌اند. با بهره گرفتن از روش‌های پیشرفته، اجزاء مختلف ترکیبات شیمیایی گیاهان نیز شناسایی شده‌اند (جم‌زاد، ۱۳۸۸). بنابراین شناسایی علمی گیاهان با بهره گرفتن از قوانین گیاه‌شناسی و نام‌گذاری آن‌ها با بهره گرفتن از اسامی لاتین، امکان مستند‌سازی گیاهان دارویی را فراهم ساخته است. به علاوه، تعیین محدوده جغرافیایی پراکندگی گیاه این امکان را به محققان مختلف داده تا بتوانند با دقت و صحت گیاهان مورد نظر را انتخاب و مورد استفاده قرار دهند (جم زاد، ۱۳۸۸).
گیاهان دارویی نقش کلیدی در بهداشت جهانی ایفاء می‌کنند. در دهه‌های اخیر، توجه‌زیادی به احیای مجدد گیاهان دارویی و الحاق و استفاده آنها در سیستم طب مدرن شده است. این امر به دلایل متعددی نظیر آگاهی از عوارض جانبی داروهای شیمیایی، هزینه کم این داروها، مقاومت برخی از پاتوژنها به داروهای شیمیایی و نیاز به داروهای جایگزین، عدم وجود دارو برای برخی از بیماریها، عدم امکان تولید مصنوعی بعضی ترکیبات مؤثره در صنایع داروسازی، ارزش دارویی و تجاری آنها و همچنین اهمیت مواد مؤثره گیاهان دارویی در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی می‌باشد. به همین دلیل مصرف این گیاهان روز به روز افزایش یافته است ( امیدبیگی، ۱۳۷۵؛ ارنست و کاتلین[۱]، ۲۰۰۰).
۱-۱- علت رویکرد جهانی به تحقیقات و استفاده از گیاهان دارویی
رویکرد جهانی به استفاده از گیاهان دارویی و ترکیبات طبیعی در صنایع دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی و به دنبال آن توجه مردم، مسئولین و صنایع داخلی به استفاده از گیاهان دارویی و معطر، نیاز مبرم به تحقیقات پایه‌ای و کاربردی وسیعی را در این زمینه نمایان می‌سازد. گیاهان دارویی یکی از منابع بسیار ارزشمند در گستره وسیع منابع طبیعی هستند که در صورت شناخت علمی، کشت، توسعه و بهره‌برداری صحیح می‌توانند نقش مهمی در سلامت جامعه، اشتغال‌زایی و صادرات غیر نفتی هر کشوری داشته باشند. تنوع آب و هوا و شرایط اکولوژیک مختلف، باعث تنوع و غنای گیاهان دارویی در سراسر ایران شده است. تحقیقات همه جانبه و بهره‌برداری صحیح از این گیاهان، به ویژه در زمانی که استفاده جهان از گیاهان دارویی در صنایع دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی شتاب بسیار بالایی گرفته است، لازم و ضروری است.
برنامه‌ریزی جامع برای گیاهان دارویی می‌تواند علاوه بر دستیابی به مدیریت توسعه پایدار در این بخش بالاخص در ابعاد کلان توسعه اقتصادی، زیست محیطی، بهداشتی (خودکفایی دارویی)، اشتغال، امنیت غذایی و ذخایر ژنتیکی در عرصه ملی و جهانی به عنوان یک منبع درآمد ارزی برای کشور محسوب و ایفای نقش نماید. وجود برنامه‌ای جامع و هماهنگ بین مراکز تحقیقاتی، آموزشی و اجرایی و همچنین وجود اعتبار لازم در این امر می‌تواند راه‌گشای توسعه در گیاهان دارویی باشد. در این ارتباط یک نظام مدیریتی و جامع‌نگر نیازهای تحقیقاتی و اجرایی کشور را تعیین نموده و در نهایت با کنار هم قرار دادن نتایج بدست آمده، راه‌حل‌های مناسبی را به منظور توسعه در امر تولید و فرآوری گیاهان دارویی و در نهایت داروهای گیاهی ارائه خواهد نمود.
۱-۲- علت رویکرد جهانی به کشت و کار و تولید گیاهان دارویی
از زمانی که بشر به اهمیت گیاهان داروئی در درمان بیماری‌ها پی برد، شروع به جمع‌آوری این گیاهان از عرصه‌های طبیعی نمود، که این کار باعث تخریب مراتع و جلوگیری از زادآوری طبیعی این گیاهان شده است. امروزه نیاز بیش از حد بشر به دارو و وجود بیماری‌های خاص و کاربرد وسیع این گیاهان در بهبود بیماری‌ها باعث تقاضای بیشتری برای این گیاهان شده است، فراورده‌های گیاهی برای حفظ سلامت و تغذیه انسان‌ها و درمان بیماری‌ها به شکل داروها، آنتی‌اکسیدان‌ها، چاشنی‌ها، خوش‌بو‌کننده‌ها، رنگ‌ها و حشره‌کش‌ها استفاده می‌شوند. اگرچه در دهه‌های قبل، استفاده از دارو‌های سنتتیک موجب کاهش استفاده از مواد گیاهی دارویی طبیعی شد، ولی در سال‌های اخیر، به علت اثر سوء داروهای سنتتیک، استفاده از داروهای گیاهی دوباره رونق یافته و تقاضای جهانی برای این مواد گیاهی افزایش چشم‌گیری پیدا کرده است و برخی از این داروها مانند داروهای گروه تروپان آلکالوئیدی، گروه اوپیوئیدی و داروهای ضد سرطانی بعضاً جایگزین مناسب شیمیایی هم ندارند ( امین، ۱۳۸۰) و به همین دلیل مصرف و تحقیقات داروهای گیاهی روز به روز در حال افزایش است. کشورهایی نظیر آمریکا، کانادا، چین، مجارستان و هند بیش‌ترین تحقیقات را در این زمینه انجام می‌دهند ( رجحان، ۱۳۶۰). بنابراین برای جلوگیری از تخریب جنگل‌ها و مراتع و مناطق بهره‌برداری، برداشت از طبیعت بایستی کاملاً قطع و یا به صورت محدود و با برنامه‌ریزی خاصی که موقعیت اقلیمی منطقه، میزان تولید و زادآوری گیاه و هم‌چنین مسأله تخریب و فرسایش و نیز سایر موارد زیست محیطی را در نظر می‌گیرند، اتفاق بیافتد. از آن‌جایی که اکثر گیاهان دارویی در مرحله گلدهی برداشت می‌شوند و به تولید بذر جهت زادآوری نمی‌رسند به تدریج باعث از بین رفتن یک یا چند گونه می‌شوند، بنابراین در کشورهای مختلف اقدام به تولید بذر و کشت انبوه این گیاهان نموده‌اند به طوری‌که کشور پرو یک چهارم کل زمین‌های زراعی خود را به کشت این گیاهان اختصاص داده و یا کشور چین که انیستیتو و مراکز تحقیقاتی فراوانی جهت تولید بذر و کشت گیاهان دارویی دارد ( توکلی صابری و صداقت، ۱۳۷۹). کشور ما نیز دارای یکی از غنی‌ترین منابع گیاهان دارویی بوده که در نقاط مختلف ایران پراکنده شده‌اند. رویکرد دوباره به استفاده از گیاهان دارویی و برداشت‌های بی‌رویه و مستقیم از طبیعت در دهه‌های اخیر از یک طرف و وقوع تنش‌های محیطی طبیعی از طرف دیگر موجب فرسایش شدید ژنتیکی در گونه‌های گیاهی پر ارزش گردیده است ( امیدبیگی، ۱۳۷۶). این وضعیت تا جایی پیش رفته که برخی از گیاهان دارویی بومی یا از بین رفته و یا در معرض انقراض قرار گرفته‌اند ( هویزه و همکاران ،۱۳۸۰).
۱-۳- وضعیت گیاهان دارویی در ایران
ایران با برخورداری از سابقه تاریخی درخشان در طب، استعدادهای بالقوه جغرافیایی و اقلیمی (۱۱اقلیم از ۱۳ اقلیم جهانی)، دامنه تغییرات درجه حرارت روزانه (۵۰ درجه سانتی‌گراد)، ۳۰۰ روز آفتابی در سال، و تنوع بالای گونه های گیاهی (۷۵۰۰ الی۸۰۰۰ گونه) که ۱۰ تا ۱۵ درصد آن دارویی است، توانایی بالقوه‌ای در زمینه توسعه و تولید گیاهان دارویی دارد ( آزادبخت، ۱۳۷۸؛ امیدبیگی، ۱۳۷۹). در حال حاضر حدود ۶۶ هزار هکتار از ارضی کشاورزی در استان‌های مختلف کشور، به کشت گیاهان دارویی اختصاص دارد و از مجموع مزارع اختصاص یافته به گیاهان دارویی، حدود ۶۵ هزار تن محصول تولید می‌شود ( عصاره و سید اخلاقی، ۱۳۸۸). میزان صادرات کشور در سال ۱۳۸۶ به میزان ۶۳ میلیون دلار ثبت شده است که عمده‌ترین اقلام زیره، گشنیز و عصاره شیرین بیان بوده است. این در حالی است که ارزش کل واردات گیاهان دارویی و مواد اولیه گیاهی در سال ۱۳۸۶ به میزان ۸۵ میلیون دلار بوده و بیش‌ترین ارزش میزان واردات گیاهان دارویی و فرآورده‌های مرتبط، معادل ۵۹ میلیون دلار مربوط به اسانس‌ها می‌باشد ( غلامشاهی، ۱۳۸۸). در حال حاضر ۳۵ شرکت داروسازی گیاهی در کشور مجوز فعالیت دارند و حدود ۳۰۰ قلم داروی گیاهی در کشور تولید می‌گردد، که حدود ۴ درصد داروهای مورد استفاده جامعه را تشکیل می‌دهند و تعداد گیاهان مورد استفاده برای تهیه این داروها (طبق گزارش وزارت بهداشت) حداکثر ۹۰ گونه گیاهی است. همچنین تعداد ۶۰ قلم ترکیبات آرایشی با منشاء گیاهی در کشور تولید می‌گردد که بسیاری از مواد اولیه این فرآورده‌ها از خارج وارد می‌گردد (عصاره و سید اخلاقی، ۱۳۸۸). این در حالی است که تنوع گونه‌ای و ذخایر ژنتیکی از ویژگی‌های بارز این سرزمین بوده و با بهره‌گیری از حدود هشت هزار گونه گیاهی و حدود ۱۵۰۰ گونه گیاه دارویی و انحصاری و بومی بودن برخی از آن‌ها که از ارزش دارویی و صنعتی بالایی برخوردارند (ابراهیمی، ۱۳۸۰)، در صورت کشت و فراوری می‌توانند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخل، در بازارهای جهانی بدون رقیب وارد شوند. علی‌رغم این‌که همواره استفاده از گیاهان دارویی و تأمین دارو از منشاء گیاه، از ویژگی‌های بارز طب ایرانی محسوب می‌شود اما به رغم پیشینه تاریخی درخشان و گذشته پر افتخار، عملاً جایگاه ایران امروز در این دانش از موقعیت مناسب و مطلوبی در جهان برخوردار نیست، بنابراین تمهیدات لازم برای احیاء و بازگرداندن این سیادت فراموش شده و ارتقاء اهداف متعالی طب ایرانی که گیاهان دارویی سنگ بنای آن را تشکیل می‌داده است، امری اجتناب ناپذیر است. بنابراین بررسی وضع موجود فعالیت‌های مرتبط با گیاهان دارویی اعم از تحقیقاتی و اقتصادی و نیز فرآورده‌های دارویی و آرایشی، بهداشتی با منشاء گیاهی، نشان می‌دهد که در ارتباط با عرصه‌های کاری، جمع‌آوری و استحصال محصول از عرصه‌های طبیعی، نهاده‌های مورد نیاز، عملیات کاشت، داشت، برداشت و نیز عملیات پس از برداشت (عمل‌آوری) و بالاخره بازاریابی و بازرگانی گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن‌ها نارسایی‌ها، مشکلات و محدودیت‌هایی در کشور وجود دارد که بدون توجه و رفع آن‌ها، فعال کردن این بخش بالقوه تولیدی غیر ممکن بوده و سودآوری لازم برای تولیدکنندگان نیز بعید به نظر می‌رسد (عصاره و سید اخلاقی، ۱۳۸۸).
۱-۴- علت مصرف کود در مزارع
امروزه از کودها به عنوان ابزاری برای دستیابی به حداکثر تولید در واحد سطح استفاده می‌شود. ولی لازم است این کودها بتوانند علاوه بر افزایش تولید، کیفیت محصولات کشاورزی را نیز ارتقا دهند و ضمن آلوده نکردن محیط زیست، مخصوصاً آب‌های زیرزمینی، تجمع مواد آلاینده نظیر نیترات را در اندام‌های مصرفی محصولات به حداقل ممکن تنزل دهند تا ضمن افزایش راندمان کودی، سلامتی انسان و دام را نیز تأمین کنند (دین‌دوست و همکاران، ۱۳۸۶).
۱-۵- اثر عناصر غذایی بر عملکرد گیاهان
عناصر ضروری بر اساس نیاز کمی گیاهان به دو گروه عناصر پرمصرف شامل نیتروژن، کربن، هیدروژن، اکسیژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و گوگرد و عناصر کم‌ مصرف شامل آهن، منگنز، بر، روی، مس، مولیبدن، کلر و نیکل تقسیم می‌شوند ( معزاردلان و ثواقبی فیروزآبادی، ۱۳۸۱؛ سالاردینی، ۱۳۸۲). افزایش بیوماس محتوای دارویی با روش‌های به‌زراعی و به‌نژادی یکی از اهداف مورد نظر در تولید گیاهان دارویی می‌باشد. عناصر غذایی پرمصرف و کم‌مصرف در این زمینه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هسستند ( امیدبیگی[۲]، ۲۰۰۳). هر عنصر ضروری فقط زمانی می‌تواند نقش خود را تغذیه به‌خوبی نشان دهد که سایر عناصر لازم به‌صورت متعادل و به نسبت‌های کافی در اختیار گیاه باشند. با افزایش مواد آلی خاک، بهینه سازی مصرف کودهای نیتروژنه، فسفاتی و پتاسیمی، تولید و ترویج مصرف کودهای حاوی عناصر ریز مغذی می‌توان عملکرد محصولات زراعی و باغی را افزایش داد ( ملکوتی، ۱۳۷۷).
۱-۶- علت اثربخشی ناچیز عناصر غذایی در ایران
در کشور ما بیش‌تر توصیه‌های کودی، بدون توجه به نیاز گیاه صورت می‌گیرد و به تغذیه صحیح گیاه اهمیت داده نمی‌شود. توصیه‌های کودی عمدتاً به‌صورت کلیشه‌ای انجام می‌شود و کود نقش خود را به عنوان ابزار مهم در افزایش تولید به دلیل عدم استفاده بهینه از آن‌ها ایفا نمی‌کند. علت‌های اصلی توجه بیش‌تر به عناصر کم‌مصرف، به ‌جز اثر در افزایش تولید محصولات، مشاهده پیدایش کمبود، گرسنگی پنهان و افزایش بیماری‌هایی است که انسان امروزی در اثر مصرف مواد غذایی فقیر از این عناصر به آن‌ها مبتلا می‌شود. اشکالی که در توصیه‌ها وجود دارد این است که تا گیاهان نشانه‌های کمبود را نشان ندهند، کودی مصرف نمی‌شود که این اندیشه‌ای نادرست می‌باشد. زیرا در این شرایط عملکرد پایین آمده و کیفیت محصول بسیار کاهش می‌یابد ( ملکوتی، ۱۳۷۷).
ایران نیز از نظر اقلیمی در منطقه خشک و نیمه خشک قرار داد .حدود ۵۰ میلیون از ۱۶۵میلیون هکتار اراضی کشور جزء مناطق بیابانی وکویری و نیمه خشک است. در این مناطق تعدادی از محصولات زراعی از گذشته های دور کشت وکار می‌شده‌اند که به رغم سود زیاد حاصل از کشت آنها به دلیل منطقه ای بودن وعدم استفاده از آنها به عنوان منبع غذایی ویا سایر دلایل درباره جنبه های مختلف به زراعی آنها پژوهش های اندکی انجام شده است گسترش کشت وکار این گیاهان می‌تواند یکی از کارهای مهم مدیریتی جهت بهبود شرایط اقتصادی واجتماعی در این مناطق باشد (صادقی و راشد محصل، ۱۳۷۰؛ شاه علایی، ۱۳۷۲).
بطور کلی آنچه درانتخاب گیاهان زراعی جهت کشت در یک منطقه اهمیت دارد. سازگاری آنها با عوامل محیطی است انتخاب محصولات زراعی به ویژه در مناطق نیمه خشک جهان نظیر کشور ما، به دلیل شرایط خاص اقلیمی کمبود آب وحساسیت خاکها در مقابل فرسایش وتخریب، از اهمیت بیشتری برخوردار است ( امین پوروموسوی،۱۳۷۳).
تعداد صفحه :۱۰۱
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

پایان نامه کشاورزی : بررسی اثر کود نانوپتاس بر خصوصیات مورفولوژیکی دو رقم نرگسTazetta وJanquilla

پایان نامه رشته کشاورزی گرایش محصولات باغی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده کشاورزی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مهندسی تولیدات گیاهی

گرایش محصولات باغی

عنوان

بررسی اثر کود نانوپتاس و هورمون BA بر خصوصیات مورفولوژیکی و اسانس دو رقم نرگسTazetta وJanquilla

استاد راهنما

دکتر حسین مرادی

استاد مشاور

دکتر حسین افشاری

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :
فهرست مطالب
عنوان      صفحه
چکیده ۱
فصل اول: مقدمه
۱-۱ مقدمه. ۲
۱-۲- هدف از انجام این تحقیق. ۵
فصل دوم: بررسی منابع
۲-۱ تاریخچه گل نرگس در ایران. ۶
۲-۲ گیاه شناسی ۶
۲-۳ اکولوژی و انتشار گونه های نرگس: ۱۲
۲-۴ مورفولوژی و آناتومی: ۱۳
۲-۵ خاک: ۱۴
۲-۶ زمان و نحوه کاشت پیازها: ۱۵
۲-۷ عملیات داشت: ۱۶
۲-۸ اسانسها: ۱۶
۲-۸-۱ مشخصات اسانس: ۱۷
۲-۸-۲ کاربرد اسانسها: ۱۹
۲-۸-۳ طبقهبندی ترکیبهای شیمیایی موجود در اسانسها ۱۹
۲-۸-۴ ترکیبات الکلی ۱۹
۲-۸-۵ ترکیبات آلدهیدی ۲۰
۲-۸-۶ ترکیبهای کتونی ۲۰
۲-۸-۷ ترکیبهای استری ۲۰
۲-۸-۸ کتونها ۲۰
۲-۸-۹ آزولونها ۲۰
۲-۹-۱۰ ترپنوئیدها ۲۱
۲-۹ تغذیه. ۲۱
۲-۱۰ پتاسیم: ۲۲
۲-۱۱ نقش پتاسیم در میزان فتوسنتز گیاه: ۲۴
۲-۱۲ نقش پتاسیم در انتقال مواد. ۲۴
۲-۱۳ کود نانو پتاس: ۲۷
۲-۱۴ تنظیم کننده هایرشد. ۲۸
۲-۱۴-۱ سایتوکنینها: ۲۸
۲-۱۴-۲ نقش بیولوژیکی سیتوکنینها: ۲۹
فصل سوم: مواد و روشها
۳-۱ مواد و روشها ۳۵
۳-۱-۱ طرح آزمایشی ۳۵
۳-۱-۲ محل آزمایش. ۳۵
۳-۱-۳ ماده آزمایشی ۳۵
۳-۱-۴ بستر کاشت ۳۷
۳-۲ صفات مورد ارزیابی ۳۷
۳-۲-۱ پیاز. ۳۷
۳-۲-۲ وزن پیازها ۳۸
۳-۲-۳- تعداد پیازچه در هر پیاز. ۳۸
۳-۲-۴ سطج برگ ۳۸
۳-۲-۵ شاخه گلدهنده ۳۹
۳-۲-۶ تعداد گلچه­ها ۳۹
۳-۲-۷ قطرگلچه­ها ۴۰
۳-۲-۸ ظهور گل آذین ۴۰
۳-۲-۹ گردن غازی: ۴۰
۳-۲-۱۰ اندازهگیری میزان جذب خالص آب ۴۱
۳-۲-۱۱ اندازهگیری میزان مواد جامد محلول. ۴۲
۳-۲-۱۲ نشت یونی ۴۲
۳-۲-۱۳ اندازهگیری وزن تر و وزن خشک. ۴۳
۳-۲-۱۴ سنجش کلروفیل a، b و محتوای کلروفیل کل برگ: ۴۳
۳-۲-۱۵ سنجش میزان فلاوونوئیدها و آنتوسیانینها: ۴۴
۳-۲-۱۶ سنجش کلروفیل a، b و کاروتنوئید گلبرگی: ۴۵
۳-۲-۱۷ آنتوسیانین گلبرگی: ۴۶
۳-۲-۱۸ طرز استخراج پروتئین ۴۶
۳-۲-۱۹ ارزیابی میزان فعالیت آنزیم فنیل آلانین آمونیالیاز (PAL) 47
۳-۲-۲۰ تهیه منحنی استاندارد ومعادله رگرسیون PAL. 47
۳-۲-۲۱ روش های جداسازی و تشخیص ترکیبهای موجود در اسانس. ۴۸
۳-۲-۲۲ کروماتوگرافی گازی با طیف سنججرمی Gas Chromatography(GC/ MS) : 49
فصل چهارم: نتایج
۴-۱ بررسی جدول تجزیه واریانس. ۵۰
۴-۲- تاثیر تیمارهای مختلف بر روی صفات اندازه گیری شده ۵۱
۴-۲-۱ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر صفت قطر گلآذین در گل نرگس. ۵۱
۴-۲-۲ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر صفت قطر ساقه در گل نرگس. ۵۱
۴-۲-۳ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر صفت طول ساقه در گل نرگس. ۵۱
۴-۲-۴ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر وزن پیاز مادری ۵۳
۴-۲-۵ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر تعداد پیاز دختری ۵۳
۴-۲-۶ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر تعداد برگ ۵۳
۴-۲-۷ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر زمان گردن غازی ۵۴
۴-۲-۸ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر زمان ظهور گلآذین ۵۴
۴-۲-۹ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر وزن تر. ۵۴
۴-۲-۱۰ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر وزن خشک. ۵۵
۴-۲-۱۱ اثر هورمون و کود نانو پتاس برجذب آب در گلبرگهای گل. ۵۵
۴-۲-۱۲ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر جذب مواد غذایی ۵۶
۴-۲-۱۳ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت کلروفیل a برگ ۵۸
۴-۲-۱۴ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت کلروفیل b برگ ۵۸
۴-۲-۱۵ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت کلروفیل کل برگ ۵۹
۴-۲-۱۶ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت آنتوسیانین برگ ۵۹
۴-۲-۱۷ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت فلاونوئید. ۶۰
۴-۲-۱۸ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر سطح برگ ۶۱
۴-۲-۱۹ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر نشت یونی (EC) در گلبرگ ۶۱
۴-۲-۲۰ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر آنتوسیانین گلبرگ ۶۲
۴-۲-۲۱ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر رنگیزههای گیاهی گلبرگ درونی (تاج) ۶۲
۴-۲-۲۲ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر رنگیزههای گیاهی گلبرگ بیرونی ۶۳
۴-۲-۲۳ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر آنزیم فنیل آلانین آمونیالیاز. ۶۳
۴-۲-۲۴ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر تعداد گلچه گل. ۶۴
۴-۲-۲۵ اثر هورمون و کود نانو پتاس بر میزان ترپنوئید گلبرگ ۶۴
فصل پنجم: بحث
۵-۱ بحث ۷۹
۵-۲ نتیجه ­گیری ۸۴
۵-۳ پیشنهادات ۸۴
منابع. ۸۵
جداول ضمیمه. ۹۴
چکیده انگلیسی . ۱۰۲
چکیده
نرگس یکی از شش جنس بزرگ گل­های پیاز­دار در جهان است که پس از لاله در مقام دوم کشت و کار قرار دارد. این گل نه تنها به عنوان گل بریده و گیاه گلدانی زینتی شناخته می­شود بلکه ارزش بالایی در صنعت عطر­سازی دارد. این تحقیق برای ارزیابی پاسخ دو رقم نرگس (تازتا و جانکوئیلا) به هورمون بنزیل آدنین (BA) و کود نانو پتاس به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با ۱۰ تکرار انجام شد. فاکتور اول رقم در ۲ سطح، فاکتور دوم هورمون بنزیل­آدنین در ۴ سطح و فاکتور سوم کود نانوپتاس در ۳ سطح بودند. نتایج نشان داد صفاتی همچون کاروتنوئید گلبرگ و آنزیم فنیل آلانین­آمونیالیاز بین دو رقم معنی­دار بود. سطوح مختلف هورمون بر میزان جذب آب، نشت یونی، کلروفیل (a، کل و کاروتنوئید) گلبرگ نیز اختلاف معنی‌داری را نشان داد. اثرات متقابل بین رقم و هورمون بر کلروفیل a، b، کلروفیل کل برگ معنی‌دار گردید.­ اثرات متقابل رقم و کود نانوپتاس بر وزن پیاز مادری و سطح برگ اختلاف معنی­داری را نشان داد. همچنین اثرات متقابل هورمون و کود نانوپتاس بر روی میزان جذب آب، کلروفیل a برگ و نشت یونی معنی دار گردید. نتایج نهایی حاکی از آن است که هورمون بنزیل آدنین به همراه کود نانوپتاس به نحو مطلوبی موجب حفظ رنگدانه آنتوسیانین، قطر گل ومیزان جذب آب گردیدند که این عوامل موجب افزایش کیفیت گل­ها می­گردد. همچنین کود و هورمون بر محتویات اسانس دوگونه نرگس اثر معنی داری نشان نداد.
کلمات کلیدی: گل­های زینتی، گل نرگس، اسانس­، پیاز، آنزیم فنیل آلانین آمونیالیاز
۱-۱ مقدمه
گل و گیاهان زینتی با تنوع و زیبایی فراوان خود در آرایش و زیباسازی محیط و ارضای حس زیباشناسی بشر نقش عمده­ای ایفا می­ کنند، همچنین موجب تغذیه روحی و افزایش ضریب امید به زندگی و ضریب کارایی افراد در محیط کاری می­شوند و همچنین تفاهم و روابط حسنه خانوادگی و اجتماعی در اثر هدیه این کالا در جامعه افزایش می­یابد، این موضوع در زندگی ماشینی و آپارتمان­نشینی امروزه اهمیت بسزایی دارد. تولید گل و گیاهان زینتی در جهان امروزه، اهمیت بسزایی دارد. تولید گل­ها و گیاهان زینتی در جهان، امروزه از اهمیت خاصی برخوردار بوده و علاوه بر نیازهای روحی و روانی، از نظر اقتصادی همه ساله میلیاردها دلار سود نصیب کشورهای تولید کننده می­ کند. با توجه به تنوع اقلیمی کشور ایران و سطح گسترده اراضی و وجود انرژی سرشار خورشیدی، یکی از پتانسیل­های برجسته کشور، تولید محصول بخش کشاورزی می­باشد. بدیهی است تولید گل و گیاهان زینتی به عنوان یکی از زیربخش های کشاورزی
می ­تواند به عنوان یکی از منابع ارزآور کشور به حساب آید. ولی متاسفانه به علت پاره­ای از مشکلات و چالش­های موجود به ویژه مشکلات ساختاری و سازمانی در بازار گل، با جایگاه شایسته خود در بازار جهانی فاصله زیادی دارد(هاگی لادی و همکاران، ۱۹۹۹).[۱]
در فرایند جهانی شدن اقتصاد و تجارت که اقتصاد همه کشورها را تحت تاثیر قرار داده است، افزایش در تجارت از طریق رشد صادرات و نفوذ در بازارهای جهانی و بین ­المللی و رهایی از اقتصاد تک محصولی برای دستیابی به رشد اقتصادی مستمر و پایدار از اهداف اقتصادی کشورها از جمله ایران است. در این راستا سیاستگذاران کشور کوشیده­اند تا زمینه ­های مساعدی را برای رونق و رشد اقتصادی محصولات و کالاهای غیرنفتی به عنوان یکی از محورهای اصلی رشد وتوسعه اقتصادی، افزایش درآمدهای ارزی، ایجاد اشتغال و از همه مهمتر وابستگی کمتر به درآمدهای ارزی نفتی فراهم نمایند زیرا توسعه فروش به خارج از کشور می ­تواند سبب گرفتن بازار از رقبا شود(لولون و ویلد، ۱۳۶۹). ایجاد اشتغال و رشد صادرات غیرنفتی دو موضوع اساسی در اقتصاد ایران است که با برنامه ­ریزی جامع برای بهره ­برداری بهینه از استعدادها و توانمندی­های بالقوه اقتصاد کشور در بخش­های مختلف حصول می­باشد. ایران کشوری وسیع با تنوع آب و هوایی است. از چهارده گونه اقلیم آب و هوایی شناخته شده جهان، ایران دوازده گونه آن را در نقاط مختلف کشور دارا است، از این رو از استعداد طبیعی برای رویش انواع گیاهان چون گل­ها و گیاهان زینتی برخوردار است (امیدبیگی،۱۳۷۴).
دربازارهای جهانی گل و گیاهان زینتی سالانه حدود بیست میلیارد دلار از این کالا مبادله می­شود که سهم ایران در این بازارحدود دویست میلیون دلار است که قابل صرف نظر کردن نمی­باشد(معماران کاشانی و نادری، ۱۳۷۵). پژوهش در زمینه ­های مختلف از قبیل جمع­آوری گونه­های مختلف گل­ها، انجام برنامه ­های به نژادی و ایجاد کولتیوارهای جدید و نیز شناخت نیازهای محیطی و بررسی عوامل موثردر تولید گل جهت افزایش کیفیت گل­ها ضروری به نظر می­رسد بعلاوه با کاهش هزینه­ها و مطالعه و برنامه ­ریزی تولید در مناطق مختلف کشور به همراه بهبود روش­های بسته بندی، حمل ونقل و بازاررسانی گل­ها مطابق با استاندارهای بین ­المللی می­توان به دستیابی ایران به جایگاه واقعی خود در بازارهای جهانی گل امیدواراست (سایدیکو و انیس، ۲۰۰۸).[۲]
پرورش دهندگان بزرگ در بسیاری از کشورهایی مانند هلند و آمریکا به کاربرد تنظیم کننده­های رشد و هورمون­های گیاهی نظیر سایتوکنین­ها و جیبرلین­ها در طی دوره رشد ونیز پس از برداشت، همچنین بهره­ گیری از محلول­های نگهدارنده گوناگون و اعمال درجه­بندی و روش­های مناسب بسته­بندی و حمل و نقل پیشرفت­های زیادی داشته اند. در ایران همچون صنعت تولید، موفقیت­ها در زمینه نگهداری گل­های بریده چندان رضایت­بخش نیست. ۲۰ درصد گل­های تازه، هنگام گذشتن از کانال­های بازار (برداشت، بسته­بندی، جابجایی و فروش) مرغوبیت خود را از دست داده و قسمت زیادی از گل­های باقیمانده نیز در شرایط ضعیف ونامطلوب به فروش می­رسند که باعث نارضایتی مصرف کننده می­شود (هاگی لادی و همکاران، ۱۹۹۹).
بررسی نوشته­های پیشینیان نشان می­دهد که فرهنگ دیرین ایران زمین از همان ابتدا بر پایه انس با طبیعت استوار است، به طوری­ که اولین بار پادشاهان ایرانی بودند که با کشت گیاهان زینتی و فضاسازی مناسب پارک­ها و باغ­های ایران آن­ روز را با فرانسه مقایسه می­نماید که دلیل بر ذوق و سلیقه هنر گل­پروری و گل­آرایی ایرانیان است و این موضوع به حدی اهمیت پیدا می­ کند که آن­ها گل را از عالم بالا می­دانند:
گل آن جهانی است نگنجه در این جهان           در عـالـم خیـال چـه گنجه خیـال گـل
(هاگی لادی و همکاران، ۱۹۹۹).
گل نرگس گیاهی پیازی از زیر رده­ی تک­لپه­ای ها، خانواده آماریلیداسه (Amarilidace) و از جنس (Narcissus) است (خلیقی، ۱۳۸۲). جنس Narcissus شامل ۶۵ گونه و ۲۰۰۰۰ رقم هیبرید و ۲۶ گونه وحشی می باشد (بلانچارد،۱۹۹۰)[۳]. نرگس یکی از مهم­ترین گیاهان باغبانی است که گونه­های آن در هر گوشه از جهان به استثنای مناطق گرمسیری رشد می­ کنند و به عنوان گل بریده، گیاهان گلدانی و در فضای سبز کاربرد دارند (دوله و ویلکینز، ۱۹۹۶)[۴]. این گونه در مناطق مختلف ایران به خصوص شمال، شمال شرق، فارس، بوشهر، بهبهان، کرمان و خراسان جنوبی رویش دارد (پویان، ۱۹۸۹; مظهری، ۲۰۰۴). گل ها در برخی از گونه های نرگس بسیار معطر می باشند و نرگس شیراز از آن جمله است. از عطر گل­ها در صنایع عطرسازی استفاده می شود که از ارزش اقتصادی بالایی برخوردار می­باشد (بارت و پنل،۱۹۹۹)[۵]. البته نرگس­هایی که برای استحصال عطر کاشته می­شوند عبارتند از نرگس شیراز، پوتیکوس و جان کوئیلا که ترکیب­های موجود در اسانس گل آنها شامل مونوترپن­ها، پارافین­ها، فنل­ها، آلدئید­ها، استرها و الکل­ها می­باشند. اما ترکیب­هایی که بخش مهم عطر و بوی گل را تشکیل می­ دهند استر­ها، اتر­ها و فنل­ها می­باشند. گیاه برای جلوگیری از تبخیر آب اسانس را می­سازد. اسانس این گیاه علاوه بر مصرف در صنایع عطرسازی در صنعت دارویی نیز کاربرد دارد و خاصیت ضد­باکتری و ضد­تورم دارد (اهرت و همکاران،۱۹۹۲)[۶].
نانو تکنولوژی یکی دیگر از فناوری­های نوین است که اخیراً وارد عرصه کشاورزی شده است. نانو ذرات مجموعه­های اتمی یا مولکولی با حداقل ابعاد بین ۱۰۰-۱ نانومتر هستند که خواص فیزیکوشیمیایی متفاوتی در مقایسه با توده مواد خود دارند (روفینی و کرمونینی،۲۰۰۹)[۷]. در عصر حاضر از نانو­تکنولوژی به عنوان دانش زمینه ساز گشایش افق­های جدید در عرصه تمامی علوم یاد می­شود. فناوری نانو، کاربردهای بالقوه نوظهورو تازه­ای در زمینه علوم کشاورزی ایجاد کرده است. با بهره گرفتن از این دانش می توان شیوه ­های فعلی مدیریت محصول را بهبود بخشید. در حقیقت، فناوری نانو فرصت‌های جدیدی را به‌منظور افزایش راندمان مصرف عناصر غذایی و به‌ حداقل رساندن هزینه‌­های حفاظت از محیط ‌زیست، گشوده است. افزایش راندمان و کیفیت منابع غذایی به‌واسطه‌ی سرعت جذب بالاتر، عدم اتلاف کودها از طریق آبشویی و جذب کامل کود به‌وسیله­ی گیاه به دلیل رهاسازی عناصر غذایی کود با سرعت مطلوب در تمام طول فصل رشد، کاهش قابل توجه آلودگی خاک، کاهش مسمومیت گیاهی و تنش ناشی از وجود غلظت‌های بسیار بالای موضعی نمک در خاک از مزایای قابل توجه استفاده از نانوکودها در مقایسه با کودهای مرسوم هستند.
به رغم نیاز فراوان محصولات زارعی به پتاسیم که گاهی بیشتر از مقدار نیتروژن نیز می­باشد ولی کودهای پتاسیمی مصرف نمی­ شود این وضع در حالی است که در کشورهای پیشرفته، نسبت نیتروژن به پتاسیم مصرفی تقریباً نزدیک به یک است، ولی متاسفانه این نسبت در کشور ما از ۱۵ نیز بیشتر است
(بلالی و همکاران،۲۰۰۳)[۸].
به کارگیری این کودها نسبت به ترکیبات نیتروژنی و فسفاتی مخصوصاً در ایران با تاخیری چند ده ساله صورت گرفته است. زیرا از یک طرف ذخایر پتاسیم قابل جذب موجود در اکثر خاک­ها برای کشت متمادی محصولات کافی می­نموده و از سوی دیگر، به رغم بسنده نبودن مقدار پتاسیم برای دستیابی به بالاترین عملکرد، کمبود­های نیتروژن و فسفر به عنوان عوامل محدودکننده برتر بروز نموده و مسئله کمبود پتاسیم در پشت آن پنهان می­گردید. پس از آن که استفاده از کودهای ازتی و فسفاتی در سطحی وسیع رایج گردید، کمبود پتاسیم بیش از پیش به عنوان یک عامل محدود کننده رخ نمود (ملکوتی،۱۳۷۹). استفاده از تنظیم کننده­های رشد گیاهی به عنوان یک روش در تغییر فیزیولوژی گیاهان، همراه با سایر روش­ها ضروری به نظر می­رسد. تاثیر بر گلدهی یکی از مهمترین اثراتی است که تنظیم کننده­های رشد گیاهی دارند. مثال­های زیادی از تاثیر تنظیم کننده­های رشد گیاهی در گیاهان معطر وجود دارد (شوکلا و فاروکی، ۱۹۹۰)[۹]. نخعی و همکاران (۱۳۸۸) در بررسی اثر تنظیم کننده­های رشد گیاهی بر صفات مورفولوژیک و اسانس گل نرگس بیان کردند هورمون بنزیل آدنین سبب افزایش معنی­دار طول ساقه گل­دهنده، قطر گل، تعداد گل در گل­آذین و سبب تسریع در گلدهی می­گردد همچنین این تیمار باعث افزایش معنی­دار میزان اسانس در این گل شده است مطابق نتایج بدست آمده در آزمایشاتشان اظهار کردند بنزیل آدنین علاوه بر این­که سبب بهبود خصوصیات زینتی نرگس گردید، میزان تولید اسانس را نیز نسبت به سایر تیمارهای هورمونی مورد استفاده در این تحقیق افزایش داده است بنابراین استفاده از آن برای پرورش زینتی و هم­چنین برای تولید اسانس توصیه می­گردد.
۱-۲- هدف از انجام این تحقیق
از آنجائیکه خصوصیات مرفولوژیک و فیتوشیمایی این گیاه پیازی شدیداً تحت تاثیر عوامل مختلف از جمله تغذیه و هورمون تغییر می­نماید بنابراین در این تحقیق جهت بهبود خواص یاد شده با ارتباط مطلوب بین هورمون و کود پتاس به دنبال درصد افزایش آن­ها با بهترین تیمار می­باشیم
فصل دوم
بررسی منابع
۲-۱ تاریخچه گل نرگس در ایران
در اطراف قلعه ارجان گل­های نرگس همه ساله وجود دارند. این قلعه که قدیمی­تر از قلعه­الموت
می­باشد در محلی صعب­العبور در استان خوزستان واقع شده است. با توجه به قدمت شهر ارجان می­توان به قدمت گل­های نرگس پی برد. بر اساس آن­چه در کتاب­های تاریخی آمده است ارجان نام قدیم بهبهان و از شهرهای پیش از مهاجرت آرین­ها بوده است. بعضی از مورخان آمدن آرین­ها را قبل از میلاد و برخی به دو هزار سال قبل از میلاد ارتباط می­ دهند از آثار ایلامیان و کلدانیان در نزدیکی­های ارجان از سنگ نبشته­ها و مجاری­های تنگ سروک و غیره معلوم می­گردد که ارجان از شهرهای پیش از مهاجرت آرین­ها بوده است (جوکار،۱۳۵۰).
شیروانی قدمت گل نرگس در ایران در شهرستان بهبهان، قبل از تاریخ هجری قید کرده است (شیروانی، ۱۲۶۸). در کتاب راه­های باستانی و پایتخت­های قدیمی غرب ایران (کریمی، ۱۳۲۹) آمده است که: «در بهبهان همه ساله در سمت شمال از دامنه کوه بدیل تا انتهای دامنه کوه خاویز پر از گل­های شب­بوی وحشی می­گردد ودر سمت جنوب سراسر ماهور را گل­های شقایق وحشی، یاس و آویشن فرا می­گیرد و گل­های نرگس که در وسط دشت می­رویند این مجموعه مینوفریب را تکمیل می­ کنند در نرگس­زار وسیع و پر از گل بهبهان بیش از پنج نوع نرگس زیبا از قبیل (مسکینک، شهلا، پنجه گربه­ای، شصت­پر و غیره می­روید». در استان فارس بیش از ۳۰ الی ۵۰ هکتار زیر پوشش این گیاه بوده (وندلبو،۱۹۷۷)[۱۰]. ولی متاسفانه به دلیل توسعه صنعتی کشاورزی مدرن در حال حاضر بر اساس آمارنامه کشاورزی ۱۳۸۱، سطح زیر کشت گل نرگس درکل ایران جمعاً ۷۰ هکتار می­باشد که سالانه حدود ۴۱ میلیون شاخه گل بریده در این سطح تولید می­شود.
۲-۲ گیاه شناسی
نرگس،گیاهی پیازی از زیررده تک لپه­ای­ها، خانواده آماریلیداسه (Amarilidaceae) و از جنس نرگس
(Narcissus) است (خلیقی،۱۳۸۲). نرگس یکی از گیاهان ژئوفیت[۱۱] و چند ساله که دارای حدود ۶۰ گونه و ۲۰۰۰۰ هیبرید است (بلانچارد،۱۹۹۰). پیاز نرگس از نظر مورفولوژیکی، دارای ساقه زیرزمینی بسیار کوتاه و ضخیمی است به نام طبق یا صفحه قاعدهای که برگ­های فلس مانند ضخیم مملو از مواد غذایی آن را احاطه کرده­اند از پائین ساقه، ریشه­ها خارج می­گردند که نابجا، بدون انشعاب، بدون تار کشنده و با کلاهک مشخص هستند از بالای ساقه و قسمت انتهایی، شاخه گل­دهنده به شکل استوانه­ای و بدون گره خارج
می­شود که در انتها تولید گلچه می­ کند. گلچه­ها در ابتدا در یک غلاف بسته قرار دارند. در محل اتصال فلس­ها به ساقه کوتاه جوانه­های جانبی وجود دارند که محل تولید سوخچه می­باشند. برگ­های هوایی باریک و کشیده­اند. تعداد گلچه­ها بر روی شاخه گل دهنده از یک تا دوازده یا بیشتر است. هر گل دارای ۳ کاسبرگ و ۳ گلبرگ همرنگ به رنگ­های سفید، کرم، زرد کم رنگ و پررنگ، زائده­ای در وسط از جنس گلبرگ به نام تاج، درون آن ۶ پرچم در دو حلقه ۳ تایی، یک مادگی با تخمدان سه برچه­ای تحتانی و تمکن محوری است. میوه آن یک کپسول حاوی بذر و براق سیاه­رنگ کروی است(شکل ۱-۲). اغلب، گل به صورت کم­پر ولی دارای گونه­های پرپر نیز می­باشند. تنوع زیادی در گونه، واریته و هیبرید­های آن وجود دارد (بیلی،۱۹۷۳)[۱۲].
شکل۱-۲: شمایی از گل نرگس با مشخصات ریشه، ساقه، برگ و گل
نرگس از قرن نوزدهم یک محصول مهم اروپای غربی است. اما اجداد طبیعی آن قرن­هاست که شناخته شـده­انـد. گــونه­های غیـربـومی منـاطـق دیگــری نیـز از قـرن شـانـزدهم در هلنـد کاشتـه شـده­انـد. N.hispanicusPyrenean بیش از ۳۰۰ سال است که در بریتانیا به عنوان N.maximus کاشته شده است. کولتیوارهای ترومپت با گلپوش و گلبرگ رنگی از N.pseudonarcissus نشات گرفته­اند و ترومپت­هایی که دارای گلپوش سفید و گلبرگ رنگی هستند از گونه­های دو رنگN.pseudonarcissus نشات گرفته­اند و کولتیوارهایی که فنجان درشت هستند از تلاقی گونه­هایN.pseudonarcissusو N.poeticus نشات گرفته­اند ویک تلاقی با گونه N.poeticus تولید کولتیوارهای فنجانی کوچک می­ کند(ناصری و ابراهیمی،۱۳۸۱؛ ویلکینز،۱۹۷۳)[۱۳].
طبق بررسی­های «انجمن گل نرگس آمریکا» (۲۰۰۷) جنس نرگس به ۱۳ گروه، طبقه ­بندی شده است. این تقسیم ­بندی بر اساس تعداد گلچه در هر ساقه، اندازه تاج نسبت به اندازه پریانت یا تپال (مجموعه کاسبرگ­ها و گلبرگ­ها) و معطر بودن می­باشد که به صورت زیر طبقه ­بندی گردیدند.
تعداد صفحه :۱۱۸
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

پایان نامه اصلاح نباتات:بررسی تنوع مورفولوژیک و کمیت و کیفیت روغن گیاه نوروزک Leriifolia Salvia

پایان نامه اصلاح نباتات:بررسی تنوع مورفولوژیک و کمیت و کیفیت روغن گیاه نوروزک Leriifolia Salvia

پایان نامه پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد اصلاح نباتات در رشته کشاورزی

با عنوان:بررسی تنوع مورفولوژیک و کمیت و کیفیت روغن گیاه نوروزک Leriifolia Salvia

 

 

 

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست مطالب
عنوان                                                                                                                                صفحه
فهرست مطالب هشت
فهرست جداول ده
چکیده ۱
فصل اول: مقدمه
۱-۱  کلیات و اهداف ۲
۱-۲  اهداف مطالعه ۵
فصل دوم: بررسی منابع
۲-۱  اهمیت گیاهان دارویی ۶
۲-۲  طبقه‌بندی گیاهان دارویی ۷
۲-۲-۱ گیاهان مقوی ۷
۲-۲-۲ گیاهان مدر ۷
۲-۲-۳ گیاهان مسهل و ملین ۸
۲-۳  مشخصات عمومی تیره نعناع ۹
۲-۴  مشخصات جنس مریم گلی یا سالویا ۱۰
۲-۴-۱ مصارف و کاربرد جنس مریم گلی ۱۱
۲-۴-۲ خواص درمانی جنس مریم گلی ۱۱
۲-۵  نوروزک ۱۲
۲-۵-۱ اسامی محلی گیاه نوروزک ۱۲
۲-۵-۲ مشخصات گیاهشناسی نوروزک ۱۲
۲-۵-۳ رویشگاه نوروزک ۱۳
۲-۵-۴ نحوه حضور گونه نوروزک در رویشگاه‌های مختلف ۱۳
۲-۵-۵ فنولوژی گیاه نوروزک ۱۳
۲-۵-۶ عملکرد علوفه و بذر ۱۴
۲-۵-۷ سیستم ریشه‌ای گیاه ۱۵
۲-۵-۸ کاربرد نوروزک در زراعت ۱۵
۲-۵-۹ بررسی خصوصیات جوانه‌زنی بذر ۱۵
۲-۵-۱۰. اکولوژی نوروزک ۱۶
۲-۵-۱۱. آفات و بیماری‌های نوروزک ۱۷
۲-۵-۱۲ مطالعات سیتوژنتیکی گیاه نوروزک ۱۸
۲-۵-۱۳. مواد شیمیایی موجود در گیاه نوروزک ۱۸
۲-۵-۱۴. بررسی ترکیبات شیمیایی بذر ۱۸
۲-۶  ارزش و اهمیت گیاه نوروزک ۱۹
۲-۶-۱ خواص دارویی نوروزک ۱۹

هشت

۲-۶-۲ خواص ضد میکروبی نوروزک ۲۰
۲-۶-۳ خواص آنتی‌اکسیدانی گیاه نوروزک ۲۰
۲-۷  خواص غذایی نوروزک ۲۰
۲-۸  تنوع ژنتیکی ۲۲
۲-۹  ضرورت حفظ ذخایر ژنتیکی ۲۳
۲-۱۰ بررسی اثر تاریخ کاشت ۲۵
۲-۱۱. نقش عوامل محیطی بر مواد موثره گیاهان دارویی ۲۵
۲-۱۲ کلروفیل ۲۶
۲-۱۳ بررسی تنوع اسانس ۲۶
۲-۱۴. آنتی‌اکسیدان ۲۶
۲-۱۴-۱. آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی ۲۷
۲-۱۴-۲. ترکیبات فنولیک ۲۷
۲-۱۴-۳ منابع طبیعی ترکیبات فنولیک ۲۹
فصل سوم: مواد و روش‌ها
۳-۱  موقعیت جغرافیایی محل اجرای طرح ۳۰
۳-۲  مواد ژنتیکی و طرح آماری ۳۰
۳-۳  صفات مورد بررسی و نحوه اندازه گیری آن‌ها ۳۱
۳-۴  تجزیه آماری داده‌ها ۳۴
فصل چهارم: نتایج و بحث
۴-۱  دامنه تغییرات و میانگین صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک ۳۵
۴-۲  تجزیه واریانس و مقایسه میانگین سطوح تاریخ کاشت برای صفات مورفولوژیک ۳۸
۴-۲-۱ تعداد شاخه گل‌دهنده ۳۸
۴-۲-۲ ارتفاع شاخه گل‌دهنده و طول گل‌آذین ۳۸
۴-۲-۳ ارتفاع بوته ۳۹
۴-۲-۴ تعداد برگ در بوته و قطر تاج‌پوش ۳۹
۴-۲-۵ سطح برگ، طول برگ و متوسط عرض برگ ۴۰
۴-۲-۶ تعداد بذر و وزن بذر در شرایط خودگشن ۴۰
۴-۲-۷ تعداد بذر و وزن بذر در شرایط دگرگشن ۴۱
۴-۲-۸ نسبت خودگشنی ۴۱
۴-۲-۹ تعداد و عملکرد بذر در بوته ۴۱
۴-۳  نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین صفات فیزیولوژیک در سه تاریخ کاشت ۴۷
۴-۳-۱ کلروفیل a، کلروفیل b، مجموع کلروفیل a و b و میزان کاروتنوئید ۴۷
۴-۳-۲ ترکیبات فنولیک ۴۷
۴-۳-۳ کمیت و کیفیت روغن ۴۸
۴-۳-۴ درصد اسانس ۵۰

نه

فصل پنجم: نتیجهگیری و پیشنهادها
۵-۱  نتیجه‌گیری ۵۴
۵-۲  پیشنهادها ۵۵
مراجع ۵۶

ده

فهرست جداول
عنوان                                                                                                                                صفحه
جدول ۳‑۱ اطلاعات خاکشناسی مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی واقع در دانشگاه صنعتی اصفهان (چاه اناری) ۳۱
جدول ۴-۱ دامنه تغییرات و میانگین صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک نوروزک در سه تاریخ کاشت ۳۸
جدول ۴-۲ میانگین مربعات صفات مورفولوژیک در سه تاریخ کاشت ۴۴
جدول ۴-۳ میانگین مربعات صفات مورفولوژیک در سه تاریخ کاشت ۴۵
جدول ۴-۴ نتایج مقایسه میانگین صفات مورفولوژیک در سه تاریخ کشت ۴۶
جدول ۴-۵ نتایج مقایسه میانگین صفات مورفولوژیک در سه تاریخ کشت ۴۷
جدول ۴-۶ نتایج تجزیه روغن تاریخ کاشت اول ۴۹
جدول ۴- ۷نتایج تجزیه روغن تاریخ کاشت دوم ۵۰
جدول ۴-۸ میانگین مربعات صفات فیزیولوژیک در سه تاریخ کاشت ۵۳
جدول ۴-۹ نتایج مقایسه میانگین صفات فیزیولوژیک در سه تاریخ کاشت ۵۴

یازده

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
چکیده
دانه های روغنی ازمحصولات با ارزش کشاورزی و ماده اولیه صنایع روغن­کشی محسوب می­شوند. کشور ما جزء کشورهای واردکننده روغن می­باشد و برای رفع این کمبود باید کارهای اصلاحی بیشتری صورت گیرد. راه حل دیگر معرفی گیاهان دانه روغنی جدید با خصوصیت سازگاری به شرایط ایران می­باشد. نوروزک (Salvia leriifolia Benth.) گیاهی پایا از تیره نعناع و بومی استان­های خراسان، سمنان و قسمتی از افغانستان است. هدف این پژوهش مقایسه سه تاریخ کاشت نیمه اول و دوم فروردین و نیمه اول اردیبهشت در شرایط اقلیمی اصفهان، بررسی تنوع، سازگاری، میزان عملکرد اقتصادی، کیفیت و کمیت روغن گیاه و بررسی صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک گیاه نوروزک بود. این مطالعه بر روی یک توده بذر جمع‌آوری شده از خراسان جنوبی در سال‌های ۱۳۹۱-۱۳۹۳صورت گرفت. صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک از جمله تعداد برگ در بوته، ارتفاع بوته، تعداد شاخه گل دهنده، تعداد و وزن بذر در هر بوته در شرایط خودگشن و دگرگشن، ارتفاع شاخه گل‌دهنده، درصد اسانس، کمیت و کیفیت روغن و میزان ترکیبات فنولیک بررسی گردید و اطلاعات مربوط به تمام بوته‌ها برداشت شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تاریخ کاشت در بین صفات مورفولوژیک تنها بر روی تعداد شاخه گل‌دهنده، ارتفاع شاخه گل‌دهنده ، نسبت خودگشنی و قطر تاج‌پوش تاثیر معنی‌دار داشته است و از میان صفات فیزیولوژیک بر روی صفات سبزینگی، کاروتنوئید، درصد روغن و درصد اسانس برگ تاثیر معنی‌داری داشت. روغن دانه گیاه با حدود ۲۸ درصد حاوی بیش از ۷۰ درصد اسیدهای چرب اولئیک و لینولئیک بود که احتمالا قابلیت استفاده خوراکی را خواهد داشت. با توجه به اینکه در این پژوهش میزان بذر تولید شده در شرایط خودگرده‌افشانی نسبت به شرایط دگر‌گرده‌افشانی، به ازای تعداد شاخه گل‌دهنده برابر، کمتر می‌باشد، این گیاه احتمالا دگرگرده‌افشان است که البته دگرگرده‌افشان اجباری نیست و دارای درصد کمتری خودگرده‌افشانی نیز هست. با توجه به تمامی صفات، احتمالا تاریخ کاشت دوم (نیمه دوم فروردین) برای کشت این گیاه در اصفهان قابل توصیه است.
کلمات کلیدی: نوروزک، کمیت و کیفیت روغن، تاریخ کاشت، درصد اسانس

۱-     فصل اول

فصل اول: مقدمه

۱-۱    کلیات و اهداف

دانه های روغنی ازمحصولات با ارزش کشاورزی به شمار آمده و ماده اولیه صنایع روغن­کشی محسوب می­شوند،که نقش اساسی در تامین نیازهای چربی، پروتئین و ویتامین در حیات موجودات زنده ایفا می­ کنند. کشور ما جزء کشورهای واردکننده روغن می­باشد و برای رفع این کمبوداجرای فعالیت‌ها و کارهای اصلاحی بیشتری در جهت افزایش کیفیت و کمیت روغن ، این گیاهان ضرورت دارد. راه حل دیگر معرفی گیاهان دانه روغنی جدید با خصوصیت سازگاری به شرایط ایران و دارای توجیه اقتصادی می­باشد.
مطالعه تنوع ژنتیکی فرایندی است که تفاوت یا شباهت گونه‌ها، جمعیت‌ها و یا افراد را با بهره گرفتن از روش‌ها و مدل‌های آماری خاص بر اساس صفات مورفولوژیک، اطلاعات شجره‌ای یا خصوصیات مولکولی افراد بیان می‌کنند. اطلاع از میزان تنوع ژنتیکی ژرم‌پلاسم و ارتباط ژنتیکی بین ژنوتیپ‌ها برای محافظت و استفاده از منابع ژرم‌پلاسم دارای اهمیت خاصی است. این اطلاعات می‌تواند محققان را در انتخاب ترکیبات والدینی مناسب برای بهره‌برداری حداکثر از مواد ژنتیکی موجود جهت تولید هیبریدهای پرمحصول و جمعیت‌های در حال تفکیک یاری دهد. بررسی تنوع ژنتیکی در گیاهان از طریق صفات مورفولوژیک یا بیوشیمیایی همواره متداول بوده است [۶۲].
تیره نعناع (Lamiaceae) حاوی بیش از۴۰۰۰ گونه می­باشدکه اکثر آن­ها دارویی هستند [۱۹]. سالویا، جنس مهمی است که حدودا ۹۰۰ گونه را در این خانواده به خود اختصاص داده است [۹۲]. در عرصه‌های طبیعی ایران برای این جنس۵۶ گونه گزارش گردیده است، که از این تعداد۱۳ گونه­ی آن بومی می­باشد. سلوی (سالویا) از کلمه لاتین “سالوئو” به معنی نجات و شفا بخشیدن مشتق می­شود و احتمالا از بزرگترین جنس­های خانواده نعناع می­باشد که چند ساله و غالبا نیز بسیار معطراست. این جنس در مناطق گرم و معتدل جهان مشاهده می­شود و گونه­های آن دارای خواص ضد­میکروبی، ضد­سرطانی و ضد­تب می­باشند [۲۳].
نوروزک (Salvia leriifolia Benth. ) گیاهی پایا از تیره نعناع و بومی استان­های خراسان، سمنان [۲۶ و ۹۶] و قسمتی از افغانستان است [۱۹]. پراکنش این گیاه در اقلیم فراخشک بیابانی سرد، در ارتفاعات سنگلاخی، ارتفاعات کنگلومرایی و واریزه­های سنگی است‌. سازگاری این گیاه با انواع خاکها بالاخص خاکهای سبک در شیب­های جنوبی بسیار بالا می­باشد. این گونه با گیاهانی از قبیل درمنه، افدرا و پرند همراه است [۴۱]. آبیاری به صورت کرتی، بهترین روش زراعت این گیاه می­باشد و عمق کشت مناسب جهت داشتن درصد بالای سبز شدن و استقرار گیاه بین۱ تا۵/۱ سانتی­متر است. بیشترین جوانه­زنی بذور در دمای بین ۴ تا ۸ درجه سانتی­گراد انجام می­گیرد [۲۳].
میزان زادآوری در سال­های با بارندگی مناسب خوب بوده و در صورت حمایت گیاه در سال اول، در سال­های بعد می ­تواند به خوبی در برابر عوامل اقلیمی و نیز شرایط چرای دام مقاومت کند. با توجه به سازگاری و دامنه پراکنش وسیع آن، می ­تواند به عنوان یک گیاه چند منظوره مورد حمایت قرار گیرد. برنامه ریزی برای جمع آوری بذر نوروزک، ضمن ایجاد اشتغال در مناطق پراکنش این گونه، با ترویج و معرفی خواص دارویی آن و بازاریابی برای فروش به زراعی­کردن این گونه کمک می­ کند [۴۱].
گونه نوروزک دارای سه ویژگی مهم، مقاومت به خشکی، مقاومت در مقابل باد و مقاومت در برابر سرمای زمستان است و گیاهی کم­توقع و کم هزینه به شمار مى­آید [۴۶]. شکل خاص برگ­ها به ویژه پرزهای سفید دو طرف برگ­ها و حالت چرمی آن، باعث مقاومت گیاه به گرمای شدید تابستان می‌شود و همچنین گسترده بودن بوته‌ی گیاه روی سطح زمین موجب مقاومت آن در برابر بادهای سوزان زمستان می­شود [۳۴].
برگ­های گیاه غنی از کلسیم، فسفر و آهن بوده و دانه و برگ آن دارای مقادیر بالایی از پروتئین و اسیدهای چرب است که ارزش غذایی بالایی در تغذیه دام و انسان دارد [۱۵]. این گیاه دارای خواص متعدد دارویی، آنتی­اکسیدانی و تغذیه­اى است [۴۶]. عصاره چهار گونه مختلف از سالویا و از جمله گیاه نوروزک به واسطه داشتن تاثیر بازدارنده بر آنزیم بوتیریل کولین استراز می ­تواند در معالجه بیماری آلزایمر مفید باشد [۵۰]. شاخ وبرگ این گیاه دارای اسانس است و پوست خارجی آن حاوی موسیلاژ می­باشد [۱۸]. گزارش شده است که مغز دانه آن حاوی ۵۶-۵۰ % چربی و ۳۰ % پروتئین است که برای طباخی و خام­خواری مطلوب می­باشد. برگ و ریشه گیاه نوروزک دارای خواص آنتی­اکسیدانی قوی بوده و از اکسیداسیون روغن آفتابگردان جلوگیری می­ کنند. این خاصیت قابل رقابت با آنتی­اکسیدان­های رایج در صنایع غذایی نظیر، بوتیلیتد هیدروکسی تولوئن (BHT) و آلفاتوکوفرول می­باشد. این ویژگی در ارتباط با حضور متابولیت ثانویه­ای از نوع شالکون­ها، به نام بوتئین، در این گیاه است [۳۶ و ۷۳].
از دیگر متابولیت­های ثانویه با ارزش موجود دراین گونه، به ترتیب فراوانی، می­توان به ترپنوئیدها، ساپونین­ها، فلاونوئیدها، تانن­ها و آلکالوئیدها اشاره کرد. در اسانس این گیاه ۱۷ نوع ترپن با درصدهای متفاوت وجود دارد [۳۵]. پروتئین موجود در بذر به دلیل ویژگی­های منحصر به فرد نظیر قرابت زیاد اسید­آمینه­های آن با شیر و ضریب هضم بالا، می ­تواند در تهیه شیر خشک و فرآورده­های گوشتی سوسیس و کالباس مورد استفاده قرار گیرد . همچنین بذر این گیاه به واسطه داشتن روغن مرغوب برای تغذیه انسان، برگ آن برای تغذیه دام و الیاف آن برای تولید دستمال کاغذی مناسب است [۱۶].
بخش­هایی ازگیاه نوروزک دارای خاصیت آنتی­اکسیدانی، ضد­باکتریایی، ضدقارچ و ضددرد مى­باشد [۶؛ ۱۰؛ ۳۶؛ ۴۰ و ۷۰]. براساس پژوهش­های صورت گرفته مشخص شده است که عصاره آبی و الکلی نوروزک دارای آثار دارویی متعددی بر روی موش است. ازجمله این آثار مى­توان به خاصیت محافظت کنندگی عصبی در برابر کم خونی­های موضعی در مغز موش [۱۰۱]، کاهش وابستگی به مورفین [۸۳]، خصوصیات مشابه با داروی دیکلوفناک از لحاظ مقابله با التهاب مزمن [۸۱] و جلوگیری از ایجاد و توسعه زخم­های معده در موش (مشابه با داروی سوکرالفات[۱]) [۸۲] اشاره نمود. همچنین مشخص شده است بخش­های مختلف این گیاه مى­تواند به عنوان داروی مسکن و خواب آور [۸۴] و عامل کاهش­دهنده گلوکز خون [۸۰] مورد استفاده قرارگیرد.
یکی از مهم­ترین عوامل مدیریت در تولید محصولات زراعی، تاریخ کاشت مناسب است. هدف از تعیین تاریخ کاشت مناسب، مشخص کردن بهترین زمان کاشت رقم یا گروهی از ارقام مشابه گیاهان زراعی است، به طوری که مجموعه عوامل محیطی در آن زمان، برای سبز شدن، استقرار و بقاء گیاهچه مناسب باشد، ضمن اینکه هر مرحله از رشد نیز با شرایط مطلوب خود روبرو شود.

۱-۲    اهداف مطالعه

اگر چه پژوهش­های مختلفی بر روی گیاه نوروزک صورت گرفته است اما تا کنون اثر تاریخ کاشت بر اسانس و ترکیبات فنولیک و صفات مختلف مورفولوژیک بررسی نشده است. از طرفی نوروزک می تواند یک گیاه دانه روغنی جدید ­باشد و هنوز اطلاعات کافی از تنوع موجود بین صفات مورفولوژیک و میزان روغن ژنوتیپ­های مختلف آن در دسترس نیست. اگرچه پتانسیل بالای گیاه از نظر کیفیت و کمیت روغن گزارش شده است ولی سازگاری آن با شرایط محیطی مختلف و اثر تاریخ کاشت بر آن روشن نشده است. با توجه به موارد گفته شده فوق، مطالعه پیش رو اهداف زیر را دنبال می­کرد:
۱- یافتن تاریخ کاشت بهینه در شرایط اقلیمی اصفهان.
۲- بررسی تنوع، سازگاری، میزان عملکرد اقتصادی، کیفیت و کمیت روغن گیاه.
۳- بررسی برخی صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک گیاه.

۲-                فصل دوم

فصل دوم: بررسی منابع

۲-۱    اهمیت گیاهان دارویی

تولید گیاهان دارویی و عطری، به صورت جمع آوری و کشت آنها از دیر باز صورت می­گرفته است و احتمالا شروع آن نزدیک به زمانی است که این گیاهان به عنوان تسکین‌دهنده درد استفاده شدند، به طوری که بو کردن، جویدن و خوردن برخی از مواد گیاهی منجر به آرامش و کاهش درد شده و عطر و طعم مطلوب این گیاهان به عنوان موادی با ارزش برای انسان­های پیشین، شناخته شدند. بنابراین این گیاهان به عنوان منبع درمانی، رنگ‌دهنده و نگهدارنده شناخته شدند [۳].
استفاده از گیاهان به عنوان دارو برای پیشگیری و درمان بیماری­ها از روزگاران کهن مورد توجه طب سنتی قرار داشته و تا ابتدای قرن شانزدهم معتبرترین روش برای درمان بیماری­ها به شمار رفته است. ابوعلی سینا از نخستین دانشمندانی است که در کتاب قانون به شرح و بررسی علمی خواص درمانی گیاهان پرداخته است.
در نتیجه ظهور روش­های جدید درمان، کم­کم روش­های درمان بیماری­ها با گیاهان کنار گذاشته شد و استفاده از داروهای شیمیایی جانشین گیاه درمانی شد. اما عوارض جانبی بسیار زیاد و گرانی آن­ها موجب گرایش مجدد مردم به طب گیاهی شده است. در قرن اخیر پیشرفت عمده­ای در بهره­ گیری از گیاهان دارویی حاصل شده است و آزمایشگاه­های مجهز در سراسر جهان برای بررسی اثرات این داروها به کار و فعالیت مشغول می­باشند.
آمار استفاده از داروهای گیاهی در سال­های اخیر قابل توجه است. بر طبق تخمین سازمان بهداشت جهانی در حال حاضر ۸۰ درصد جمعیت جهان یعنی حدود ۴ میلیارد نفر از طب گیاهی در درمان بیماری­ها استفاده می­ کنند. سازمان بهداشت جهانی ((WHO خاطر نشان می­سازد که از حدود ۱۱۹ داروی گیاهی حدود ۷۴ مورد آن کاملاً همانند کاربرد آن­ها در طب سنتی مورد استفاده پزشکان قرار می­گیرد. همین موضوع موجب شده است که هم­اکنون تحقیقات گسترده­ای از سوی شرکت­های داروسازی روی خواص درمانی گیاهان مناطق مختلف جهان انجام گیرد. هم­اکنون مواد مشتق شده از گیاهان نقش عمده ای در صنعت داروسازی دارند. چنین داروهایی برای درمان بیماری­های قلبی، فشار خون بالا، انواع دردهای مزمن، آسم و دیگر بیماری­ها به کار می­رود [۳۰].

۲-۲    طبقه‌بندی گیاهان دارویی

تنوع گیاهان دارویی در طبیعت به­حدی است که دسته­بندی علمی آنها را به کاری مهم و در عین حال دشوار بدل کرده است. یکی از روش­های طبقه ­بندی گیاهان دارویی بر اساس خواص آنهاست که به اختصار به آن اشاره می­شود:

۲-۲-۱   گیاهان مقوی

این گیاهان در شرایط خاصی برای بیمار تجویز می­شود که عمدتاً می­توان به دوران پس از بیماری حاد اشاره کرد. برخی از این گیاهان حاوی انواع ویتامین­ها، مواد معدنی و ترکیباتی هستند که در تامین انرژی مورد نیاز بدن متعاقب بیماری و برقراری تعادل در عملکرد اندام­ها نقش مهمی دارند.

۲-۲-۲   گیاهان مدر

مقدار آب موجود در بافت­های بدن تحت تاثیر عوامل مختلفی دچار تغییر می­شود. مثال واضح در این زمینه اختلال عملکرد قلب، ریه و کلیه­ها است. علاوه بر این مواردی مثل عادت ماهیانه در خانم­ها، تجمع مایعات را به همراه دارد. یکی از موثرترین راه­های تعدیل آب موجود در فضای بین سلولی و بافت­های مختلف بدن استفاده از گیاهان مدر است که موجب تسکین عوارض ناشی از این بیماری­ها می­شود.

۲-۲-۳   گیاهان مسهل و ملین

این گروه از گیاهان برای رفع یبوست و تسهیل دفع سموم به کار گرفته می­شوند. گیاهان مسهل از طرق مختلفی موجب بر طرف شدن یبوست می­شوند. برخی از این گیاهان نظیر ریشه ریوند از طریق افزایش ترشح صفرا و تحریک حرکات دودی روده این کار را انجام می­ دهند و بعضی دیگر مثل ریشه شیرین­بیان و روغن زیتون با تحریک جدار روده موجب بر طرف شدن یبوست می­شوند. درباره­ی سایر گروه­های گیاهان دارویی باید به گیاهان عرق آور جهت سرماخوردگی و تب، آرام بخش­ها و گیاهان مدفوع و قی آور برای تخلیه سریع محتویات معده اشاره کرد که همگی با مشورت و تحت نظر پزشک تجویز و استفاده می­شوند، زیرا داروی طبیعی هم گاهی مضر است [۳۰].
در پیکر گیاهان دارویی مواد خاصی ساخته و ذخیره می­شود به نام مواد موثره یا مواد فعال که این مواد تاثیر فیزیولوژیک بر پیکر موجود زنده بر جای می­گذارند. مواد فعال مذکور در طی یک سلسله فرایند­های ویژه و پیچیده بیوشیمیایی و به مقدار بسیار کم (معمولاً کمتر از وزن خشک گیاه) ساخته می­شوند و به متابولیت­های ثانویه هم معروفند. این مواد در واقع واکنش شیمیایی گیاه در مقابل تاثیر تنش­های محیطی (گرما، سرما، خشکی و .)، حمله پارازیت­ها، عوامل بیماری­زا و علف­خواران می­باشد. متابولیت­های ثانویه شامل چهار گروه اصلی آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، روغن­های فرار و سایر مواد موثره است [۲].
استفاده از گیاهان دارویی و معطر در فضای سبز
یکی از موارد کاربرد گیاهان دارویی در طراحی فضای سبز، بهره­ گیری از رایحه گل و شاخ و برگ گیاهان معطر است که اهمیت ویژه­ای دارد. گیاهان معطر گیاهانی هستند که برگ، شاخه، گل و یا میوه آن­ها دارای اسانس معطر است. این اسانس متشکل از مواد روغنی است که برای جلوگیری از تبخیر آب درونی گیاه ساخته می­شود (مواد روغنی خیلی کندتر از آب تبخیر می­شوند). این مواد سنگین و معطرند و در گل­ها، برگ­ها و ساقه ذخیره می­شوند. عطر گل­های این گیاهان خود به خود و در برخی موارد مانند سرو نقره­ای پس از هرس در فضا پراکنده می­شود و علاوه بر تاثیر روانی مثبت بر انسان­ها به جلب حشرات و پرندگان و در نتیجه پراکنش دانه گرده کمک می­ کند [۴۷].
در ادوار گذشته در کنار توجه به روح و زیبایی، جنبه دارویی و اقتصادی کشت گیاهان در فضای سبز و باغ­ها مد نظر بوده و در همه آن­ها از باغ معلق بابل مربوط به سال­های قبل از میلاد مسیح تا پردیس­های ایرانی مربوط به قرن پنجم میلادی ضمن رعایت جنبه­ های زینتی و هنری گیاهان کاشته شده، مصارف خوراکی، دارویی، صنعتی، دفع آفات و مانند آن مورد توجه جدی بوده است و در چهار­چوب سنت و اصول، هیچ چیز بی­مورد و یا تنها برای زیبایی وجود نداشته است، بلکه آنچه مفید و لازم بوده زیبا عرضه شده است. معمولاً گیاهان دارویی در مدت کوتاهی سطح خاک را فرا می­گیرند و به سبزی و کوتاهی، زیبایی خاصی را پدید می­آورند. این گیاهان نسبت به مواد غذایی پرتوقع نبوده و آب زیادی نیاز ندارند. همچنین برخی از آن­ها در برابر شوری خاک مقاومند و دوام، عمر طولانی، سازگاری و استقامت بالایی دارند [۲۴؛ ۳۰ و ۳۱].
مزایای استفاده از گیاهان دارویی در فضای سبز
از مزایای استفاده از گیاهان دارویی در فضای سبز می­توان به افزایش تنوع در فضای سبز، حفظ ذخیره توارثی گیاهان دارویی و کنترل فرسایش بادی اشاره کرد.
حفاظت انسان از گیاهان منجر به حذف پدیده­های طبیعی مانند چرا، بیماری و آفت، آتش­سوزی، خشکسالی، رقابت و مانند آن می­شود. بنابراین طی نسل­های متوالی ژن­های مفید که عامل دوام موجود زنده در مقابل این شرایط هستند، از این نسل­ها حذف می­شوند. در مورد گیاهان دارویی این عمل با برداشت گزینشی گیاهان دارویی سالم و قوی از طبیعت توسط انسان تشدید می­گردد و در عوض فراوانی ژن­های غیرمفید که در شرایط طبیعی مرتباً تحت گزینش طبیعی و حذف قرار می­گیرند، به نحو چشمگیری افزایش می­یابد، به این پدیده رانده شدن ژنتیکی می­گویند که هر چه جوامع جانوری و گیاهی محدودتر باشند، این پدیده با شدت بیشتری رخ می­دهد. در نتیجه این رخداد علی­رغم حفظ فرم­ ظاهری گونه، توانمندی­های آن گونه در مقابل شرایط گزینش­گر محیط طبیعی به شدت کاهش می­یابد و در صورت راهیابی گونه به محیط طبیعی یا کاهش حمایت انسان، جاندار به سرعت منقرض می­گردد. راه جلوگیری از این خطر توسعه همه جانبه جوامع گیاهی و جانوری در اقلیم­های متنوع که کاری دشوار است و حفظ ذخایر ژرم­پلاسم برای مدت طولانی می­باشد [۲۵].
با وارد کردن گیاهان دارویی در فهرست گیاهان مناسب برای فضای سبز جامعه گیاهان دارویی گسترش قابل توجهی می­یابند که به علت این گستردگی سطح و اقلیم، تعداد زیادی از عامل طبیعی اثر خود را بر گیاه اعمال می­ کند و علاوه بر آن برداشت از طبیعت نیز کاهش می­یابد [۲۵].

۲-۳   مشخصات عمومی تیره نعناع

طبق جدیدترین بررسی­های انجام شده، در این خانواده ۴۰۰۰ گونه وجود دارد که در ۲۰۰ جنس جای داده شده ­اند. گیاهان تیره نعناع، اکثراً یکساله و به ندرت درختچه­ای، اغلب معطر، بدون تیغ و با ساقه­های چهارگوش می­باشند. برگ­ها متقابل، به ندرت فراهم، بدون گوشوارک، ساده و گاهی شانه­ای هستند. گل­آذین گرزن و در محور برگه­ها با برگه­های بالایی دو به دو متقابل است و گاهی گل­آذین سنبله می­باشد. گل­ها نر-ماده، گاهی در یک یا تعدادی از گل­ها فاقد اندام نر و پرچم و در این حالت گل­ها کوچک­تر و کم­رنگ­تر از بقیه می­باشند [۴۳].
برگه­ها آشکارا پیوسته، معمولاً دارای ۵ لوب یا دندانه، سه تا در بالا، دو تا در پایین یا به صورت ۱ و ۴ یعنی یک دندانه در بالا و ۴ تا در پایین و یا به شکل تقریبا منظم هستند. روی کاسه گل رگه­هایی به تعداد ۵ تا ۲۰ عدد وجود دارد که تعداد رگه­ها در جنس­های مختلف متفاوت است. جام گل نامنظم و پیوسته، در قاعده به صورت لوله، در بالا متشکل از دو لب مشخص که شامل دو لب بالایی و لب پایینی می­باشد. لب بالایی دارای دو بخش خمیده یا راست، یا کم و بیش محدب و لب پایینی شامل ۳ بخش است [۴۳].
پرچم­ها متصل به جام گل و چهارتایی،دو به دو مساوی یا دو تای آنها تحلیل­رفته و عقیم هستند. طول دو پرچم بالایی معمولاً با دو پرچم پایینی متفاوت و همچنین طول پرچم در جنس­های مختلف متفاوت است. بساک واجد یک یا دو حجره موازی یا زاویه­دار یا به ندرت جدا از یکدیگر که به وسیله رابطی بلند به یکدیگر متصل می­شوند، می­باشد [۴۳].
تخمدان فوقانی دارای دو برچه دو خانه­ای و هر خانه دارای یک تخمک است. کلاله از قاعده برچه­ها یا به ندرت از قسمت بالایی برچه­ها خارج می­شود. میوه چهار فندوقه­ای و رگه­های اطراف میوه پایدار و معمولاً ثابت هستند و بخش محافظی را به وجود می­آورند که در پراکنش دانه­ها نقش ویژه دارند. دانه جز در برخی موارد استثنا معمولاً بدون آلبومین است. گیاهان این تیره در زیر­رده پیوسته­گلبرگان، سری پیوسته­گلبرگان چهار خانه­ای با تخمدان زیرین، از راسته لامیال می­باشند [۴۳].

۲-۴   مشخصات جنس مریم گلی یا سالویا

جنس سالویا بالغ بر ۹۰۰ گونه دارد که احتمالاً بزرگترین تعداد را در خانواده نعناع دارا می­باشد. پراکنش آن در هر دو منطقه نیمه گرم و معتدل مشاهده می­شود. دو مرکز بزرگ این جنس آمریکا و آسیای جنوب­غربی می­باشد. از این جنس ۵۶ گونه در عرصه‌های طبیعی ایران گزارش شده که از آن میان ۱۳ گونه بومی ایران است [۸۵].
این جنس پایا به صورت بوته­های چوبی یا درختچه مانند به ندرت دو ساله یا یکساله و غالباً معطر می­باشند. برگ­ها کامل، تقسیم نشده یا دارای قسمت­های چنگکی یا شانه­ای هستند. گل نامنظم، گل­آذین به صورت گرزن­هایی به اشکال مختلف است که در آن هر چرخه دارای ۲ الی ۱۲ (تا ۴۰) گل دور از هم یا نزدیک به هم می­باشند. کاسه دو لبه و یا قیفی شکل است. لب بالایی کاسه سه قسمتی و یا تقریباً کامل گاهی دارای رگه­های نامحسوس و لب پایینی آن آشکارا دو دندانه دارد. کاسه رشد یافته در میوه، آشکارا مشبک است [۴۳].
جام به رنگ­های سفید، قرمز، زرد و بنفش یا صورتی دو لبه است. لب بالایی جام کم و بیش افراشته و یا کلاه­خود مانند و دو قسمتی است. لب پایینی سه بخش،بخش میانی عریض­تر و مقعر و دو بخش کناری کوچک­اند. لوله جام در داخل کم و بیش دارای حلقه کرکی و یا فاقد آن است. پرچم­ها دو عدد هستند، میله پرچم کوتاه و مفصل­دار، رابط بین بساک­ها باریک و تقریباً کمانی و دارای دو شاخه نابرابر است که هر یک منتهی به یک نیمه بساک می­شود. نیمه بساک­ها که بر شاخه­های کوتاه رابط واقع­اند، ممکن است زایا، نازا و بسیار کوچک بوده و یا هر دو خانه آن نازا و تغییر شکل یافته باشند. خامه دو قسمتی و غالباً دارای دو شاخه مسطح است. میوه­ها فندقه، بدون کرک، بیضوی- کروی و لعاب­دار هستند [۴۳].

۲-۴-۱   مصارف و کاربرد جنس مریم گلی

گیاهان این جنس به علت تنوع دارای مصارف و کاربردهای متعددی از جمله مصارف دارویی، ادویه­ای، زینتی، علوفه­ای و صنعتی می­باشند. به علاوه جهت کاهش فرسایش خاک و حفظ تنوع زیستی نیز به کار می­روند. مهم­ترین کاربرد این جنس مصرف دارویی آن است [۶۷].

۲-۴-۲   خواص درمانی جنس مریم گلی

این جنس با ارزش­ترین نوع دارویی تیره نعناع و دارای اختصاصات درمانی مهم با اثر قاطع است. برگ دارای خاصیت تسهیل کننده عمل هضم، ضد تشنج، تب­بر، ضد عفونی کننده، کاهش دهنده مقدار قند خون، مدر، موثر در رفع عرق شبانه و قاعده­آور می­باشد. در استعمال خارج جهت التیام و ضد­عفونی کردن زخم­ها و جراحات استفاده می­شود. مصرف فراورده­های آن موجب فعال شدن اعمال گردش خون و پوست بدن می­شود. به علاوه بر روی دستگاه هضم تاثیر مفید دارد [۲۹].
اطبای قدیم و معاصر آن را در رفع ضعف مفرط منشا عصبی، ضعف اعصاب، خستگی عمومی، سرگیجه­های عصبی، لرزش اندام­ها و فلج مؤثر تشخیص داده­اند. ضمناً اثر مقوی قلب دارد و مصرف آن موجب می­گردد که عمل هضم تسهیل یابد و معده و روده فعال­تر عمل نماید. همچنین استفراغ­های تشنج­آور آرام شده و اسهال­های ساده ولی مقاوم درمان می­پذیرند. سرفه­های مزمن را قطع و ترشح شیر را در موقع از شیر گرفتن کودک متوقف می­ کند [۲۹].

۲-۵   نوروزک

گیاه نوروزک یکی از گونه­های جنس سالویا از تیره لامیاسه است که بومی ایران و قسمتی از افغانستان بوده و پراکنش آن در ایران محدود به استان خراسان و قسمتی از استان سمنان است [۹۹].

۲-۵-۱   اسامی محلی گیاه نوروزک

این گیاه به اسامی نوروزک، چپله، چبله، جبله، ممیزه، نقل خواجه، نخود کوهی، غلمرغ و گوش بره نامیده شده است. انتخاب نام نوروزک از میان نام­های محلی به این دلیل است که این گیاه بعد از یخبندان زمستان شروع به سبز شدن یا جوانه­زدن می­ کند [۱۶].

۲-۵-۲   مشخصات گیاهشناسی نوروزک

گیاه نوروزک دارای ساقه و دمبرگ راست و پرزهای پنبه­ای سفید می­باشد. برگ­ها غالباً غیر منقسم، مستطیلی تا تخم­مرغی و ابعاد آن با عرض ۱ تا ۵ و طول ۵ تا ۱۹ سانتی­متر و در دو سطح دارای پرزهای پنبه­ای فشرده می­باشد که در قسمت بالا پرزها کمتر است. برگ­ها دارای دندانه­های نامنظم تا صاف با دمبرگ ۵/۱ تا ۸ سانتی­متر نزدیک به هم هستند [۹۹].
دمگل ۴ تا ۵ میلی­متر بوده و کاسه گل لوله­ای یا استکانی بین ۱۷ تا ۲۲ میلی­متر و غالباً دارای دندانه است [۹۹]. اندام­های میوه دهنده شاخه­هایی با چندین طبقه واجد ۴ تا ۸ کاسه می­باشند. میوه آن ۴ فندقه است و فندقه­ها دارای ۴ قسمت متمایز هستند. در زیر پوشش اول و چسبیده به آن لایه­ای سلولزی و کاملاً سفید رنگ قرار دارد که دانه را به خود اختصاص می­دهد. دو لایه یاد شده در مجموع پوست دانه را تشکیل می­ دهند. لایه سوم ۲ تا ۳ درصد از وزن کل دانه را تشکیل می­دهد و پوست مغز دانه و مغز دانه را در بر می­گیرد. لایه چهارم که همان مغز است معمولاً به پوسته چسبیده و ۵۰ درصد از وزن کل دانه را شامل می­شود [۱۵].
ریشه با نفوذ در اعماق، ذخایر آب زیر­زمینی را در اختیار گیاه قرار می­دهد و همچنین باعث می­شود که گیاه سال­های خشک را پشت سر بگذارد. ریشه این گیاه به دلیل مصرف به عنوان سوخت در دشت­ها از بین رفته و بیشتر در کوهستان­ها باقی مانده است [۳۴].
بوته­های این گیاه در سطحی حدود ۵ هزار هکتار از اراضی بیابانی و کویری جنوب خراسان پراکنده می­باشند که عدم توجه به آن، گیاه را در معرض انقراض قرار داده است. سرمایه­گذاری برای تولید انبوه این دانه می ­تواند به خود کفایی کشور در زمینه تامین روغن نباتی و فراورده­های جانبی کمک کند. از جمله فوائد دیگر این گیاه با ریشه ­های عمودی عمیق نیاز کم آن به آب است. این گیاه را می­توان با پرورش گلدانی و غرس در عرصه برای اجرای طرح­های کویرزدایی استفاده کرد.

۲-۵-۳   رویشگاه نوروزک

نوروزک در قسمت هایی از افغانستان دیده شده و در ایران در مناطق مختلفی توسط محققین گزارش گردیده است، از جمله: جلیلی و جمزاد [۸۵] مناطق رویشگاهی این گونه را در مناطق گسترده­ای از استان خراسان ذکر نموده ­اند. راشد محصل و همکاران نیز این گونه را از مناطق مختلفی در استان خراسان جمع­آوری نموده‌اند [۲۸].

۲-۵-۴   نحوه حضور گونه نوروزک در رویشگاه‌های مختلف

بیشترین حضور این گونه در دشت­های دامنه­ای در منطقه کلاته سادات واقع در ایستگاه آبخوانداری سبزوار است. این عرصه با توجه به قرق انجام گرفته بالاترین تاج­پوش و تراکم را دارا می­باشد. قطر تاج­پوش نوروزک در منطقه به بیش از ۱ متر و تراکم تعداد بوته در هکتار به بیش از ۵۰۰ بوته در هکتار بالغ می­گردد. هرچه از داخل دشت به سمت ارتفاعات پیش می­رویم از تراکم بوته­ها در واحد سطح و نیز قطر تاج­پوش کاسته می­شود [۴۰].
نوروزک در منطقه نخبر در روی تپه­های واریزه­ای به صورت بوته­هایی با قطر تاج­پوش ۷۰ سانتی­متر و بیشتر، پراکنش داشته و بیشتر به صورت کلنی (چند بوته در کنار هم) دیده می­شوند. در این منطقه تراکم بیش از صد بوته در هکتار می­باشد. در مناطق غرب و شرق آبخوان در روی تپه­های مارنی پراکنش نوروزک به صورت تک­بوته بوده و قطر تاج­پوش حداکثر به ۵۰ سانتی­متر می­رسد. حداکثر تراکم بوته در هکتار کمتر از ۵۰ بوته است [۴۰].

۲-۵-۵   فنولوژی گیاه نوروزک

نوروزک گیاهی پایا با فرم علفی بوته­ای است که تاج­پوش گیاه به صورت مدور است و ارتفاع آن ۳۰-۴۰ سانتی­متر می­باشد. ممکن است تمام اندام­های هوایی خشک و از بوته جدا و یا در اثر چرای دام از بین برود. رشد مجدد از روی یقه از اوایل و غالبا از اواسط اسفند (با توجه به شرایط اقلیمی منطقه) شروع و ظهور ساقه­های گل­دهنده پس از برگ­های ردیف چهارم و پنجم از دهه دوم فروردین ماه است. در اواسط فروردین ماه ظهور گل از پایین ساقه به سمت بالا دیده می­شود. ظهور بذر از اواخر فروردین ماه شروع می­شود [۴۰].
بذر در پوشینه و غلاف سر باز تشکیل می­شود و غلاف معمولاً ۴ بذر دارد که غالباً دو بذر آن پوک است. این مورد با توجه به شرایط اقلیمی و بارندگی منطقه متفاوت است. تعداد ساقه­های گل­دهنده با توجه به عمر گیاه و شرایط رویشی متفاوت بوده و از ۵ تا ۵۳ عدد در روی بوته شمارش گردیده است [۴۰].
تعداد ردیف­های گلدهی از ۴ تا ۹ متفاوت و بیشتر ۶ ردیف است. تعداد بذور پوک بیش از ۵۰ درصد بذور تولیدی در روی بوته گزارش شده است که با توجه به شرایط بارندگی این میزان افزایش یا کاهش می­یابد.
زمان رسیدگی بذر از دهه دوم اردیبهشت شروع و تا دهه دوم خرداد به تدریج ادامه دارد. پس از رسیدن بذر ابتدا ساقه­های بذری شروع به زرد شدن کرده و به تدریج برگ­ها زرد می­شوند. این مرحله توقف رشد از اواسط و اواخر خرداد شروع و تا اوایل پاییز ادامه دارد. ساقه­ها و برگ­ها چنانچه مورد چرای دام تا قبل از این زمان قرار نگیرند، امکان ماندن در روی گیاه تا سال بعد وجود دارد ولی معمولاً بر اثر عوامل جوی و تردد دام و یا چرا، بوته­ها بدون شاخ و برگ شده و در ابتدای سال بعد رشد رویشی خود را آغاز می­ کنند. در بسیاری از سال­ها در اواخر تابستان و اوایل پاییز با توجه به وضعیت جوی ممکن است رشد رویشی دیده شود که این مورد با شروع فصل سرد متوقف می­گردد. رشد مجدد گیاه از اواخر و اواسط اسفند ماه شروع می­گردد [۴۰].

۲-۵-۶   عملکرد علوفه و بذر

میانگین تولید علوفه تر در بوته­های چند­ساله بین ۸۲۰ تا ۱۳۵۰ گرم بر بوته بوده که بیش از ۷۰ درصد آن را رطوبت تشکیل می­دهد. بنابراین میزان تولید علوفه در هر هکتار (در مناطق با پراکنش مناسب بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ بوته) در کمترین مقدار ۸۲ الی ۱۳۲ کیلوگرم و در بیشترین مقدار ۴۱۰ تا ۶۷۵ کیلوگرم علوفه تر خواهد بود [۴۰].
بررسی­های انجام گرفته نشان می­دهد که حدود ۳۰-۱۰ درصد وزن خشک گیاه را بذر و حدود ۹۰-۷۰ درصد را شاخ و برگ تشکیل می­دهد. هر بوته به طور متوسط ۵۰۰-۱۵۰ عدد بذر دارد. وزن هزار دانه بذر از ۵۰ تا ۸۸ گرم متفاوت است، بنابراین هر بوته به طور متوسط ۴۰-۱۵ گرم بذر تولید می­ کند. در هر هکتار (در مناطق با پراکنش مناسب بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ بوته) میزان بذر تولیدی از ۵/۱ تا ۲۰ کیلوگرم در هکتار در نوسان خواهد بود. بذور با توجه به وزنی که دارند چنانچه توسط حشرات و پرندگان حمل نگردند، در داخل بوته باقی ماند و در انتهای فصل امکان جمع­آوری از داخل بوته­ها به میزان کم مقدور می­باشد [۴۰].
در مرحله رسیدگی بذر که معمولاً به تدریج است، بذور از پایین به بالا شروع به ریزش می­نمایند. رنگ بذور سبز روشن و هر چه به سمت مرحله رسیدن پیش می­رود، رنگ آن تیره می­شود، تا در مرحله کامل رسیدگی سیاه می­گردد. بذور قبل از مرحله ریزش و در هنگامی که حدود اکثر بذور به مرحله رسیدگی رسیده ­اند، توسط روستاییان جمع آوری شده و مصرف می­گردد. بذر این گیاه در مرحله خمیری و قبل از سفت شدن مورد استفاده وحوش و دام­های اهلی قرار می­گیرد [۴۰].
[۱] Sucralfate
***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه :۱۰۲

قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]